അദ്രോഹസമംയ കൃത്വാ ചിച്ഛേദ നമുചേഃ ശിരഃ। ശക്രഃ സാഽഭിമതാ തസ്യ രിപൌ വൃത്തിഃ സനാതനീ
വഞ്ചനയില്ലെന്നു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും ഇന്ദ്രൻ നമുചിയുടെ തല വെട്ടി; ശത്രുവിനോടുള്ള ഇത്തരമൊരു പെരുമാറ്റം ശാശ്വതമായ രീതിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ദ്വാവേതൌ ഗ്രസതേ ഭൂമിഃ സര്പോ ബിലശയാനിവ। രാജാനം ചാവിരോദ്ധാരം ബ്രാഹ്മണം ചാപ്രവാസിനമ്
പാമ്പ് തനിക്കുള്ളിൽ കിടക്കുന്നവരെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ, എതിർപ്പ് കാണിക്കാത്ത രാജാവിനെയും യാത്രചെയ്യാത്ത ബ്രാഹ്മണനെയും ഭൂമി വിഴുങ്ങുന്നു.
നാസ്തി വൈ ജാതിതഃ ശത്രുഃ പുരുഷസ്യ വിശാമ്പതേ। യേന സാധാരണീ വൃത്തിഃ സ ശത്രുര്നേതരോ ജനഃ
ജന്മം കൊണ്ടല്ല മനുഷ്യന് ശത്രു ഉണ്ടാകുന്നത്, രാജാധിരാജാവേ; ആരുമായി താല്പര്യങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു, അവനാണ് ശത്രു, മറ്റൊരാളല്ല.
ശത്രുപക്ഷം സമൃധ്യന്തം യോ മോഹാത്സമുപേക്ഷതേ। വ്യാധിരാപ്യായിത ഇവ തസ്യ മൂലം ഛിനത്തി സഃ
ശത്രുവിന്റെ ശക്തി വളരുന്നത് അവഗണിക്കുന്നവൻ, രോഗം വളരാൻ വിട്ടാൽ അത് വേരുമുറിയുന്നതുപോലെ, തന്റെ അടിസ്ഥാനം താനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അല്പോഽപി ഹ്യരിരത്യര്ഥം വര്ധമാനഃ പരാക്രമൈഃ। വല്മീകോ മൂലജ ഇവ ഗ്രസതേ വൃക്ഷമന്തികാത്
ചെറിയ ശത്രുവെങ്കിലും ശക്തിയിൽ വളരുമ്പോൾ, വേരിൽ നിന്ന് വളരുന്ന പുഴുവിനെപ്പോലെ, സമീപത്തുനിന്ന് വൃക്ഷം തിന്നുതീർക്കും.
ആജമീഢ രിപോര്ലക്ഷ്മീര്മാ തേ രോചിഷ്ട ഭാരത। ഏഷ ഭാരഃ സത്വവതാം ന യഃ ശിരസി ധിഷ്ഠിതഃ
ആജമീഢന്റെ വംശജനായ ഭാരതാ, ശത്രുവിന്റെ ഐശ്വര്യം നിനക്കു ആകർഷണമാകരുത്; ഈ ഭാരമാണ് ധൈര്യമുള്ളവർക്കുള്ളത്, ആരുടെയോ തലയിൽ വെച്ചാൽ പോരാ.
ജന്മവൃദ്ധിമിവാര്ഥാനാം യോ വൃദ്ധിമാഭികാങ്ക്ഷതേ। ഏധതേ ജ്ഞാതിഷു സ വൈ സദ്യോ വൃദ്ധിര്ഹി വിക്രമഃ
മക്കളുടെ വളർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ധനത്തിന്റെ വളർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കുടുംബത്തിൽ സമൃദ്ധിയോടെ വളരും; വളർച്ചയാണല്ലോ യഥാർത്ഥ വീര്യം.
നാപ്രാപ്യ പാണ്ഡവൈശ്വര്യം സംശയോ മേ ഭവിഷ്യതി। അവാപ്സ്യേ വാ ശ്രിയം താം ഹി ശയിഷ്യേ വാ ഹതോ യുധി
പാണ്ഡവരുടെ സാമ്രാജ്യം നേടാതെ ഞാൻ സംശയത്തിൽ തുടരും; അതു നേടുമോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീണു കിടക്കുമോ, അതാണ് എന്റെ വിധി.
ഏതാദൃശസ്യ കിം മേഽദ്യ ജീവിതേന വിശാമ്പതേ। വര്ധന്തേ പാണ്ഡവാ നിത്യം വയം സ്വസ്ഥിരവൃദ്ധയഃ
ഇന്നത്തെ ഈ ജീവിതം എനിക്ക് എന്തിനാണ്, രാജാധിരാജാവേ? പാണ്ഡവർ എപ്പോഴും വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും അതേപടി തന്നെ.
യാം ത്വമേതാം ശ്രിയം പാണ്ഡുപുത്രേ യുധിഷ്ഠിരേ। തപ്യസേ താം ഹരിഷ്യാമി ദ്യൂതേന ജയതാം വര
പാണ്ഡുപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ഐശ്വര്യത്തിൽ നീ ദുഃഖിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, അതു ഞാൻ ചതിയിലൂടെ പിടിച്ചെടുക്കും, വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ആഹൂയതാം പരം രാജന്കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। അഗത്വാ സംശയമഹമയുദ്ധ്വാ ച ചമൂമുഖേ
കുന്തീപുതനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ വിളിക്കട്ടെ, രാജാവേ; അവൻ വരാതിരിക്കുകയോ കളിയാടാതിരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ എനിക്ക് സംശയം ഉണ്ടാകും.
അക്ഷാന്ക്ഷിപന്നക്ഷതഃ സന്വിദ്വാനവിദുഷോ ജയേ। ഗ്ലഹാന്ധനൂംഷി മേ വിദ്ധി ശരാനക്ഷാംശ്ച ഭാരത
വിജയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നത് പ്രശ്നമല്ല, അവൻ ദൂരം കൂടാതെ പാശങ്ങൾ എറിയട്ടെ; ഭാരതാ, എന്റെ പാശങ്ങൾ അമ്പുകളാണ്, പണം എന്റെ വില്ലുകൾ.
അക്ഷാണാം ഹൃദയം മേ ജ്യാം രഥം വിദ്ധി മമാസ്ഫുരമ്
എന്റെ മനസ്സാണ് പാശകളെപ്പോലെയുള്ളത്, വില്ലിന്റെ നൂലാണ് എന്റെ രഥം, അവയൊക്കെ എന്നിൽ ഉണരുന്നു എന്നു നീ മനസ്സിലാക്കണം.
അയമുത്സഹതേ രാജച്ഛ്രിയമാഹര്തുമക്ഷവിത്। ദ്യൂതേന പാണ്ഡുപുത്രേഭ്യസ്തദനുജ്ഞാതുമര്ഹസി
ഈ ചതുരനായ കളിക്കാരന് പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളിൽ നിന്ന് രാജസമ്പത്ത് കളിയിലൂടെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയും; അതിനായി നീ അനുമതി നൽകണം.
സ്ഥിതോഽസ്മി ശാസനേ ഭ്രാതുര്വിദുരസ്യ മഹാത്മനഃ। തേന സങ്ഗമ്യ വേത്സ്യാമി കാര്യസ്യാസ്യ വിനിശ്ചയമ്
ഞാൻ എന്റെ മഹാത്മാവായ സഹോദരൻ വിദുരന്റെ ആജ്ഞയിൽ നില്ക്കുന്നു; അവനോട് ചേർന്ന് ഈ കാര്യത്തിൽ എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടതെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കും.
കൃഷ്ണാദഭ്യാധികഃ സോഽപി ക്ഷത്താ ബോദ്ധാ വിശാമ്പതേ। കേവലം ധര്മമേവാഹ ന തദ്വിജയസാധകമ്
കൃഷ്ണനേക്കാൾ കൂടുതൽ ജ്ഞാനമുള്ള വിദുരനും, രാജാവേ, ധർമ്മം മാത്രമാണ് പറയുന്നത്, വിജയത്തിന് വഴിയൊന്നും അവൻ കാണിക്കുന്നില്ല.
ജയശ്ച ധര്മതോപേതസ്തഥൈവ ഭരതര്ഷഭ। തസ്മാദ്വിനയതോ ജേതാ താവുഭൌ ച വിരോധിനൌ
ധർമ്മത്തോടൊപ്പം വരുന്ന വിജയം തന്നെയാണ് പ്രധാനമെന്ന് ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ; അതുകൊണ്ട് വിനയത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ എതിരാളികളെ പോലും ജയിക്കും.
വ്യപനേഷ്യതി തേ ബുദ്ധിം വിദുരോ മുക്തസംശയഃ। പാണ്ഡവാനാം ഹിതേ യുക്തോ ന തഥാ മമ കൌരവ
സന്ദേഹമില്ലാതെ വിദുരൻ നിന്റെ ബുദ്ധി മാറ്റിത്തരും; അവൻ പാണ്ഡവരുടെ ഭാവുകത്വത്തിനാണ് കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ, എന്റെ കാര്യത്തിൽ അത്രയില്ല, കൌരവ.
നാരഭേതാന്യസാമര്ഥ്യാത്പുരുഷഃ കാര്യമാത്മനഃ। മതിസാമ്യം ദ്വയോര്നാസ്തി കാര്യേഷു കുരുനന്ദന
സ്വന്തം ശേഷിയ്ക്ക് അതീതമായ കാര്യങ്ങൾ ആരും തുടങ്ങരുത്; ഈ കാര്യങ്ങളിൽ ഇരുവർക്കും ഒരുപോലുള്ള ബുദ്ധി ഇല്ല, കുരുനന്ദന.
ഭയം പരിഹരന്മത്ത ആത്മാനം പരിപാലയന്। വര്ഷാസു ക്ലിന്നവടവത്തിഷ്ഠന്നൈവാവസീദതി
ഭയത്തെ ഒഴിവാക്കി, തന്നെ സംരക്ഷിച്ച്, മഴയിൽ നനഞ്ഞ വറ്റമരത്തെപ്പോലെ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
ന വ്യാധയോ നാപി യമഃ പ്രാപ്തും ശ്രേയഃ പ്രതീക്ഷതേ। യാവദേവ ഭവേത്കല്പസ്താവച്ഛ്രേയഃ സമാചരേത്
രോഗവും മരണവും ഒരാളുടെ ഉത്തമത്വം കാത്തിരിക്കില്ല; കഴിയുന്നത്ര കാലം നല്ലതിനെ തേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുക.
സര്വഥാ പുത്ര ബലിഭിര്വിഗ്രഹോ മേ രോചതേ। വൈരം വികാരം സൃജതി തദ്വൈ ശസ്ത്രമനായസമ്
എന്റെ ശക്തിയുള്ള മക്കളോടൊപ്പം എപ്പോഴും ഏറ്റുമുട്ടലാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം; വൈരം മനസ്സിൽ മാറ്റം ഉണ്ടാക്കുന്നു, അതാണ് വേദനയില്ലാത്ത ആയുധം.
അനര്ഥമര്ഥം മന്യസേ രാജപുത്ര സങ്ഗ്രന്ഥനം കലഹസ്യാതിയാതി। തദ്വൈ പ്രവൃത്തം തു യഥാകഥഞ്ചിത് സൃജേദസീന്നിശിതാന്സായകാംശ്ച
നഷ്ടം തന്നെ നേട്ടം എന്ന് രാജകുമാരനേ, നീ കരുതുന്നു; കലഹത്തിന്റെ തുടക്കം എല്ലാം അതിക്രമിക്കും. ഒരിക്കൽ തുടങ്ങിയാൽ, അതു എങ്ങനെയായാലും മൂർച്ചയുള്ള വാളുകളും അമ്പുകളും ഉണ്ടാക്കും.
ദ്യൂതേ പുരാണൈര്വ്യവഹാരഃ പ്രണീത- സ്തത്രാത്യയോ നാസ്തി ന സമ്പ്രഹാരഃ। തദ്രോചതാം ശകുനേര്വാക്യമദ്യ സഭാം ക്ഷിപ്രം ത്വമിഹാജ്ഞാപയസ്വ
പഴയ കാലങ്ങളിൽ കളിയിൽ നന്മയുള്ള പെരുമാറ്റം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്; അവിടെ വലിയ അപകടമോ പോരായ്മയോ ഇല്ല. ഇന്ന് ശകുനിയുടെ വാക്ക് അംഗീകരിക്കാം; നീ വേഗത്തിൽ സഭയെ വിളിക്കണം.
സ്വര്ഗദ്വാരം ദീവ്യതാം നോ വിശിഷ്ടം തദ്വര്തിനാം ചാപി തഥൈവ യുക്തമ്। ഭവേദേവം ഹ്യാത്മനാ തുല്യമേവ ദുരോദരം പാണ്ഡവൈസ്ത്വം കുരുഷ്വ
നമുക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി ഈ കളിയിലൂടെയാകട്ടെ; ആ വഴി പിന്തുടരുന്നവർക്കും അതേ പോലെ യോജിക്കും. അങ്ങനെ തന്നെ തുല്യമായിരിക്കട്ടെ; നീ പാണ്ഡവരുമായി കളി ഒരുക്കണം.
വാക്യം ന മേ രോചതേ യത്ത്വയോക്തം യത്തേ പ്രിയം തത്ക്രിയതാം നരേന്ദ്ര। പശ്ചാത്തപ്സ്യസേ തദുപാക്രമ്യ വാക്യം ന ഹീദൃശം ഭാവി വചോ ഹി ധര്മ്യമ്
നീ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല; എന്നാൽ നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്യുക, രാജാവേ. പിന്നീടു അതു ചെയ്തതിൽ നീ ദുഃഖിക്കും; ഇങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകൾ ധാർമ്മികമോ ഭാവിയിലുണ്ടാവാനുള്ളതോ അല്ല.
ദൃഷ്ടം ഹ്യേതദ്വിദുരേണൈ സര്വം വിപശ്ചിതാ ബുദ്ധിവിദ്യാനുഗേന। തദേവൈതദവശസ്യാഭ്യുപൈതി മഹദ്ഭയം ക്ഷത്രിയജീവഘാതി
ഇവയെല്ലാം വിദുരൻ, ജ്ഞാനത്താൽ നയിക്കപ്പെടുന്നവൻ, മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. അവന്റെ ഉപദേശം അവഗണിച്ചാൽ, അതു വലിയ ഭീഷണി, ക്ഷത്രിയരുടെ ജീവൻ നശിപ്പിക്കുന്നതാകും.
ഏവമുക്ത്വാ ധൃതരാഷ്ട്രോ മനീഷീ ദൈവം മത്വാ പരമം ദുസ്തരം ച। ശശാസോച്ചൈഃ പുരുഷാന്പുത്രവാക്യേ സ്ഥിതോ രാജാ ദൈവസംമൂഢചേതാഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ചിന്തയോടെ, വിധിയെ അത്യന്തം ശക്തമായതും ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും എന്നു കരുതി, തന്റെ മകന്റെ വാക്കനുസരിച്ച് വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ആളുകളോട് കല്പിച്ചു; രാജാവ് വിധിയുടെ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നു.
സഹസ്രസ്തമ്ഭാം ഹേമവൈദൂര്യചിത്രാം ശതദ്വാരാം തോരണസ്ഫാടികാഢ്യാമ്। സഭാമഗ്ര്യാം ക്രോശമാത്രായതാം മേ തദ്വിസ്താരാമാശു കുര്വന്തു യുക്താഃ
പൊന്നും വൈഡൂര്യവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ആയിരം തൂണുകളും നൂറു വാതിലുകളും സ്ഫടികംകൊണ്ടുള്ള കവാടങ്ങളും ഉള്ള, ഒരു ക്രോഷം നീളമുള്ള അത്ഭുതമായ സഭ ഉടൻ ഒരുക്കാൻ കഴിവുള്ളവർ തയ്യാറാകണം.
ശ്രുത്വാ തസ്യ ത്വരിതാ നിര്വിശങ്കാഃ പ്രാജ്ഞാ ദക്ഷാസ്താം തദാ ചക്രുരാശു। സര്വദ്രവ്യാണ്യുപജഹ്രുഃ സഭായാം സഹസ്രശഃ ശില്പിനശ്ചൈവ യുക്താഃ
അവന്റെ കല്പന കേട്ടപ്പോൾ, ബുദ്ധിശാലികളും കഴിവുള്ള ശില്പികളും ഭയമില്ലാതെ അതിവേഗം ആ സഭ പണിതു; ആയിരക്കണക്കിന് സാമഗ്രികൾ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു, ശില്പികൾ എല്ലാം തയ്യാറായിരുന്നു.