യഥാബദ്ധൂയമാനാഗ്നിം രാജസൂയം മഹാക്രതുമ്। പാണ്ഡവസ്യ യഥാശാസ്ത്രം ജുഹുവുഃ സര്വയാജകാഃ
പാണ്ഡവന്റെ മഹായാഗമായ രാജസൂയത്തിൽ, യഥാവിധി തെളിഞ്ഞ അഗ്നിയിൽ എല്ലാ യാജകർകൂടി ഹോമങ്ങൾ നടത്തി.
വ്യാസധൌമ്യാദയഃ സര്വേ വിധിവത്ഷോഡശര്ത്വിജഃ। സ്വസ്വകര്മാണി ചക്രുസ്തേ പാണ്ഡവസ്യ മഹാക്രതൌ
വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ എന്നിവരും മറ്റു പതിനാറു യാജകരും, പാണ്ഡവന്റെ മഹായാഗത്തിൽ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു.
നാഷഡങ്ഗവിദത്രാസീത്സദസ്യോ നാബഹുശ്രുതഃ। നാവ്രതോ നാനുപാധ്യായോ ന പാപോ നാക്ഷമോ ദ്വിജഃ
അവിടെ വേദത്തിന്റെ ആറു അംശങ്ങളിലും അറിവില്ലാത്തവനോ, കുറവായ പഠനമുള്ളവനോ, ആചാരശീലമില്ലാത്തവനോ, ഗുരുവില്ലാത്തവനോ, പാപിയായവനോ, ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവനോ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന തത്ര കൃപണഃ കശ്ചിദ്ദരിദ്രോ ന ബഭൂവ ഹ। ക്ഷുധിതോ ദുഃഖിതോ വാപി പ്രാകൃതോ വാപി മാനുഷഃ
അവിടെ ആരും ദരിദ്രനോ, ദുർബലനോ, വിശപ്പുള്ളവനോ, ദു:ഖിതനോ, താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ളവനോ ആയിരുന്നില്ല.
ഭോജനം ഭോജനാര്ഥിഭ്യോ ദാപയാമാസ സര്വദാ। സഹദേവോ മഹാതേജാഃ സതതം രാജശാസനാത്
സഹദേവൻ, മഹാതേജസ്സോടെ, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും എല്ലായ്പ്പോഴും ഭക്ഷണം നൽകിച്ചു.
സംസ്തരേ കുശലാശ്ചാപി സര്വകര്മാണി യാജകാഃ। ദിവസ ദിവസേ ചക്രുര്യഥാശാസ്ത്രാര്ഥചക്ഷുഷഃ
യാഗകർമങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള യാജകർ, ഓരോ ദിവസവും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാ ദേവശാസ്ത്രജ്ഞഃ കഥാശ്ചക്രുശ്ച സര്വതഃ। രേമിരേ ച കഥാന്തേ തു സര്വേ തസ്മിന്മഹാക്രതൌ
ദൈവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലായിടത്തും സംവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു; സംവാദം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാവരും ആ മഹായാഗത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു.
സാ വേദിര്വേദസമ്പന്നൈര്ദേവദ്വിജമഹര്ഷിഭിഃ। ബഭാസേ തദാ കീര്ണാ നക്ഷത്രൈര്ദ്യൌരിവാമലാ
വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മഹർഷിമാരും നിറഞ്ഞ ആ യാഗവേദി അന്നത്തെ നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിളിരിച്ച ആകാശംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
പാണ്ഡിത്യദര്ശനാര്ഥായ കേചന ദ്വിജസത്തമാഃ। തര്കാര്ഥമാഗതാഃ കേചിത്കേചിദ്വിദ്യാഭിമാനിനഃ
ചില ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ തങ്ങളുടെ പാണ്ഡിത്യം കാണിക്കാൻ, ചിലർ തർക്കത്തിനായി, ചിലർ തങ്ങളുടെ വിദ്യയിൽ അഭിമാനിച്ച് അവിടെ എത്തി.
കേചിദ്ദിദൃക്ഷയാ കേചിദ്ഭീത്യാ രാജ്ഞഃ പ്രതാപിനഃ। സര്വേഽപ്യവഭൃഥസ്നാതാ യാജകാഃ കേചന ദ്വിജാഃ
ചിലർ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ചിലർ ശക്തനായ രാജാവിനെ ഭയന്ന്, എല്ലാവരും യാഗകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി, ചില ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവഭൃഥസ്നാനം ചെയ്തു.
തതോ വൈ ഹേമയൂപാംശ്ച സര്വരത്നസമാചിതാന്। ശോഭാര്ഥം കാരയാമാസ സഹദേവോ മഹാദ്യുതിഃ
പിന്നീട് മഹാതേജസ്സുള്ള സഹദേവൻ, അലങ്കാരത്തിനായി എല്ലാ രത്നങ്ങളും പതിപ്പിച്ച പൊൻതൂണുകൾ സ്ഥാപിപ്പിച്ചു.
ദദൃശുസ്തോരണാന്യത്ര ഹേമതാലമയാനി ച। സ യജ്ഞസ്തോരണൈസ്തൈശ്ച ഗ്രഹൈര്ദ്യോരിവ സമ്ബഭൌ
അവിടെ അവർ പൊന്നിലും താളവൃക്ഷത്തിലും നിർമ്മിച്ച തൊരണങ്ങൾ കണ്ടു; ആ തൊരണങ്ങളാൽ ആ യാഗം ഗ്രഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
താലാനാം തോരണൈര്ഹൈമൈര്ദാന്തൈരിവ ദിശാഗജൈഃ। ദിക്ഷു സര്വാസു വിന്യസ്തൈസ്തേജോഭിര്ഭാസ്കരൈര്യഥാ
പൊന്നിൽ നിർമ്മിച്ച താളത്തൊരണങ്ങൾ, ദിക്കുകളുടെ ആനകളുടെ ദന്തംപോലെ, എല്ലാ ദിശകളിലും സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട് സൂര്യപ്രഭയാൽ പ്രകാശിച്ചു.
സകിരീടൈര്നൃപൈശ്ചൈവ ശുശുഭേ തത്സദസ്തദാ। ദേവൈര്ദിവ്യൈശ്ച യക്ഷൈശ്ച ഉരഗൈര്ദിവ്യമാനുഷൈഃ
അന്നത്തെ സഭ, കിരീടം ധരിച്ച രാജാക്കന്മാരാൽ, ദേവന്മാരാൽ, ദിവ്യമായ യക്ഷന്മാരാൽ, സർപ്പന്മാരാൽ, ദിവ്യന്മാരും മനുഷ്യരുമായവരാൽ അതിയായി ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
വിദ്യാധരഗണൈഃ കീര്ണഃ പാണ്ഡവസ്യ മഹാത്മനഃ। സ രാജസൂയഃ ശുശുഭേ ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ
പാണ്ഡവന്റെ മഹാത്മാവായ ധർമ്മരാജാവിന്റെ രാജസൂയയാഗം, വിദ്യാധരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തോടെ നിറഞ്ഞു, അതിവിശിഷ്ടമായി പ്രകാശിച്ചു.
ഗന്ധര്വഗണസങ്കീര്ണഃ ശോഭിതോഽപ്സരസാം ഗണൈഃ। ദേവൈര്മുനിഗണൈര്യക്ഷൈര്ദേവലോക ഇവാപരഃ
ഗന്ധർവരുടെ സംഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, അപ്സരസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച്, ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, യക്ഷന്മാർ എല്ലാം കൂടെ, ആ യാഗം മറ്റൊരു സ്വർഗ്ഗലോകംപോലെയാണ് തിളങ്ങിയത്.
സ കിമ്പുരുഷഗീതൈശ്ച കിന്നരൈരുപശോഭിതഃ। നാരദശ്ച ജഗൌ തത്ര തുമ്ബുരുശ്ച മഹാദ്യുതിഃ
കിംപുരുഷന്മാരുടെയും കിന്നരന്മാരുടെയും ഗാനങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ യാഗം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. നാരദനും മഹാതേജസ്സുള്ള തുംബുരുവും അവിടെ പാടുകയും ചെയ്തു.
വിശ്വാസുശ്ചിത്രസേനസ്തഥാഽന്യേ ഗീതകോവിദാഃ। രമയന്തി സ്മ താന്സര്വാന്യജ്ഞകര്മാന്തരേഷ്വഥ
വിശ്വാവസു, ചിത്രസേനൻ തുടങ്ങിയ ഗാനവിദഗ്ധന്മാർ യാഗകർമ്മങ്ങൾക്കിടയിൽ എല്ലാവരെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.
തത്ര ചാപ്സരസഃ സര്വാഃ സുന്ദര്യഃ പ്രിയദര്ശനാഃ। നനൃതുശ്ച ജഗുശ്ചാത്ര നിത്യം കര്മാന്തരേഷ്വഥ
അവിടെ എല്ലാ അപ്സരസുകളും സുന്ദരികളും മനോഹരികളും, യാഗകർമ്മങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി നൃത്തം ചെയ്തു പാടുകയും ചെയ്തു.
ഇതിഹാസപുരാണാനി ആഖ്യാനാനി ച സര്വശഃ। ഊചുര്വൈ ശബ്ദശാസ്ത്രജ്ഞാ നിത്യം കര്മാന്തരേഷ്വഥ
ശബ്ദശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ അവിടെ എല്ലാ യാഗകർമ്മങ്ങളിലും ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളും കഥകളും പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ഭേര്യശ്ച മുരജാശ്ചൈവ മഡ്ഡുകാ ഗോമുഖാശ്ച യേ। ശൃങ്ഗവംശാമ്ബുജാ വീണാഃ ശ്രൂയന്തേ സ്മ സഹസ്രശഃ
അവിടെ ഭേരി, മുരജ, മഡ്ഡുക, ഗോമുഖം, ശൃംഗം, വംശം, അമ്പുജം, വീണ എന്നിവ ആയിരക്കണക്കിന് കേൾക്കപ്പെട്ടു.
ലോകേഽസ്മിന്സര്വവിപ്രാശ്ച വൈശ്യാഃ ശൂദ്രാ നൃപാദയഃ। സര്വേ മ്ലേച്ഛാഃ സര്വഗണാസ്ത്വാദിമധ്യാന്തജാസ്തഥാ
അവിടെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും വൈശ്യരും ശൂദ്രരും രാജാക്കന്മാരും, എല്ലാ വിദേശികളും, വിവിധ വർഗ്ഗങ്ങളിൽ പെട്ടവർ, ആദിമധ്യാന്തത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഉണ്ടായിരിന്നു.
നാനാദേശസമുദ്ഭൂതൈര്നാനാജാതിഭിരാഗതൈഃ। പര്യാപ്ത ഇവ ലോകോഽയം യുധിഷ്ഠിരനിവേശനേ
നാനാഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവിധ ജാതികളിൽപ്പെട്ടവർ അവിടെ കൂടിയപ്പോൾ, യുദിഷ്ഠിരന്റെ ഭവനത്തിൽ മുഴുവൻ ലോകവും ഒത്തുചേർന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ഭീഷ്മദ്രോണാദയഃ സര്വേ കുരവഃ സസുയോധനാഃ। വൃഷ്ണയശ്ച സമഗ്രാശ്ച പാഞ്ചാലാശ്ചാപി സര്വശഃ
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, സുയോധനൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ കുരുക്കളും, മുഴുവൻ വൃഷ്ണികളും പാഞ്ചാലന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യജ്ഞേഽസ്മിന്സര്വകര്മാണി ചക്രുര്ദാസാ ഇവ ക്രതൌ। ഏവം പ്രവൃത്തോ യജ്ഞഃ സ ധര്മരാജസ്യ ധീമതഃ
ആ യാഗത്തിൽ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ദാസന്മാർ യാഗത്തിൽ ചെയ്യുന്നതുപോലെ നിർവ്വഹിച്ചു; ഇങ്ങനെ ധർമ്മബുദ്ധിയുള്ള രാജാവിന്റെ യാഗം നടന്നു.
ശുശുഭേ ച മഹാബാഹോ സോമസ്യേവ ക്രതുര്യഥാ। വസ്ത്രാണി കമ്ബലാംശ്ചൈവ പ്രാവാരാംശ്ചൈവ സര്വദാ
മഹാബാഹുവായവനേ, ആ യാഗം സോമയാഗംപോലെ തിളങ്ങി; വസ്ത്രങ്ങൾ, കമ്പളങ്ങൾ, പ്രാവാരങ്ങൾ എല്ലായ്പോഴും അവിടെ ലഭ്യമായിരുന്നു.
നിഷ്കഹേമജഭാണ്ഡാനി ഭൂഷണാനി ച സര്വശഃ। പ്രദദൌ തത്ര വിപ്രാണാം ധര്മരാജോ യുധിഷ്ഠിരഃ
അവിടെ ധർമ്മരാജാവായ യുദിഷ്ഠിരൻ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലാ വിധം പൊന്നും ആഭരണങ്ങളും ദാനം ചെയ്തു.
യാനി തത്ര മഹീപാലൈര്ലബ്ധവാന്ഭരതര്ഷഭഃ। താനി സര്വാണി രത്നാനി ബ്രാഹ്മണാനാം ദദൌ തദാ
അവിടെ ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായ യുദിഷ്ഠിരൻ രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നു ലഭിച്ച എല്ലാ രത്നങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അന്നേ ദാനം ചെയ്തു.
തതഃ സ കുരുരാജസ്യ സര്വകര്മസമൃദ്ധിമാന്। യജ്ഞഃ പ്രീതികരോ രാജന്സംബഭൌ വിപുലോത്സവഃ
അതിനുശേഷം, കുരുരാജാവിന്റെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സമൃദ്ധിയുള്ള ആ യാഗം, മഹോത്സവത്തോടെ സന്തോഷം പകർന്നു.
ശാന്തവിഘ്നഃ സുഖാരമ്ഭഃ പ്രഭൂതധനധാന്യവാന്। അന്നവാന്ബഹുഭക്ഷ്യശ്ച കേശവേന സുരക്ഷിതഃ
ശാന്തിയും സന്തോഷവും നിറഞ്ഞ്, ധനവും ധാന്യവും സമൃദ്ധിയായി, ഭക്ഷണവും പലവിധ വിഭവങ്ങളും ഉണ്ടായി, കേശവൻ അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു.