മഹീ കാമദുഘാ സാ ഹി വീരപത്നീതി ചോച്യതേ। തഥാ വീരസ്യ ഭാര്യാ ശ്രീസ്തേ ഇമേ ഹി കലത്രവത്
ഭൂമി ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്ന ഒരു കാമദേനുവെന്നപോലെ വീരന്മാരുടെ ഭാര്യയാണെന്ന് പറയുന്നു. അതുപോലെ, ഐശ്വര്യവും വീരരുടെ ഭാര്യയാണ്. ഇവ രണ്ടും യോഗ്യരായവർക്കു ഭാര്യകളെപ്പോലെയാണ്.
തവാപ്യസ്തി ഹേ ചേദ്വീര്യം ഭോക്ഷ്യസേ ഹി മഹീമിമാമ്
നിനക്കും ശക്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഈ ഭൂമി നീയും അനുഭവിക്കാം.
അയുക്തമിദമേതത്തു പരസ്വഹരണം ഭൃശമ്। ഉഭയോര്ലോകയോര്ദുഃഖം സുഹൃദാം കാങ്ക്ഷതോഽനയമ്
പക്ഷേ, മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കുന്നത് ശരിയല്ല; സുഹൃത്തുക്കളുടെ വസ്തുക്കൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഇരുവശത്തേയും ലോകങ്ങളിലും ദുഃഖം മാത്രം നൽകും.
അവ്യാപാരഃ പരാര്തേഷു നിത്യോദ്യോഗഃ സ്വകര്മസു। രക്ഷണം സമുപാത്താനാമേതദ്വൈഭവലക്ഷണമ്
മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ഇടപെടാതിരിക്കുക, സ്വന്തം കര്മ്മങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ജാഗരൂകതയോടെ പ്രവർത്തിക്കുക, സ്വന്തമായി സമ്പാദിച്ചതു സംരക്ഷിക്കുക—ഇവയാണ് ഐശ്വര്യത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ.
വിപത്തിഷ്വവ്യഥോ ദക്ഷോ നിത്യമുത്ഥാനവാന്നരഃ। അപ്രമത്തോ വിനീതാത്മാ നിത്യം ഭദ്രാണി പശ്യതി
അപകടങ്ങളിൽ മനസ്സു തളരാതെ, കാര്യത്തിൽ നിപുണനായി, എപ്പോഴും പരിശ്രമിക്കുന്നവനും ജാഗ്രതയോടെ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും എല്ലായ്പ്പോഴും നല്ലതേ കാണും.
ബാഹൂനിവൈതാന്മാ ച്ഛേത്സീഃ പാണ്ഡുപുത്രാസ്തഥൈവ തേ। ഭ്രാതൃണാം തദ്ധനാര്ഥം വൈ മിത്രദ്രോഹം ച മാ കുരു
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളായ നിന്റെ സഹോദരന്മാരുടെ കൈകൾ നീ വെട്ടിക്കളയരുത്; ധനത്തിനായി സഹോദരന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും വഞ്ചിക്കരുത്.
പാണ്ഡോഃ പുത്രാന്മാ ദ്വിഷസ്വേഹ രാജം- സ്തഥൈവ തേ ഭ്രാതൃധനം സമഗ്രമ്। മിത്രദ്രോഹേ താത മഹാനഘര്മഃ പിതാമഹാ യേ തവ തേഽപി തേഷാമ്
രാജാവേ, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളോടു വൈരാഗ്യം പുലർത്തരുത്; സഹോദരന്മാരുടെ മുഴുവൻ സമ്പത്തും ആഗ്രഹിക്കരുത്. സുഹൃത്തുക്കളെ വഞ്ചിക്കുന്നത് വലിയ ദുർഭാഗ്യമാണ്. നിന്റെ പിതാമഹന്മാരും അവർക്കും ഒരുപോലെ ആണല്ലോ.
അന്തര്വേദ്യാം ദദദ്വിത്തം കാമാനനുഭവന്പ്രിയാന്। ക്രീഡന്സ്ത്രീഭിര്നിരാതങ്കഃ പ്രശാമ്യ ഭരതര്ഷഭ
യാഗവേദിയിൽ സമ്പത്ത് ദാനം ചെയ്ത്, ഇഷ്ടങ്ങളോടൊപ്പം ആനന്ദം അനുഭവിച്ച്, സ്ത്രീകളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു, ഭയം ഇല്ലാതെ ജീവിച്ച്, മനസ്സു ശാന്തമാക്കൂ, ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
യസ്യ നാസ്തി നിജാ പ്രജ്ഞാ കേവലം തു ബഹുശ്രുതഃ। ന സ ജാനാതി ശാസ്ത്രാര്ഥം ദര്വീ സൂപരസാനിവ
സ്വന്തം വിവേകം ഇല്ലാതെ വെറും പഠനം മാത്രം ഉള്ളവൻ, ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല; കട്ടിൽ രസം അറിയാത്തതുപോലെ.
ജാനന്വൈ മോഹയതി മാം നാവി നൌരിവ സംയതാ। സ്വാര്ഥേ കിം നാവധാനം തേ ഉതാഹോ ദ്വേഷ്ടി മാം ഭവാന്
നീ അറിയുന്നവനാണെങ്കിലും എന്നെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു, നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത തോണിപോലെ. നിന്റെ കാര്യത്തിൽ നീ ശ്രദ്ധിക്കാത്തതാണോ, അല്ലെങ്കിൽ എന്നോടു വെറുപ്പാണോ?
ന സന്തീമേ ധാര്തരാഷ്ട്രാ യേഷാം ത്വമനുശാസിതാ। ഭവിഷ്യമര്ഥമാഖ്യാസി സര്വദാ കൃത്യമാത്മനഃ
നീ ഉപദേശിക്കുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എനിക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ബന്ധുക്കളല്ല; നീ എപ്പോഴും നിന്റെ ഗുണത്തിനായാണ് പറയുന്നത്.
പരനേയോഽഗ്രണീര്യസ്യ സ മാര്ഗാന്പ്രതിമുഹ്യതി। പന്ഥാനമനുഗച്ഛേയുഃ കഥം തസ്യ പദാനുഗാഃ
നേതാവായവൻ തന്നെ വഴിതെറ്റിയാൽ, അവനെ അനുഗമിക്കുന്നവർ എങ്ങനെ നേരായ വഴി കണ്ടെത്തും?
രാജന്പരിണതപ്രജ്ഞോ വൃദ്ധസേവീ ജിതേന്ദ്രിയഃ। പ്രതിപന്നാന്സ്വകാര്യേഷു സംമോഹയസി നോ ഭൃശമ്
രാജാവേ, നീ പരിണതബുദ്ധിയുള്ളവനും മൂപ്പന്മാരെ സേവിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ചവനും ആണെങ്കിലും, സ്വകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെയൊക്കെ നീ വളരെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
ലോകവൃത്താദ്രാജവൃത്തമന്യദാഹ ബൃഹസ്പതിഃ। തസ്മാദ്രാജ്ഞാഽപ്രമത്തേന സ്വാര്ഥശ്ചിന്ത്യഃ സദൈവ ഹി
ലോകത്തിന്റെ രീതിക്ക് രാജാവിന്റെ വഴി വേറെയാണെന്ന് ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അതുകൊണ്ട് രാജാവായവൻ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ സ്വന്തം ഗുണം ചിന്തിക്കണം.
ക്ഷത്രിയസ്യ മഹാരാജ ജയേ വൃത്തിഃ സമാഹിതാ। സ വൈ ധര്മസ്ത്വധര്മോ വാ സ്വവൃത്തൌ കാ പരീക്ഷണാ
ക്ഷത്രിയന് വിജയമാണ് ജീവിതം, മഹാരാജാവേ. അതു ധർമ്മമാണോ അഥവാ അധർമ്മമാണോ എന്നത് അവന്റെ കടമയിൽ ചോദിക്കേണ്ട കാര്യമല്ല.
പ്രകാലയേദ്ദിശഃ സര്വാഃ പ്രതോദേനേവ സാരഥിഃ। പ്രത്യമിത്രശ്രിയം ദീപ്താം ജിഘൃക്ഷുര്ഭരതര്ഷഭ
യുദ്ധരംഗത്ത് സർവദിശകളിലേക്കും കുതിരയോടിച്ചുപോകുന്ന സാരഥിയെപ്പോലെ, ശത്രുവിന്റെ ദീപ്തമായ ഐശ്വര്യം പിടിച്ചെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
പ്രച്ഛന്നോ വാ പ്രകാശോ വാ യോഗോ യോഽരിം പ്രബാധതേ। തദ്വൈ ശസ്ത്രം ശസ്ത്രവിദാം ന ശസ്ത്രം ഛേദനം സ്മൃതമ്
മറഞ്ഞോ തുറന്നോ, എങ്ങനെയായാലും ശത്രുവിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്ന തന്ത്രമാണ് യഥാർത്ഥ ആയുധം; വെറും വെട്ടുകൂടിയല്ല, ആയുധജ്ഞർക്ക് അതാണ് ആയുധം.
ശത്രുശ്ചൈവ ഹി മിത്രം ച ന ലേഖ്യം ന ച മാതൃകാ। യോ വൈ സന്താപയതി യം സ ശത്രുഃ പ്രോച്യതേ നൃപ
ശത്രുതയും സൗഹൃദവും എഴുതി നിശ്ചയിച്ചിട്ടുള്ളതല്ല, രാജാവേ. ആരാണ് മറ്റൊരാളെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നത്, അവനെയാണ് ശത്രുവെന്ന് പറയുന്നത്.
അസന്തോഷഃ ശ്രിയോ മൂലം തസ്മാത്തം കാമയാമ്യഹമ്। സമുച്ഛ്രയേ യോ യതതേ സ രാജന്പരമോ നയഃ
അസന്തോഷമാണ് ഐശ്വര്യത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ അതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഉയർച്ചയ്ക്കായി പരിശ്രമിക്കുന്നവനാണ്, രാജാവേ, ഉത്തമമായ നയം പിന്തുടരുന്നത്.
മമത്വം ഹി ന കര്തവ്യമൈശ്വര്യേ വാ ധനേഽപി വാ। പൂര്വാവാപ്തം ഹരന്ത്യന്യേ രാജധ്രമം ഹി തം വിദുഃ
ഐശ്വര്യത്തിലും ധനത്തിലും അതികം മമത കാണിക്കരുത്; മുമ്പ് നേടിയതൊക്കെ മറ്റൊരാൾ എടുക്കാം—ഇതാണ് രാജധർമ്മം.
അദ്രോഹസമംയ കൃത്വാ ചിച്ഛേദ നമുചേഃ ശിരഃ। ശക്രഃ സാഽഭിമതാ തസ്യ രിപൌ വൃത്തിഃ സനാതനീ
വഞ്ചനയില്ലെന്നു വാഗ്ദാനം ചെയ്തിട്ടും ഇന്ദ്രൻ നമുചിയുടെ തല വെട്ടി; ശത്രുവിനോടുള്ള ഇത്തരമൊരു പെരുമാറ്റം ശാശ്വതമായ രീതിയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
ദ്വാവേതൌ ഗ്രസതേ ഭൂമിഃ സര്പോ ബിലശയാനിവ। രാജാനം ചാവിരോദ്ധാരം ബ്രാഹ്മണം ചാപ്രവാസിനമ്
പാമ്പ് തനിക്കുള്ളിൽ കിടക്കുന്നവരെ വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെ, എതിർപ്പ് കാണിക്കാത്ത രാജാവിനെയും യാത്രചെയ്യാത്ത ബ്രാഹ്മണനെയും ഭൂമി വിഴുങ്ങുന്നു.
നാസ്തി വൈ ജാതിതഃ ശത്രുഃ പുരുഷസ്യ വിശാമ്പതേ। യേന സാധാരണീ വൃത്തിഃ സ ശത്രുര്നേതരോ ജനഃ
ജന്മം കൊണ്ടല്ല മനുഷ്യന് ശത്രു ഉണ്ടാകുന്നത്, രാജാധിരാജാവേ; ആരുമായി താല്പര്യങ്ങൾ ഏറ്റുമുട്ടുന്നു, അവനാണ് ശത്രു, മറ്റൊരാളല്ല.
ശത്രുപക്ഷം സമൃധ്യന്തം യോ മോഹാത്സമുപേക്ഷതേ। വ്യാധിരാപ്യായിത ഇവ തസ്യ മൂലം ഛിനത്തി സഃ
ശത്രുവിന്റെ ശക്തി വളരുന്നത് അവഗണിക്കുന്നവൻ, രോഗം വളരാൻ വിട്ടാൽ അത് വേരുമുറിയുന്നതുപോലെ, തന്റെ അടിസ്ഥാനം താനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കുന്നു.
അല്പോഽപി ഹ്യരിരത്യര്ഥം വര്ധമാനഃ പരാക്രമൈഃ। വല്മീകോ മൂലജ ഇവ ഗ്രസതേ വൃക്ഷമന്തികാത്
ചെറിയ ശത്രുവെങ്കിലും ശക്തിയിൽ വളരുമ്പോൾ, വേരിൽ നിന്ന് വളരുന്ന പുഴുവിനെപ്പോലെ, സമീപത്തുനിന്ന് വൃക്ഷം തിന്നുതീർക്കും.
ആജമീഢ രിപോര്ലക്ഷ്മീര്മാ തേ രോചിഷ്ട ഭാരത। ഏഷ ഭാരഃ സത്വവതാം ന യഃ ശിരസി ധിഷ്ഠിതഃ
ആജമീഢന്റെ വംശജനായ ഭാരതാ, ശത്രുവിന്റെ ഐശ്വര്യം നിനക്കു ആകർഷണമാകരുത്; ഈ ഭാരമാണ് ധൈര്യമുള്ളവർക്കുള്ളത്, ആരുടെയോ തലയിൽ വെച്ചാൽ പോരാ.
ജന്മവൃദ്ധിമിവാര്ഥാനാം യോ വൃദ്ധിമാഭികാങ്ക്ഷതേ। ഏധതേ ജ്ഞാതിഷു സ വൈ സദ്യോ വൃദ്ധിര്ഹി വിക്രമഃ
മക്കളുടെ വളർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ, ധനത്തിന്റെ വളർച്ച ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ കുടുംബത്തിൽ സമൃദ്ധിയോടെ വളരും; വളർച്ചയാണല്ലോ യഥാർത്ഥ വീര്യം.
നാപ്രാപ്യ പാണ്ഡവൈശ്വര്യം സംശയോ മേ ഭവിഷ്യതി। അവാപ്സ്യേ വാ ശ്രിയം താം ഹി ശയിഷ്യേ വാ ഹതോ യുധി
പാണ്ഡവരുടെ സാമ്രാജ്യം നേടാതെ ഞാൻ സംശയത്തിൽ തുടരും; അതു നേടുമോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ വീണു കിടക്കുമോ, അതാണ് എന്റെ വിധി.
ഏതാദൃശസ്യ കിം മേഽദ്യ ജീവിതേന വിശാമ്പതേ। വര്ധന്തേ പാണ്ഡവാ നിത്യം വയം സ്വസ്ഥിരവൃദ്ധയഃ
ഇന്നത്തെ ഈ ജീവിതം എനിക്ക് എന്തിനാണ്, രാജാധിരാജാവേ? പാണ്ഡവർ എപ്പോഴും വളരുന്നു, ഞങ്ങൾ എപ്പോഴും അതേപടി തന്നെ.
യാം ത്വമേതാം ശ്രിയം പാണ്ഡുപുത്രേ യുധിഷ്ഠിരേ। തപ്യസേ താം ഹരിഷ്യാമി ദ്യൂതേന ജയതാം വര
പാണ്ഡുപുത്രനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ഐശ്വര്യത്തിൽ നീ ദുഃഖിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, അതു ഞാൻ ചതിയിലൂടെ പിടിച്ചെടുക്കും, വിജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.