മഹിമാനം പരം ചാപി പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാമ്। ദൂര്യോധനോ ധാര്തരാഷ്ട്രോ വിവര്ണഃ സമപദ്യത
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ അതുല്യമായ മഹത്വം കണ്ടു ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനായ ദുര്യോധനൻ മുഖം വെളുത്തു.
സ തു ഗച്ഛന്നനേകാഗ്നഃ സഭാമേകോഽന്വചിന്തയത്। ശ്രിയം ച താമനുപമാം ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ
അവൻ ഒരുവൻ പോലെ നടക്കുമ്പോൾ, മനസ്സിൽ തീപിടിച്ച്, ധീരനായ ധർമ്മരാജാവിന്റെ അതുല്യമായ ഐശ്വര്യം ഓർത്ത് ആലോചിച്ചു.
പ്രമത്തോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തദാ। നാഭ്യഭാഷത്സുബലജം ഭാഷമാണം പുനഃ പുനഃ
അന്നേരത്ത് ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ മനസ്സിൽ അലഞ്ഞു നിന്നു, സുബലന്റെ മകൻ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസാരിച്ചിട്ടും അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
അനേകാഗ്രം തു തം ദൃഷ്ട്വാ ശകുനിഃ പ്രത്യഭാഷത। ദുര്യോധന കൃതോമൂലം നിഃശ്വസന്നിവ ഗച്ഛസി
അവനെ ഇങ്ങനെ ഒറ്റചിന്തയിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു ശകുനി പറഞ്ഞു: 'ദുര്യോധന, നീ വേരുമുറിഞ്ഞുപോയവനായി, ആഹ്വാനിച്ചു കുഴഞ്ഞു പോകുന്നു.'
ദൃഷ്ട്വേമാം പൃഥിവീം കൃത്സ്നാം യുധിഷ്ഠിരവശാനുഗാമ്। ജിതാമസ്ത്രപ്രതാപേന ശ്വേതാശ്വസ്യ മഹാത്മനഃ
ഈ ഭൂമി മുഴുവനും യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ കീഴിൽ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ആയുധശക്തിയാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടതും, വെള്ള കുതിരകളോടൊപ്പം ഉള്ളവനാണ് എന്നതും കണ്ടു,
തം ച യജ്ഞം തഥാഭൂതം ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥസ്യ മാതുല। യഥാ ശക്രസ്യ ദേവേഷു തഥാഭൂതം മഹാദ്യുതേഃ
പാർഥന്റെ ആ മഹത്തായ യജ്ഞവും, ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രന്റെ യജ്ഞം പോലെയുള്ളതും, ആ മഹാശക്തനാണ് നടത്തിയതും കണ്ടു,
അമര്ഷേണ തു സമ്പൂര്ണോ ദഹ്യമാനോ ദിവാനിശമ്। ശുചിശുക്രാഗമേ കാലേ ശുഷ്യേ തോയമിവാല്പകമ്
അസൂയ കൊണ്ട് നിറഞ്ഞു, രാവും പകലും ഉള്ളിൽ കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു; ചൂട് കാലത്ത് കുറച്ച് വെള്ളം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ അവൻ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു.
പശ്യ സാത്വതമുഖ്യേന ശിശുപാലോ നിപാതിതഃ। ന ച തത്ര പുമാനാസീത്കശ്ചിത്തസ്യ പദാനുഗഃ
നോക്കൂ, സാത്വതന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ശിശുപാലനെ സംഹരിച്ചു; അവന്റെ വഴിയിൽ ആരും പിന്തുടർന്നില്ല.
ദഹ്യമാനാ ഹി രാജാനഃ പാണ്ഡവോത്ഥേന വഹ്നിനാ। ക്ഷാന്തവന്തോഽപരാധം തേ കോ ഹി തത്ക്ഷന്തുമര്ഹതി
പാണ്ഡവന്മാർ ഉണർത്തിയ അഗ്നിയിൽ രാജാക്കന്മാർ കത്തിപ്പോയി; അവർ ആ അപമാനം സഹിച്ചു—അങ്ങനെ സഹിക്കാൻ ആരാണ് കഴിയുക?
വാസുദേവേന തത്കര്മ യഥാഽയുക്തം മഹത്കൃതമ്। സിദ്ധം ച പാണ്ഡുപുത്രാണാം പ്രതാപേന മഹാത്മനാമ്
വാസുദേവൻ ആ അന്യായമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു, പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരുടെ മഹാശക്തിയാൽ അതു സാധ്യമായി.
തഥാഹി രത്നന്യാദായ വിവിധാനി നൃപാ നൃപമ്। ഉപാതിഷ്ഠന്ത കൌന്യേയം വൈശ്യാ ഇവ കരപ്രദാഃ
അങ്ങനെ, വിവിധ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് രാജാക്കന്മാർ കുന്തിയുടെ മകനെ, വ്യാപാരികൾ രാജാവിന് കരം കൊടുക്കുന്നതുപോലെ സേവിച്ചു.
ശ്രിയം തഥാഗതം ദൃഷ്ട്വാ ജ്വലന്തീമിവ പാണ്ഡവേ। അമര്ഷവശമാപന്നോ ദഹ്യാമി ന തഥോചിതഃ
പാണ്ഡവന്റെ അടുക്കൽ വന്ന ആ ദീപ്തമായ ഐശ്വര്യം കണ്ടപ്പോൾ, അസൂയയാൽ ഞാൻ കത്തുന്നു; അതു ശരിയല്ലെന്ന് അറിയുന്നു.
വഹ്നിമേവ പ്രവേക്ഷ്യാമി ഭക്ഷയിഷ്യാമി വാ വിഷമ്। അപോ വാപി പ്രവേക്ഷ്യാമിന ഹി ശക്ഷ്യാമി ജീവിതുമ്
ഞാൻ അഗ്നിയിൽ ചാടും, അല്ലെങ്കിൽ വിഷം കഴിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളത്തിൽ ചാടും—ജീവിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
കോ ഹി നാമ പുമാംല്ലോകേ മര്ഷയിഷ്യതി സത്വവാന്। സപത്നാനൃദ്ധ്യതോ ദൃഷ്ട്വാ ഹീനമാത്മാനമേവ ച
ലോകത്ത് ധൈര്യമുള്ളവൻ ആരാണ്, ശത്രുക്കൾ വിജയിക്കുകയും താനോ പരാജയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത് സഹിക്കാൻ കഴിയുക?
സോഽഹം ന സ്ത്രീ ന ചാപ്യസ്ത്രീ ന പുമാന്നാപുമാനപി। യോഽഹം താം മര്ഷയാമ്യദ്യ താദൃശീം ശ്രിയമാഗതാമ്
ഇന്നത്തെ പോലെ അവർക്കു വന്ന ഐശ്വര്യം ഞാൻ സഹിക്കുന്നവനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ സ്ത്രീയുമല്ല, സ്ത്രീയല്ലാത്തവനുമല്ല, പുരുഷനുമല്ല, പുരുഷനല്ലാത്തവനുമല്ല.
ഈശ്വരത്വം പൃഥിവ്യാശ്ച വസുമത്താം ച താദൃശീമ്। യജ്ഞം ച താദൃശം ദൃഷ്ട്വാ മാദൃശഃ കോ ന സംഞ്ജ്വരേത്
അവരുടെ ഭൂമിയിൽ ഉള്ള ആധിപത്യം, അത്ര വലിയ സമ്പത്ത്, അത്തരം യജ്ഞം—എന്നെപ്പോലുള്ളവൻ അതു കണ്ടു കത്തിപ്പോകാതിരിക്കാൻ കഴിയുമോ?
അശക്തശ്ചൈക ഏവാഹം താമാഹര്തും നൃപശ്രിയമ്। സഹായാംശ്ച ന പശ്യാമി തേന മൃത്യും വിചിന്തയേ
ഞാൻ ഒറ്റക്കായതിനാൽ ആ രാജസമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല; കൂട്ടുകാരെയും കാണുന്നില്ല. അതുകൊണ്ട് മരണത്തെ ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നു.
ദൈവമേവ പരം മന്യേ പൌരുഷം ച നിരര്ഥകമ്। ദൃഷ്ട്വാ കുന്തീസുതേ ശുദ്ധാം ശ്രിയം താമഹതാം തഥാ
കുന്തിയുടെ മകനിൽ വന്ന ആ ശുദ്ധമായ, ജയിക്കാനാവാത്ത ഐശ്വര്യം കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ വിധിയെ മാത്രമാണ് വിശ്വസിക്കുന്നത്; മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് തോന്നുന്നു.
കൃതോ യത്നോ മയാ പൂര്വം വിനാശേ തസ്യ സൌബല। തച്ച സര്വമതിക്രമ്യ സംവൃദ്ധോഽപ്സ്വിവ പങ്ഗജമ്
സുബലന്റെ മകനേ, അവനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ മുമ്പ് പല ശ്രമങ്ങളും ചെയ്തു; പക്ഷേ, അതെല്ലാം അതിജീവിച്ച്, അവൻ വെള്ളത്തിൽ പുഷ്പിക്കുന്ന താമരപോലെ വളർന്നു.
ന ദൈവം പരം മന്യേ പൌരുഷം ച നിരര്ഥകമ്। ധാര്തരാഷ്ട്രാശ്ച ഹീയന്തേ പാര്ഥാ വര്ധന്തി നിത്യശഃ। കൃഷ്ണസ്തു സുമനാസ്തേഷാം വിവര്ധയതി സമ്പദഃ
ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിധിയെ മാത്രം വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, മനുഷ്യശ്രമം ഫലപ്രദമല്ലെന്നുമില്ല; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾ ക്ഷയിക്കുന്നു, പാർത്തന്മാർ എപ്പോഴും വളരുന്നു, കൃഷ്ണൻ സന്തോഷത്തോടെ അവരുടെ സമ്പത്ത് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു.
സോഽഹം ശ്രിയം ച താം ദൃഷ്ട്വാ സഭാം താം ച തഥാവിധാമ്। രക്ഷിഭിശ്ചാവഹാസം തം പരിതപ്യേ യഥാഽഗ്നിനാ
ആ ഭംഗിയുള്ള സമൃദ്ധിയും അത്ര മനോഹരമായ സഭയും കാവൽക്കാരുടെ പരിഹാസവും കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് അഗ്നിയിൽ കത്തുന്ന പോലെ വേദനയുണ്ട്.
അമര്ഷം ച സമാവിഷ്ടം ധൃതരാഷ്ട്രേ നിവേദയ
എനിക്ക് അത്യന്തം കോപം വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രനോട് അറിയിക്കൂ.
ദുര്യോധന ന തേഽമര്ഷഃ കാര്യഃ പ്രതി യുധിഷ്ഠിരമ്। ഭാഗധേയാനി ഹി സ്വാനി പാണ്ഡവാ ഭുഞ്ജതേ സദാ
ദുര്യോധന, നീ യുദിഷ്ഠിരനോടു ദ്വേഷം പുലർത്തേണ്ടതില്ല; പാണ്ഡവർ എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ അവകാശം ആസ്വദിച്ചുവരുന്നു.
വിധാനം വിവിധാകാരം പരം തേഷാം വിധാനതഃ। അനേകൈരഭ്യുപായൈശ്ച ത്വയാ ന ശകിതാഃ പുരാ
അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ പലവിധമാണ്; നീ പല മാർഗ്ഗങ്ങൾ ശ്രമിച്ചിട്ടും അവരെ ഒരിക്കലും ജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.
ആരബ്ധാ ഹി മഹാരാജ പുനഃ പുനരരിന്ദമ। വിമുക്താശ്ച നരവ്യാഘ്രാ ഭഗധേയപുരസ്കൃതാഃ। `ഉത്സാഹവന്തഃ പുരുഷാ നാവസീദന്തി കര്മസു
രാജാവേ, അവർ പലതവണ ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു, ഭാഗ്യത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ആ പുരുഷസിംഹന്മാർ ചെയ്ത കാര്യങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
തൈര്ലബ്ധാ ദ്രൌപദീ ഭാര്യാ ദ്രുപദശ്ച സുതൈഃ സഹ। സഹായാഃ പൃഥിവീപാലാ വാസുദേവശ്ച വീര്യവാന്
അവർ ദ്രൗപദിയെ ഭാര്യയായി നേടി, ദ്രുപദനും മക്കളും കൂട്ടുകാരായി, ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർക്കും വീരനായ വാസുദേവനും അവർക്കൊപ്പം നിന്നു.
ലബ്ധശ്ചാനഭിഭൂതാര്ഥൈഃ പിത്ര്യോംശഃ പൃഥിവീപതേ। വിവൃദ്ധസ്തേജസാ തേഷാം തത്ര കാ പരിദേവനാ
അവർ പിതാവിന്റെ അവകാശം അപരാജിതമായ സമ്പത്തോടെ നേടി, അവരുടെ തേജസ് വർദ്ധിച്ചു; അതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമെന്താണ്?
ധനഞ്ജയേന ഗാണ്ഡീവമക്ഷയ്യൌ ച മഹേഷുധീ। ലബ്ധാന്യസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി തോഷയിത്വാ ഹുതാശനമ്
ധനഞ്ജയൻ ഗാണ്ഡീവം, അക്ഷയമായ മഹാശരങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, ഹുതാശനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് ദിവ്യായുധങ്ങൾ നേടി.
തേന കാര്മുകമുഖ്യേന ബാഹുവീര്യേണ ചാത്മനഃ। കൃതാ വശേ മഹീപാലാസ്തത്ര കാ പരിദേവനാ
ആ പ്രധാനം ആയ വില്ലും സ്വന്തം ബാഹുബലവും കൊണ്ട് അവൻ രാജാക്കന്മാരെ കീഴടക്കി; അതിൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട കാര്യമെന്താണ്?
അഗ്നിദാഹാന്മയം ചാപി മോക്ഷയിത്വാ സ ദാനവമ്। സഭാം താം കാരയാമാസ സവ്യസാചീ പരന്തപഃ
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് മായനെ മോചിപ്പിച്ച ശേഷം, ശത്രുനാശകനായ സവ്യാസാചി ആ മഹാസഭ പണിയിച്ചു.