ഭേര്യശ്ച മുരജാശ്ചൈവ മഡ്ഡുകാ ഗോമുഖാശ്ച യേ। ശൃങ്ഗവംശാമ്ബുജാ വീണാഃ ശ്രൂയന്തേ സ്മ സഹസ്രശഃ
അവിടെ ഭേരി, മുരജ, മഡ്ഡുക, ഗോമുഖം, ശൃംഗം, വംശം, അമ്പുജം, വീണ എന്നിവ ആയിരക്കണക്കിന് കേൾക്കപ്പെട്ടു.
ലോകേഽസ്മിന്സര്വവിപ്രാശ്ച വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ നൃപാദയഃ। സര്വേ മ്ലേച്ഛാഃ സര്വഗണാസ്ത്വാദിമധ്യാന്തജാസ്തഥാ
അവിടെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വൈശ്യരും ശൂദ്രരും രാജാക്കന്മാരും, എല്ലാ വിദേശികളും, വിവിധ വർഗ്ഗങ്ങളിൽ പെട്ടവർ, ആദിമധ്യാന്തത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഉണ്ടായിരിന്നു.
നാനാദേശസമുദ്ഭൂതൈര്നാനാജാതിഭിരാഗതൈഃ। പര്യാപ്ത ഇവ ലോകോഽയം യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവിധ ജാതികളിൽപ്പെട്ടവർ അവിടെ കൂടിയപ്പോൾ, യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഭവനത്തിൽ മുഴുവൻ ലോകവും ഒത്തുചേർന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ഭീഷ്മദ്രോണാദയഃ സര്വേ കുരവഃ സസുയോധനാഃ। വൃഷ്ണയശ്ച സമഗ്രാശ്ച പാഞ്ചാലാശ്ചാപി സര്വശഃ
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, സുയോധനൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ കുരുക്കളും, മുഴുവൻ വൃഷ്ണികളും പാഞ്ചാലന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യജ്ഞേഽസ്മിന്സര്വകര്മാണി ചക്രുര്ദാസാ ഇവ ക്രതൌ। ഏവം പ്രവൃത്തോ യജ്ഞഃ സ ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ
ആ യാഗത്തിൽ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ദാസന്മാർ യാഗത്തിൽ ചെയ്യുന്നതുപോലെ നിർവ്വഹിച്ചു; ഇങ്ങനെ ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ള രാജാവിന്റെ യാഗം നടന്നു.
ശുശുഭേ ച മഹാബാഹോ സോമസ്യേവ ക്രതുര്യഥാ। വസ്ത്രാണി കമ്ബലാംശ്ചൈവ പ്രാവാരാംശ്ചൈവ സര്വദാ
മഹാബാഹുവായവനേ, ആ യാഗം സോമയാഗംപോലെ തിളങ്ങി; വസ്ത്രങ്ങൾ, കമ്പളങ്ങൾ, പ്രാവാരങ്ങൾ എല്ലായ്പോഴും അവിടെ ലഭ്യമായിരുന്നു.
നിഷ്കഹേമജഭാണ്ഡാനി ഭൂഷണാനി ച സര്വശഃ। പ്രദദൌ തത്ര വിപ്രാണാം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
അവിടെ ധർമ്മരാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ വിധം പൊന്നും ആഭരണങ്ങളും ദാനം ചെയ്തു.
യാനി തത്ര മഹീപാലൈര്ലബ്ധവാന്ഭരതര്ഷഭഃ। താനി സര്വാണി രത്നാനി ബ്രാഹ്മണാനാം ദദൌ തദാ
അവിടെ ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ യുദിഷ്ഠിരൻ രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നു ലഭിച്ച എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അന്നേ ദാനം ചെയ്തു.
തതഃ സ കുരുരാജസ്യ സര്വകര്മസമൃദ്ധിമാന്। യജ്ഞഃ പ്രീതികരോ രാജന്സംബഭൌ വിപുലോത്സവഃ
അതിനുശേഷം, കുരുരാജാവിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സമൃദ്ധിയുള്ള ആ യാഗം, മഹോത്സവത്തോടെ സന്തോഷം പകർന്നു.
ശാന്തവിഘ്നഃ സുഖാരമ്ഭഃ പ്രഭൂതധനധാന്യവാന്। അന്നവാന്ബഹുഭക്ഷ്യശ്ച കേശവേന സുരക്ഷിതഃ
ശാന്തിയും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞ്, ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധിയായി, ഭക്ഷണവും പലവിധ വിഭവങ്ങളും ഉണ്ടായി, കേശവൻ അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു.
സമാപയാമാസ ച തം രാജസൂയം മഹാക്രതുമ്। `കോടിസഹസ്രം പ്രദദൌ ബ്രാഹ്മണാനാം മഹാത്മനാമ്
അവൻ ആ മഹായാഗമായ രാജസൂയം പൂർത്തിയാക്കി, മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് കോടിയോളം പൊന്നു ദാനം ചെയ്തു.
ന കരിഷ്യതി തം ലോകേ കശ്ചിദന്യോ മഹീപതിഃ। യാജകാഃ സര്വകാമൈശ്ച സതതം തതൃപുര്ധനൈഃ
ലോകത്തിൽ മറ്റൊരു രാജാവും അത്തരം യാഗം നടത്താൻ കഴിയില്ല; യാഗകർമ്മങ്ങൾ നിർവ്വഹിച്ചവർ എല്ലാ ആഗ്രഹിച്ച സമ്പത്തും എപ്പോഴും ലഭിച്ചു.
തതശ്ചാവഭൃഥസ്നാതഃ സ രാജാ പാണ്ഡുനന്ദനഃ। വ്യാസം ധൌമ്യം വസിഷ്ഠം ച നാരദം ച മഹാമുനിമ്
യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനായ ആ രാജാവ്, വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ, വസിഷ്ഠൻ, മഹാമുനിയായ നാരദൻ എന്നിവരെ ആദരപൂർവം സ്നേഹത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു.
സുമന്തു ജൈമിനിം പൈലം വൈശമ്പായനമേവ ച। യാജ്ഞവല്ക്യം ച കപിലം കപാലം കൌശികം തഥാ। സര്വാംശ്ച ഋത്വിക്പ്രവരാന്പൂജയാമാസ സത്കൃതാന്
അവൻ സുമന്തു, ജൈമിനി, പൈല, വൈശംപായന, യാജ്ഞവൽക്യ, കപില, കപാല, കൗശികൻ എന്നിവരെയും, യജ്ഞത്തിൽ പ്രധാനമായിരുന്ന എല്ലാ ഋത്വിക്കുമാരന്മാരെയും ഉചിതമായ ആദരവോടെ ആദരിച്ചു.
യുഷ്മത്പ്രസാദാത്പ്രാപ്തോഽയം രാജസൂയോ മഹാക്രതുഃ। ജനാര്ദനപ്രസാദാദ്ധി സമ്പൂര്ണോ മേ മനോരഥഃ
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഈ മഹായജ്ഞമായ രാജസൂയം വിജയകരമായി പൂർത്തിയായി; ജനാർദ്ദനന്റെ കൃപയാൽ എന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.
അഥ യജ്ഞം സമാപ്യാന്തേ പൂജയാമാസ മാധവമ്। ബലദേവ ച ദേവേശം ഭീഷ്മാദ്യാംശ്ച കുരൂദ്വഹാന്
അതിനുശേഷം, യജ്ഞം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, അവൻ മാധവനെയും, ദേവന്മാരുടെ പ്രഭുവായ ബാലരാമനെയും, ഭീഷ്മൻ മുതലായ കുരുവംശത്തിലെ പ്രമുഖരെയും ഭക്തിപൂർവം ആരാധിച്ചു.
തതസ്ത്വവഭൃഥസ്നാതം ധര്മാത്മാനം യുധിഷ്ഠിരമ്। സമസ്തം പാര്ഥിവം ക്ഷത്രമുപഗമ്യേദമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, യജ്ഞസ്നാനം കഴിച്ച ധർമ്മനിഷ്ഠനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സമീപിച്ച്, ഒത്തുചേർന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും അവനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദിഷ്ട്യാ വര്ധസി ധര്മജ്ഞ സാമ്രാജ്യം പ്രാപ്തവാനസി। ആജമീഢാജമീഢാനാം യശഃ സംവര്ധിതം ത്വയാ
നീ ധർമ്മത്തെ അറിയുന്നവനായ രാജാവേ, ഭാഗ്യവശാൽ നീ സമ്പന്നനായി സാമ്രാജ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു; അജമീഢകുലത്തിന്റെ മഹത്വം നിന്റെ വഴി വർദ്ധിച്ചിരിക്കുന്നു.
കര്മണൈതേന രാജേന്ദ്ര ധര്മശ്ച സുമഹാന്കൃതഃ। ആപൃച്ഛാമോ നരവ്യാഘ്ര സര്വകാമൈഃ സൂപൂജിതാഃ
രാജാധിരാജാവേ, ഈ യജ്ഞംകൊണ്ട് നീ വലിയ ധർമ്മകൃത്യം നിർവഹിച്ചു; പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ നീ, ഞങ്ങൾ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ട് ആദരപൂർവം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ഞങ്ങൾ യാത്രയെടുക്കുന്നു.
സ്വരാഷ്ട്രാണി ഗമിഷ്യാമസ്തദനുജ്ഞാതുമര്ഹസി। ശ്രുത്വാ തു വചനം രാജ്ഞാം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ഞങ്ങൾ ഓരോരുത്തരുടെയും രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങും; അതിനായി നീ ഞങ്ങൾക്ക് അനുമതി നൽകണം. രാജാക്കന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ,
യഥാര്ഹം പൂജ്യ നൃപതീന്ഭ്രാതൄന്സര്വാനുവാച ഹ। രാജാനഃ സര്വ ഏവൈതേ പ്രീത്യാഽസ്മാന്പ്തമുപാഗതാഃ
അവൻ ഉചിതമായ ആദരവോടെ രാജാക്കന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും ആദരിച്ചു; പിന്നെ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും സ്നേഹത്തോടെ ഞങ്ങളോടൊപ്പം വന്നിരിക്കുന്നു.'
പ്രസ്ഥിതാഃ സ്വാനി രാഷ്ട്രാണി മാമാപൃച്ഛയ പരന്തപാഃ। അനുവ്രജത ഭദ്രം വോ വിഷയാന്തം നൃപോത്തമാന്
'എന്റെ അനുമതി വാങ്ങി, ഈ ശത്രുനാശകരായ രാജാക്കന്മാർ തങ്ങളുടെ സ്വന്തം രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. നിങ്ങൾ ഈ രാജശ്രേഷ്ഠന്മാരെ അവരുടെ ദേശത്തിന്റെ അതിരുകൾവരെ സുരക്ഷിതമായി അകമ്പടി ചെയ്യുക.'
ഭ്രാതുര്വചനമാജ്ഞായ പാണ്ഡവാ ധര്മചാരിണഃ। യഥാര്ഹം നൃപതീന്സര്വാനേകൈകം സമനുവ്രജന്
സഹോദരന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച്, ധർമ്മപാലകന്മാരായ പാണ്ഡവന്മാർ ഓരോ രാജാവിനെയും അവരവരുടെ സ്ഥാനത്തിന് യോജിച്ച വിധത്തിൽ അകമ്പടി ചെയ്തു.
വിരായടമന്വായാത്തൂര്ണം ധൃഷ്ടഹ്യുമ്നഃ പ്രതാപവാന്। ധനഞ്ജയോ യജ്ഞസേനം മഹാത്മാനം മഹാരഥമ്
ശക്തനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ വേഗത്തിൽ മഹാത്മാവായ യജ്ഞസേനനെ അനുഗമിച്ചു; ധനഞ്ജയൻ മഹാരഥിയായ യജ്ഞസേനനെ അകമ്പടി ചെയ്തു.
ഭീഷ്മം ച ധൃതരാഷ്ട്രം ച ഭീമസേനോ മഹാബലഃ। ദ്രോണം തു സസുതം വീരം സഹദേവോ യുധാം പതിഃ
വലിയ ബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ ഭീഷ്മനെയും ധൃതരാഷ്ട്രനെയും അകമ്പടി ചെയ്തു; യുദ്ധശ്രേഷ്ഠനായ സഹദേവൻ ധീരനായ ദ്രോണനും അവന്റെ പുത്രനെയും അനുഗമിച്ചു.
നകുലഃ സുബലം രാജന്സഹപുത്രം സമന്വയാത്। ദ്രൌപദേയാഃ സസൌഭദ്രാഃ പാര്വതീയാന്മഹാരഥാന്
നകുലൻ രാജാവായ സുബലനും അവന്റെ പുത്രനെയും അനുഗമിച്ചു; ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും സൗഭദ്രനും ചേർന്ന് പാർവതീകുലത്തിലെ മഹാരഥന്മാരെ അകമ്പടി ചെയ്തു.
അന്വഗച്ഛംസ്തഥൈവാന്യാന്ക്ഷത്രിയാന്ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ। ഏവം സുപൂജിതാഃ സര്വേ ജഗ്മുര്വിപ്രാഃ സഹസ്രശഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠന്മാർ മറ്റു ക്ഷത്രിയന്മാരെയും അനുഗമിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഉചിതമായ ആദരവോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ ആയിരക്കണക്കിന് പേർ യാത്രയായി.
ഗതേഷു പാര്ഥിവേന്ദ്രേഷു സര്വേഷു ബ്രാഹ്മണേഷു ച। യുധിഷ്ഠിരമുവാചേദം വാസുദേവഃ പ്രതാപവാന്
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും യാത്രയായപ്പോൾ, ശക്തനായ വാസുദേവൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആപൃച്ഛേ ത്വാം ഗമിഷ്യാമി ദ്വാരകാം കുരുനന്ദന। രാജസൂയം ക്രതുശ്രേഷ്ഠം ദിഷ്ട്യാ ത്വം പ്രാപ്തവാനസി
'കുരുവംശജനായ നീയോട് ഞാൻ യാത്രയെടുക്കുന്നു; ഞാൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകുന്നു. ഭാഗ്യവശാൽ നീ ഈ യജ്ഞശ്രേഷ്ഠമായ രാജസൂയം നേടിയിരിക്കുന്നു.'
തമുവാചൈവമുക്തസ്തു ധര്മരാജോ ജനാര്ദനമ്। തവ പ്രസാദാദ്ഗോവിന്ദ പ്രാപ്തഃ ക്രതുവരോ മയാ
അങ്ങനെ വാസുദേവൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ജനാർദ്ദനനോട് പറഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദ, നിന്റെ കൃപയാൽ ഈ മഹായജ്ഞം ഞാൻ പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.'