അശ്നാമ്യാച്ഛാദയാമീതി പ്രപശ്യന്ഹീനപൌരുഷഃ। നാമര്ഷം കുരുതേ യസ്തു പുരുഷഃ സോഽധമഃ സ്മൃതഃ
തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാനും വസ്ത്രം ധരിക്കാനും കാണുമ്പോഴും, തനിക്കുള്ള പൗരുഷം കുറവാണെന്നു മനസ്സിലാക്കി അതിൽ ലജ്ജിക്കാത്തവൻ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനാണ്.
ന മാം പ്രീണാതി രാജേന്ദ്ര ലക്ഷ്മീഃ സാധാരണീ വിഭോ। ജ്വലിതാമേവ കൌന്യേയേ ശ്രിയം ദൃഷ്ട്വാ ച വിവ്യഥേ
രാജാധിരാജാവേ, എല്ലാവർക്കും സാധാരണമായ ഐശ്വര്യം എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല, മഹാബലശാലിയേ. കൗണേയന്റെ ജ്വലിക്കുന്ന സമ്പത്ത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ വേദനിച്ചു.
സര്വാം ച പൃഥിവീം ചൈവ യുധിഷ്ഠിരവശാനുഗാമ്। സ്ഥിരോഽസ്മി യോഽഹം ജീവാമി ദുഃഖാദേതദ്ബ്രവീമി തേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ ആജ്ഞയിൽ ഭൂമി മുഴുവൻ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. എന്നിരുന്നാലും ഞാൻ സ്ഥിരതയോടെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ ദുഃഖം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോട് സംസാരിക്കുന്നത്.
ആവര്ജിതാ ഇവാഭാന്തി നീപാശ്ചിത്രകകൌകുരാഃ। കാരസ്കാരാ ലോഹജങ്ഘാ യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ അരമനയിൽ, നീപ, ചിത്രക, കകൗകര, കാരസ്കാര, ലോഹജംഗ എന്നിങ്ങനെയുള്ള മരങ്ങൾ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് കൂട്ടിയിട്ടതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു.
ഹിമവത്സാഗരാനുപാഃ സര്വേ രത്നാകരാസ്തഥാ। അന്ത്യാഃ സര്വേ പര്യുദസ്താ യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
ഹിമവാന്റെയും സമുദ്രത്തിൻ്റെയും തീരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള എല്ലാ രത്നങ്ങളും, ലോകത്തിലെ അത്യുത്തമമായ രത്നങ്ങളും, യുധിഷ്ഠിരന്റെ അരമനയിൽ ഒന്നിച്ചു കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠോഽയമിതി മാം മത്വാ ശ്രേഷ്ഠശ്ചേതി വിശാമ്പതേ। യുധിഷ്ഠിരേണ സത്കൃത്യ യുക്തോ രത്നപരിഗ്രഹേ
ഇവൻ മൂത്തവനും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ് എന്നു കരുതി, രാജാധിപതിയേ, യുധിഷ്ഠിരൻ എന്നെ ആദരിച്ച് രത്നങ്ങൾ ശേഖരിക്കാൻ നിയോഗിച്ചു.
ഉപസ്ഥിതാനാം രത്നാനാം ശ്രേഷ്ഠാനാമര്ഘഹാരിണാമ്। നാദൃശ്യത പരഃ പാരോ നാപരസ്തത്ര ഭാരത
കൂട്ടിയിട്ടിരുന്ന രത്നങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വിലയേറിയവയും ശ്രേഷ്ഠവുമായിരുന്നു. അവയ്ക്ക് അങ്ങേയറ്റമോ അടുത്തതോ ഒന്നും കാണാനായില്ല, ഭാരത.
ന മേ ഹസ്തഃ സമഭവദ്വസു തത്പ്രതിഗൃഹ്ണതഃ। അതിഷ്ഠന്ത മയി ശ്രാന്തേ ഗൃഗ്യ ദൂരാഹൃതം വസു
ആ സമ്പത്ത് സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ കൈകൾക്ക് അതു പിടിച്ചു നിൽക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. ദൂരത്ത് നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന സമ്പത്ത് എനിക്ക് ക്ഷീണം വന്നപ്പോൾ ഒഴുകിപ്പോയി, ഗൃഗ്യ.
കൃതാം ബിന്ദുസരോരത്നൈര്മയേന സ്ഫാടികച്ഛദാമ്। അപശ്യം നലിനീം പൂര്ണാമുദകസ്യേവ ഭാരത
ബിന്ദുസരസ്സിൽ നിന്നുള്ള രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച സ്ഫടികംപോലുള്ള ഒരു കുളം ഞാൻ കണ്ടു. അതിൽ നീലങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, വെള്ളം നിറഞ്ഞതുപോലെ, ഭാരത.
വസ്ത്രമുത്കര്ഷതി മയി പ്രാഹസത്സ വൃകോദരഃ। ശത്രോര്ഋദ്ധിവിശേഷേണ വിമൂഢ രത്തവര്ജിതമ്
ഞാൻ വസ്ത്രം ഉയർത്തുമ്പോൾ, ശത്രുവിന്റെ അത്യധികമായ ഐശ്വര്യത്തിൽ ആശ്ചര്യപ്പെട്ട്, രത്നങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, വൃക്കോദരൻ എന്നെ നോക്കി ചിരിച്ചു.
തത്ര സ്മ യദി ശക്തഃ സ്യം പാതയേഽഹം വൃകോദരമ്। യദി കുര്യാം സമാരമ്ഭം ഭീമം ഹന്തും നരാധിപ
അവിടെ എനിക്ക് കഴിവുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ഞാൻ വൃക്കോദരനെ തള്ളിയേക്കുമായിരുന്നു. ഭീമനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചേനെങ്കിൽ, രാജാധിപതിയേ.
ശിശുപാല ഇവാസ്മാകം ഗതിഃ സ്യാന്നാത്ര സംശയഃ। സപത്നേനാവഹാസോ മേ സ മാം ദഹതി ഭാരത
അപ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ വിധി ശിശുപാലനെപ്പോലെയായേനെ, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എനിക്കു ശത്രുവിന്റെ പരിഹാസം ഹൃദയം കത്തിക്കുന്നു, ഭാരത.
പുനശ്ച താദൃശീമേവ വാപീം ജലജശാലിനീമ്। മത്വാ ശിലാസമാം തോയേ പതിതോഽസ്മി നരാധിപ
പിന്നെയും അങ്ങനെ തന്നെ, വെള്ളത്തിൽ നിറഞ്ഞ താമരകളുള്ള ഒരു കുളം ഞാൻ കല്ലുപോലെയുള്ളതാണെന്ന് കരുതി, അതിൽ വീണുപോയി, രാജാധിപതിയേ.
തത്ര മാം പ്രാഹസത്കൃഷ്ണഃ പാര്ഥേന സഹ സുസ്വരമ്। ദ്രൌപദീ ച സഹ സ്ത്രീഭിര്വ്യഥയന്തീ മനോ മമ
അവിടെ കൃഷ്ണനും പാർഥനും ചേർന്ന് മനോഹരമായ ശബ്ദത്തിൽ എന്നെ നോക്കി ചിരിച്ചു. ദ്രൗപദിയും സ്ത്രീകൾക്കൊപ്പം എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു.
ക്ലിന്നവസ്ത്രസ്യ തു ജലേ കിങ്കരാ രാജനോദിതാഃ। ദദുര്വാസാംസി മേഽന്യാനി തച്ച ദുഃഖം പരം മമ
എന്റെ വസ്ത്രം വെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സേവകർ എനിക്ക് മറ്റൊരു വസ്ത്രം നൽകി. അതു എനിക്ക് വളരെ വേദനയും ദു:ഖവും ഉണ്ടാക്കി.
പ്രലമ്ഭം ച ശൃണുഷ്വാന്യദ്വദതോ മേ നരാധിപ। അദ്വാരേണ വിനിര്ഗച്ഛന്ദ്വാരസംസ്ഥാനരൂപിണാ। അഭിഹത്യ ശിലാം ഭൂയോ ലലാടേനാസ്മി വിക്ഷതഃ
രാജാവേ, ഞാൻ പുറകുവാതിൽ വഴി പുറത്തേക്കു പോകുമ്പോൾ, മുഖ്യവാതിലിനോടു സാമ്യമുള്ള ഒരു വാതിലിൽ, ഞാൻ തലക്കെട്ട് കല്ലിൽ ഇടിച്ചു വീണ്ടും പരിക്കേറ്റു. അതും ഒരു വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു.
തത്ര മാം യമജൌ ദൂരാദാലോക്യാഭിഹതം തദാ। ബാഹുഭിഃ പരിഗൃഹ്ണീതാം ശോചന്തൌ സഹിതാവുഭൌ
അപ്പോൾ, അകലെ നിന്നു തന്നെ ഞാൻ പരിക്കേറ്റ് കിടക്കുന്നത് യമപുത്രന്മാർ കണ്ടു. ഇരുവരും ദു:ഖത്തോടെ ചേർന്ന് എന്നെ കൈകളാൽ അണച്ചു.
ഉവാച സഹദേവസ്തു തത്ര മാം വിസ്മയന്നിവ। ഇദ ദ്വാരം ധാര്തരാഷ്ട്ര മാ ഗച്ഛേതി പുനഃ പുനഃ
അവിടെ സഹദേവൻ അത്ഭുതത്തോടെ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ, ഈ വാതിലിലൂടെ പോകരുത്,' എന്നും വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
ഭീമസേനേന തത്രോക്തോ ധൃതരാഷ്ട്രാത്മജേതി ച। സമ്ബോധ്യ പ്രഹസിത്വാ ച ഇതോ ദ്വാരം നരാധിപ
അവിടെ ഭീമസേനനും എന്നോട് 'ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രാ' എന്നു വിളിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ മുഖം പുഞ്ചിരിച്ച്, 'ഈ വാതിലാണ്, രാജാവേ,' എന്നു പറഞ്ഞു.
നാമധേയാനി രത്നാനാം പുരസ്താന്ന ശ്രുതാനി മേ। യാനി ദൃഷ്ടാനി മേ തസ്യാം മനസ്തപതി തച്ച മേ
അവിടെ ഞാൻ കണ്ട രത്നങ്ങളുടെ പേരുകൾ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല. ആ കാഴ്ച എന്റെ മനസ്സിനെ ഇപ്പോഴും അലട്ടുന്നു.
യന്മയാ പാണ്ഡവോയാനാം ദൃഷ്ടം തച്ഛൃണു ഭാരത। ആഹൃതം ഭൂമിപാലൈര്ഹി വസു മുഖ്യം തതസ്തതഃ
ഭാരതാ, പാണ്ഡവരുടെ ആ ഭണ്ഡാരത്തിൽ ഞാൻ കണ്ട ധനസമ്പത്തുകൾ പറയാം: പല രാജാക്കന്മാർ വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ധനങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നാവിദം മൂഢമാത്മാനം ദൃഷ്ട്വാഹം തദരേര്ധനമ്। ഫലതോ ഭൂമിതോ വാഽപി പ്രതിപദ്യസ്വ ഭാരത
ശത്രുവിന്റെ ആ ധനം കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ എനിക്ക് അറിവില്ലെന്നോ മണ്ടനാണെന്നോ വിചാരിച്ചില്ല. ഭാരതാ, ഫലത്തിൽ നിന്നോ നിലത്തു നിന്നോ ലഭിക്കുന്നതെന്തും സ്വീകരിക്കണം.
ഔര്ണാന്ബൈലാന്വാര്ഷദംശാന് ജാതരൂപപരിഷ്കൃതാന്। പ്രാവാരാജിനമുഖ്യാംശ്ച കാമ്ഭോജഃ പ്രദദൌ ബഹൂന്
കാംഭോജരാജാവ് നിരവധി നല്ല ആട്ടുമേയും ആടുമേയും മേശകളും, പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച ഉത്തമമായ ചിരകുകളും ചർമങ്ങളും നൽകി.
അശ്വാംസ്തിത്തിരികല്മാഷാംസ്ത്രിശതം ശുകനാസികാന്। അഷ്ട്രവാമീസ്ത്രിഗര്താശ്ച പുഷ്ടാഃ പീലുശമീങ്ഗുദൈഃ
തിത്തിരി, കല്മാഷ എന്നീ ജാതികളിൽപ്പെട്ട, തത്തമുഖമുള്ള മൂവായിരം കുതിരകളും, ത്രിഗർത്ത ദേശത്തിൽ നിന്നുള്ള, പീളു, ശമീ, ഇംഗുഡ എന്നിവകൊണ്ട് പോഷിപ്പിച്ച ശക്തമായ കുതിരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗോപാഃ സ്വീയേന സഹിതാസ്തദാദായ ചതുഷ്പദമ്। വസാതയോഽന്യദ്ദ്രവ്യം ദ്വാരി തസ്യാവതസ്ഥിരേ
പശുക്കാരന്മാർ അവരുടെ സ്വന്തം പശുക്കളോടൊപ്പം നാലുകാലികളായ മൃഗങ്ങളെ കൊണ്ടുവന്നു; മറ്റു ധനസമ്പത്തുകളും വസ്തുക്കളും ആ രാജാവിന്റെ വാതിലിൽ നിരത്തി.
കമണ്ഡലൂനുപാദായ ജാതരൂപമയഞ്ഛിവാന്। രത്നാനി ച ഹിരണ്യം ച സുവര്ണം ചൈവ കേവലമ്
കമണ്ഡലുകളും പൊന്നുകൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച ശുഭമായ വസ്തുക്കളും, രത്നങ്ങളും പൊന്നും ശുദ്ധസുവർണ്ണവും അവർ കൊണ്ടുവന്നു.
പ്രീയമാണഃ പ്രസന്നാത്മാ സ്വയം സ്വജനസംവൃതഃ। ത്രൈഖര്വോ രഥമുഖ്യേശഃ പാണ്ഡവായ ന്യവേദയത്
തന്റെ സ്വന്തം ജനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സന്തോഷവും സന്തുഷ്ടഹൃദയവുമോടെ, ഉത്തമരഥികളുടെ പ്രധാനനായ ട്രൈഖർവൻ അവയെ പാണ്ഡവനു സമർപ്പിച്ചു.
യശ്ച സ ദ്വിജമുഖ്യേന രാജ്ഞഃ ശങ്ഖോ നിവേദിതഃ। പ്രീത്യാ ദത്തഃ കുവിന്ദേന ധര്മരാജായ ധീമതേ
പ്രധാന ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിനായി സമർപ്പിച്ച ആ ശംഖം, കുവിന്ദൻ സ്നേഹപൂർവ്വം ധർമ്മരാജാവിന് നൽകി.
തം സര്വേ ഭ്രാതരോ ഭ്രാത്രേ ദദുഃ ശങ്ഖം കിരീടിനേ। തം പ്രത്യഗൃഹ്ണാദ്ബീഭത്സുസ്തോയജം ഹേമമാലിനമ്
അക്കൊള്ളിയ ശംഖം എല്ലാ സഹോദരന്മാരും കിരീടധാരിക്ക് നൽകി; അർജുനൻ ആ വെള്ളത്തിൽ ജനിച്ച, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ശംഖം സ്വീകരിച്ചു.
ചിത്രം നിഷ്കസഹസ്രേണ ഭ്രാജമാനം സ്വതേജസാ। രുചിരം ദര്ശനീയം ച പൂജിതം വിശ്വകര്മണാ
സ്വന്തം തേജസ്സാൽ പ്രകാശിക്കുന്നതും, ആയിരം പൊൻചിലമ്പുകൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചതും, മനോഹരവും കാഴ്ചയ്ക്ക് ആകർഷകവുമായതും, വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച് ആദരിച്ചതുമായിരുന്നു.