പ്രിയകൃന്മതമാജ്ഞായ പൂര്വം ദുര്യോധനസ്യ തത്। പ്രജ്ഞാചക്ഷുഷമാസീനം ശകുനിഃ സൌബലസ്തദാ
ദുര്യോധനന്റെ മനസ്സിൽ പ്രിയമുള്ളതെന്താണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, സൂക്ഷ്മബുദ്ധിയുള്ള സൌബലപുത്രനായ ശകുനി അവനെ സമീപിച്ചു.
ദുര്യോധനവചഃ ശ്രുത്വാ ധൃതരാഷ്ട്രം ജനാധിപമ്। ഉപഗമ്യ മഹാപ്രാജ്ഞം ശകുനിര്വാക്യമബ്രവീത്
ദുര്യോധനന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, ശകുനി ജനങ്ങളുടെ മഹാപണ്ഡിതനായ ധൃതരാഷ്ട്രനെ സമീപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദുര്യോധനോ മഹാരാജ വിവര്ണോ ഹരിണഃ കൃശഃ। ദീനശ്ചിന്താപരശ്ചൈവ തം വിദ്ധി മനുജാധിപ
മഹാരാജാവേ, ദുര്യോധനൻ മങ്ങിയ നിറത്തോടും മൃഗംപോലെ ക്ഷീണിച്ചും ദുഃഖിതനായി ചിന്തയിൽ മുഴുകിയും ഇരിക്കുന്നു; ഇതു മനസ്സിലാക്കുക, മനുഷ്യരിലെ പ്രഭോ.
ന വൈ പരീക്ഷസേ സമ്യഗസഹ്യം ശത്രുസംഭവമ്। ജ്യേഷ്ഠപുത്രസ്യ ഹൃച്ഛോകം കിമര്ഥം നാവബുധ്യസേ
ശത്രുക്കളിൽ നിന്നുള്ള അത്യന്തം സഹിക്കാനാകാത്ത ഭീഷണി നീ ശരിയായി കാണുന്നില്ല; മൂത്ത മകന്റെ ഹൃദയവേദന നീ എന്തുകൊണ്ട് മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല?
ഏവമുക്തഃ ശകുനിനാ ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനേശ്വരഃ। ദുര്യോധനം സമാഹൂയം ഇദം വചനമബ്രവീത്
ശകുനി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ജനങ്ങളുടെ രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ ദുര്യോധനനെ വിളിച്ചു വരുത്തി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ദുര്യോധന കൃതോമൂലം ഭൃശമാര്തോഽസി പുത്രക। ശ്രോതവ്യശ്ചേന്മയാ സോഽര്ഥോ ബ്രൂഹി മേ കുരുനന്ദന
ദുര്യോധനാ, നീ വളരെ ദുഃഖിതനും അകത്തുനിന്നും വേദനയുള്ളവനുമാണ്; ആ കാര്യം ഞാൻ കേൾക്കേണ്ടതാണെങ്കിൽ, പറയൂ, കുരുനന്ദനാ.
അയം ത്വാം ശകുനിഃ പ്രാഹ വിവര്ണം ഹരിമം കൃശമ്। ചിന്തയംശ്ച ന പശ്യാമി ശോകസ്യ തവ സമ്ഭവമ്
ശകുനി നിന്നെ വിളിച്ചുപറഞ്ഞത്, 'നീ മങ്ങിയ നിറവും മഞ്ഞപ്പച്ചയും ക്ഷീണവും ഉള്ളവനാണ്' എന്നു. എങ്കിലും ഞാൻ ചിന്തിച്ചാൽ, നിന്റെ ദുഃഖത്തിന് യാതൊരു കാരണവും കാണുന്നില്ല.
ഐശ്വര്യം ഹി മഹത്പുത്ര ത്വയി സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ്। ഭ്രാതരഃ സുഹൃദശ്ചൈവ നാചരന്തി തവാപ്രിയമ്
മകനേ, വലിയ ഐശ്വര്യം മുഴുവൻ നിനക്കാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. സഹോദരങ്ങളും സുഹൃത്തുക്കളും നിനക്കു വിരോധമായൊന്നും ചെയ്യുന്നില്ല.
ആച്ഛാദയസി പ്രാവാരാനശ്നാസി പിശിതൌദനമ്। ആജാനേയാ വഹന്ത്യശ്വാഃ കേനാസി ഹരിണഃ കൃശഃ
നീ നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു, മാംസവും അന്നവും കഴിക്കുന്നു, ഉത്തമമായ കുതിരകൾ നിന്നെ വഹിക്കുന്നു—എങ്കിൽ നീ എങ്ങനെ മങ്ങിയ നിറവും ക്ഷീണവും ഉള്ളവനായി?
ശയനാനി മഹാര്ഹാണി യോഷിതശ്ച മനോരമാഃ। ഗുണവന്തി ച വേശ്മാനി വിഹാരാശ്ച യഥാസുഖമ്
നിനക്കു വിലയേറിയ കിടക്കകളും മനോഹരമായ സ്ത്രീകളും ഗുണമുള്ള വീടുകളും ഇഷ്ടംപോലെ വിനോദങ്ങളും ഉണ്ട്.
ദേവനാമിവ തേ സര്വം വാചി ബദ്ധം ന സംശയഃ। സ ദീന ഇവ ദുര്ധര്ഷ കസ്മാച്ഛോചസി പുത്രക
ദേവന്മാരെപ്പോലെ എല്ലാം നിനക്കുണ്ട്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. എങ്കിലും, നീ ശക്തനായിട്ടും ദുർബലനായി ദുഃഖത്തോടെ കാണപ്പെടുന്നു—എന്തിനാണ് ദുഃഖം, മകനേ?
മാത്രാ പിത്രാ ച പുത്രസ്യ യദ്വൈ കാര്യം പരം സ്മൃതമ്। പ്രാപ്തസ്ത്വമസി തത്താത നിഖിലാം നഃ കുലശ്രിയമ്
മകനോട് അമ്മയും അച്ഛനും ചെയ്യേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ കടമയെന്നു കരുതുന്നത് നീ നേടിയിട്ടുണ്ട്, പ്രിയനേ, നമ്മുടെ കുടുംബത്തിന്റെ മുഴുവൻ മഹത്വവും നിനക്കുണ്ട്.
ഉപസ്ഥിതഃ സര്വകാമൈസ്ത്രിദിവേ വാസവോ യഥാ। വിവിധൈരന്നപാനൈശ്ച പ്രവരൈഃ കിം നു ശോചസി
സ്വർഗത്തിലെ ഇന്ദ്രനുപോലെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റിയിട്ടുണ്ട്, വിവിധ വിഭവങ്ങളും ഉത്തമപാനീയങ്ങളും നിനക്കുണ്ട്—എങ്കിലും എന്തിനാണ് ദുഃഖം?
നിരുക്തം നിഗമം ഛന്ദഃ ഷഡങ്ഗാന്യസ്ത്രശാസ്ത്രവാന്। അധീതീ കൃതവിദ്യസ്ത്വം ദശവ്യാകരണൈഃ കൃപാത്
നീ നിർുക്തം, വേദം, ഛന്ദസ്സ്, ആറു ശാസ്ത്രങ്ങൾ, ആയുധവിദ്യ—എല്ലാം പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്; കൃപയുടെ സഹായത്തോടെ പത്ത് വ്യാകരണങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു.
ഹലായുധാത്കൃപാദ്ദ്രോണാദസ്ത്രവിദ്യാമധീതവാന്। ഭ്രാതാജ്യേഷ്ഠഃ സ്ഥിതോ രാജ്യേ കിമു ശോചസി പുത്രക
ഹലായുധനിൽ നിന്നും കൃപയിൽ നിന്നും ദ്രോണനിൽ നിന്നും ആയുധവിദ്യ പഠിച്ചു; മൂത്ത സഹോദരൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു—എങ്കിലും എന്തിനാണ് ദുഃഖം, മകനേ?
പൃഥഗ്ജനൈരലഭ്യം യദശനാച്ഛാദനം ബഹു। പ്രഭുഃ സന്ഭുഞ്ജസേ പുത്ര സംസ്തുതഃ സൂതമാഗധൈഃ
സാധാരണക്കാർക്ക് ലഭിക്കാത്ത ധാരാളം ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും നീ ആസ്വദിക്കുന്നു; നീ സ്വാമിയാണു, സൂതന്മാരും മാഗധന്മാരും നിന്നെ പുകഴ്ത്തുന്നു.
തസ്യ തേ വിദിതപ്രജ്ഞ ശോകമൂലമിദം കഥമ്। ലോകേസ്മിഞ്ജ്യേഷ്ഠഭാഗന്യസ്തന്മമാചക്ഷ്വ പൃച്ഛതഃ
നിന്റെ ബുദ്ധി എല്ലാവർക്കും അറിയാം—ഈ ലോകത്ത് ഏറ്റവും വലിയ സ്ഥാനം നിനക്കുള്ളപ്പോൾ, ഈ ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലം എന്താണ്? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ ദയവായി പറക.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മന്ദഃ ക്രോധവശാനുഗഃ। പിതരം പ്രത്യുവാചേദം സ്വമതിം സമ്പ്രകാശയന്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മന്ദബുദ്ധിയും കോപത്തിൽ ആകൃഷ്ടനുമായ അവൻ തന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് അച്ഛനോട് തുറന്നു പറഞ്ഞു.
അശ്നാമ്യാച്ഛാദയേ ചാഹം യഥാ കുപുരുഷസ്തഥാ। അമര്ഷം ധാരയേ ചോഗ്രം നിനീഷുഃ കാലപര്യയമ്
ഞാൻ ദുഷ്ടന്മാരെപ്പോലെ ഭക്ഷിക്കുകയും വസ്ത്രം ധരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ഞാൻ അത്യന്തം അസൂയയും ക്രോധവും ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു, കാലം അവസാനിക്കണമെന്നാഗ്രഹിക്കുന്നു.
അമര്ഷണഃ സ്വാഃ പ്രകൃതീരഭിഭൂയ പരം സ്ഥിതഃ। ക്ലേശാന്മുമുക്ഷുഃ പരജാന്സ വൈ പുരുഷ ഉച്യതേ
സ്വന്തം സ്വഭാവം ജയിച്ച്, അസൂയ ഇല്ലാതെ, മറ്റുള്ളവരെ മനസ്സിലാക്കി, കഷ്ടതകളിൽ നിന്നു മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥ പുരുഷൻ എന്നു പറയുന്നത്.
സന്തോഷോ വൈ ശ്രിയം ഹന്തി ഹ്യഭിമാനം ച ഭാരത। അനുക്രോശഭയേ ചോഭേ യൈര്വൃതോ നാശ്നുതേ മഹത്
സന്തോഷം ഐശ്വര്യത്തെയും അഭിമാനത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്നു, ഭാരതാ; കരുണയും ഭയവും ഉള്ളവൻ വലിയതായൊന്നും നേടാൻ കഴിയില്ല.
ന മാം പ്രീണാതി മദ്ഭുക്തം ശ്രിയം ദൃഷ്ട്വാ യുധിഷ്ഠേരേ। അതിജ്വലന്തീം കൌന്തേയേ വിവര്ണകരണീം മമ
ഞാൻ ഭക്ഷിക്കുന്നതും യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഐശ്വര്യവും എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; കൌന്തേയന്റെ അത്യന്തം ദഹിപ്പിക്കുന്ന ദുഃഖം എന്നെ മങ്ങിയവനാക്കുന്നു.
നൃദ്വ്യതോത്മാനം ഹീയമാനം നിശാമ്യ ച। അദൃശ്യാമപി കൌന്തേയ ശ്രിയം പശ്യന്നിവോദ്യതാമ്
നമ്മുടെ ജനങ്ങളുടെ തകർച്ചയും, കാണാനാകാത്ത കൌന്തേയന്റെ ഐശ്വര്യം ഉയർന്നുവരുന്നതുപോലും കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ വിഷമിക്കുന്നു.
തസ്മാദഹം വിവര്ണശ്ച ദീനശ്ച ഹരിമഃ കൃശഃ। അഷ്ടാശീതിസഹസ്രാണി സ്നാതകാ ഗൃഹമേധിനഃ
അതിനാൽ ഞാൻ മങ്ങിയ നിറവും ദുർബലതയും മഞ്ഞപ്പച്ചയും ക്ഷീണവും ഉള്ളവനാണ്; എൺപത്തിനാലായിരം ഗൃഹസ്ഥരും സ്നാതകരുമുണ്ട്...
ത്രിംശദ്ദാസീക ഏകൈകോ യാന്ബിഭര്തി യുധിഷ്ഠിരഃ। ദശാന്യാനി സഹസ്രാണി യതീനാമൂര്ധ്വരേതസാമ്। ഭുഞ്ജതേ രുക്മപാത്രീഭിര്യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ മുപ്പത് ദാസിമാരിൽ ഓരോരുത്തരുടെയും സംരക്ഷണത്തിൽ പത്തു ആയിരം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായ സന്ന്യാസിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവരെല്ലാവരെയും യുധിഷ്ഠിരന്റെ ഭവനത്തിൽ സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം നൽകി പോഷിപ്പിച്ചു.
കദലീമൃഗമോകാനി കൃഷ്ണശ്യാമാരുണാനി ച। കാമ്ഭോജഃ പ്രാഹിണോത്തസ്മൈ പരാര്ധ്യാനപി കമ്ബലാന്। ഗജയോഷിദ്ഗവാശ്വസ്യ ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
കാംഭോജരാജാവ് കദളി, മൃഗ, മോക എന്നിങ്ങനെയുള്ള തൂക്കിയുള്ള കറുപ്പ്, കൃഷ്ണം, ചുവപ്പ് നിറത്തിലുള്ള വിലപിടിച്ച കംബളങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് അയച്ചു. കൂടാതെ ആനപ്പെണ്ണുകൾ, പശുക്കൾ, കുതിരകൾ എന്നിവയും അയച്ചു.
ശതം ചോഷ്ട്രവാമീനാം ശതാനി വിചരന്ത്യുത। രാജന്യാ ബലിമാദായ സമേതാ ഹി നൃപക്ഷയേ
നൂറ് ഒട്ടകക്കൂട്ടങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് കൂട്ടങ്ങൾ കൂടി അങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു. രാജാക്കന്മാർ ബലി കൊണ്ടുവന്ന് ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു.
പൃഥഗ്വിധാനി രത്നാന പാര്ഥിവാഃ പൃഥിവീപതേ। ആഹരന്ക്രതുമുഖ്യേഽസ്മിന്കുന്തീപുത്രായ ഭൂരിശഃ
ഭൂമിപതിയായ രാജാവേ, വിവിധതരത്തിലുള്ള രത്നങ്ങൾ രാജാക്കന്മാർ ഈ പ്രധാന യാഗത്തിൽ കുന്തിപുത്രനു ധാരാളമായി കൊണ്ടുവന്നു.
ന ക്വചിദ്ധി മയാ താദൃഗ്ദൃഷ്ടപൂര്വോ ന ച ശ്രുതഃ। യാദൃഗ്ധനാഗമോ യജ്ഞേ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ ധീമതഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ ജ്ഞാനിയായ പുത്രൻ നടത്തിയ യാഗത്തിൽ വന്ന ധനസമ്പന്നതയെപ്പോലെയുള്ളത് ഞാൻ മുമ്പ് ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടതുമില്ല.
അസത്യം ചേദിദം സര്വം സഞ്ജയം പ്രഷ്ടുമര്ഹസി'। അപര്യന്തം ധനൌഘം തം ദൃഷ്ട്വാ ശത്രോരഹം നൃപ। ശര്മ നൈവാഭിഗച്ഛാമി ചിന്തയാനോ വിശാമ്പതേ
ഇതെല്ലാം സത്യമല്ലെങ്കിൽ, നീ സഞ്ജയനോട് ചോദിക്കണം. ശത്രുക്കളുടെ അങ്ങേയറ്റമില്ലാത്ത ധനസ്രോതസ്സിനെ കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് മനസ്സിൽ സമാധാനം ഇല്ല, ചിന്തയിൽ ഞാൻ അലഞ്ഞു.