തസ്മിന്യജ്ഞേ പ്രവൃത്തേ തു വാഗ്മിനോ ഹേതുവാദിനഃ। ഹേതുവാദാന്ബഹൂന്പ്രാഹുഃ പരപക്ഷജിഗീഷവഃ
ആ യാഗം തുടങ്ങുമ്പോൾ വാഗ്മികളായ, കാരണം പറയുന്നതിൽ നിപുണരായവർ പലവിധ വാദങ്ങൾ ഉന്നയിച്ചു, പരസ്പരം ജയിക്കാനായി.
ദദൃശുസ്തേ നൃപതയോ യജ്ഞസ്യ വിധിമുത്തമമ്। ഉപേന്ദ്രസ്യേവ വിഹിതം സഹദേവേന ഭാരത
അവിടെ രാജാക്കന്മാർ, സഹദേവൻ ഉപേന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒരുക്കിയ അത്യുത്തമമായ യാഗക്രമം കണ്ടു.
തദ്യജ്ഞേ ന്യവസന്രാജന്ബ്രാഹ്മണാ ഭൃശമുത്സുകാഃ। കഥയന്തഃ കഥാഃ പുണ്യാഃ പശ്യന്തോ നടനര്തകാന്
അവിടെ ആ യാഗത്തിൽ, രാജാവേ, വലിയ ആഗ്രഹത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർ വസിച്ചു, പുണ്യമായ കഥകൾ പറഞ്ഞും, നടനും നർത്തകന്മാരെയും കാണുകയും ചെയ്തു.
ദദൃശുസ്തോരണാന്യത്ര ഹേമതാലമയാനി ച। ദീപ്തഭാസ്കരതുല്യാനി പ്രദീപ്താനീവ തേജസാ
അവിടെ അവർ പൊന്നിലും താമ്രത്തിലും നിർമ്മിച്ച തിളങ്ങുന്ന വാതിലുകൾ കണ്ടു; അവ ജ്വലിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെയായിരുന്നു, തങ്ങളുടെ പ്രകാശത്തിൽ തന്നെ ദീപ്തമായിരുന്നതുപോലെ.
സ യജ്ഞസ്തോരണൈസ്തത്ര ഗ്രഹൈര്ദ്യോരിവ സമ്ബഭൌ। ശയ്യാസനവിഹാരാംശ്ച സുബഹൂന്രത്നസംവൃതാന്
ആ യാഗം ആ വാതിലുകൾ കൊണ്ട് നക്ഷത്രങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ആകാശംപോലെ തിളങ്ങി; അവിടെ രത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂടിയ പലതരം കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും വിനോദസ്ഥലങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഘടാന്പാത്രീകടാഹാനി കലശാനി സമന്തതഃ। ന തേ കിഞ്ചിദസൌവര്ണമപശ്യംസ്തത്ര പാര്ഥിവാഃ
അവിടെയെങ്ങും കലശങ്ങൾ, പാത്രങ്ങൾ, തളികൾ, കിണ്ണങ്ങൾ എന്നിവ നിറഞ്ഞിരുന്നു; രാജാക്കന്മാർ അവിടെ പൊന്നല്ലാത്ത ഒന്നും കണ്ടില്ല.
ഭുഞ്ജാനാനാം ച വിപ്രാണാം സ്വാദുഭോജ്യൈഃ പൃഥഗ്വിധൈഃ। അനിശം ശ്രൂയതേ തത്ര മുദിതാനാം മഹാത്മനാമ്
ബ്രാഹ്മണന്മാർ വിവിധ രുചികരമായ വിഭവങ്ങൾ കഴിക്കുമ്പോൾ, ആ മഹാത്മാക്കളെ സന്തോഷത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങൾ അവിടെ എപ്പോഴും കേൾക്കാമായിരുന്നു.
ദീയതാം ദീയതാമേഷാം ഭുജ്യതാം ഭുജ്യതാമിതി। ഏവമ്പ്രകാരാഃ സഞ്ജല്പാഃ ശ്രൂയന്തേ തത്ര നിത്യശഃ
'ഇവർക്കു കൊടുക്കൂ, ഇവർക്കു കൊടുക്കൂ! അവർ കഴിക്കട്ടെ, അവർ കഴിക്കട്ടെ!' — ഇങ്ങനെ പലപ്പോഴും അവിടെ ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കാമായിരുന്നു.
ഓദനാനാം വികാരാണി സ്വാദൂനി ച ബഹൂനി ച। വിവിധആനി ച ഭക്ഷ്യാണി പേയാനി മധുരാണി ച
അവിടെ പലവിധ രുചികരമായ കഞ്ഞിവർഗ്ഗങ്ങളും, വിഭിന്നമായ പലതരം ഭക്ഷണങ്ങളും, മധുരപാനീയങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദദുര്ദ്വിജാനാം സതതം രാജപ്രേഷ്യാ മഹാധ്വരേ। പൂര്ണേ ശതസഹസ്രേ തു വിപ്രാണാം ഭുഞ്ജതാം തദാ
ആ മഹായാഗത്തിൽ രാജാവിന്റെ സേവകർ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും വിഭവങ്ങൾ നൽകി; അപ്പോൾ ഒരു ലക്ഷത്തോളം ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവിടെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു.
സ്ഥാപിതസ്തത്ര സഞ്ജ്ഞാര്ഥം ശങ്ഖോഽധ്മായത നിത്യശഃ। മുഹുര്മുഹുഃ പ്രണാദസ്തു തസ്യ ശങ്ഖസ്യ ഭാരത
അവിടെ ഒരു ശംഖം അടിക്കാൻ വെച്ചിരുന്നു, അത് ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; അതിന്റെ വലിയ ശബ്ദം വീണ്ടും വീണ്ടും കേൾക്കാമായിരുന്നു, ഭാരത.
ഉത്തമഃ ശ്രൂയതേ ശബ്ദഃ ശ്രുത്വാ വിസ്മയമാഗമന്। ഏവം പ്രവൃത്തേ യജ്ഞേ തു തുഷ്ടപുഷ്ടജനായുതേ
ആ ശംഖത്തിന്റെ ഉത്തമമായ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും അത്ഭുതം തോന്നി; അങ്ങനെ ആ യാഗം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ ജനങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്നസ്യ ബഹുശോ രാജന്നുത്സേധാഃ പര്വതോപമാഃ। ദധികുല്യാശ്ച ദദൃശുഃ സര്പിഷശ്ച ഹ്രദാഞ്ജനാഃ
അവിടെ ഭക്ഷ്യത്തിന്റെ കൂമ്പാരങ്ങൾ പർവതങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്നിരുന്നു, തൈരിന്റെ ഒഴുക്കുകളും, നെയ്യിന്റെ തടാകങ്ങളും ആളുകൾ കണ്ടു.
ജമ്ബൂദ്വീപോ ഹി സകലോ നാനാജനപദായുതഃ। രാജന്നദൃശ്യതൈകസ്ഥോ രാജ്ഞസ്തസ്മിന്മഹാക്രതൌ
ജംബൂദ്വീപ് മുഴുവനും, വിവിധ ജനപദങ്ങളുമായി, ആ രാജാവിന്റെ മഹായാഗത്തിൽ ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചുകൂടിയതുപോലെ തോന്നി.
തത്ര രാജസഹസ്രാണി പുരുഷാണാം തതസ്തതഃ। ഗൃഹീത്വാ ധനമാജഗ്മുസ്തസ്യ രാജ്ഞോ മഹാക്രതൌ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരും പുരുഷന്മാരും വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്ന് ധനം കൊണ്ടുവന്ന് ആ രാജാവിന്റെ മഹായാഗത്തിൽ സമർപ്പിച്ചു.
രാജാനഃ സ്രഗ്വിണശ്ചൈവ സംമൃഷ്ടമണികുണ്ഡലാഃ। താന്പരീവിവിഷുര്വിപ്രാഞ്ഛതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
പുഷ്പമാലകളും, മിനുക്കിയ രത്നകുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ച രാജാക്കന്മാർ, നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ചുറ്റി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
വിവിധാന്യന്നപാനാനി ലേഹ്യാനി വിവിധാനി ച। തേഷാം നൃപോപഭോഗ്യാനി ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദുഃ സ്മ തേ
അവിടെ രാജാക്കന്മാർക്കായി ഒരുക്കിയിരുന്ന പലവിധ ഭക്ഷണവും പാനീയവും, പലതരം ലഹ്യങ്ങളും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അവർ നൽകി.
നാനാവിധാനി ഭക്ഷ്യാണി സ്വാദുപുഷ്പഫലാനി ച। ഗുലാനി സ്വാദുക്ഷൌദ്രാണി ദദുസ്തേ ബ്രാഹ്മണേഷു വൈ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് അവർ പലതരം മധുരങ്ങളും, രുചികരമായ പൂക്കളും പഴങ്ങളും, മധുരമുള്ള തൈലവ്യഞ്ജനങ്ങളും നൽകി.
ഏതാനി സതതം ഭുക്ത്വാ തസ്മിന്യജ്ഞേ ദ്വിജാതയഃ। പരാം പ്രീതിം യയുഃ സര്വേ മോദമാനാസ്തതസ്തതഃ
ആ യാഗത്തിൽ ഈ വിഭവങ്ങൾ എല്ലാം നിരന്തരം ആസ്വദിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും അതിയായി സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിച്ചു.
ഏവം പ്രമുദിതം സര്വം ബഹുശോ ധനധാന്യവത്। യജ്ഞവാടം നൃപാ ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മയം പരമം യയുഃ
അവിടെ ധനവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞു, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞിരുന്ന യാഗശാല കണ്ട രാജാക്കന്മാർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി.
യഥാബദ്ധൂയമാനാഗ്നിം രാജസൂയം മഹാക്രതുമ്। പാണ്ഡവസ്യ യഥാശാസ്ത്രം ജുഹുവുഃ സര്വയാജകാഃ
പാണ്ഡവന്റെ മഹായാഗമായ രാജസൂയത്തിൽ, യഥാവിധി തെളിഞ്ഞ അഗ്നിയിൽ എല്ലാ യാജകർകൂടി ഹോമങ്ങൾ നടത്തി.
വ്യാസധൌമ്യാദയഃ സര്വേ വിധിവത്ഷോഡശര്ത്വിജഃ। സ്വസ്വകര്മാണി ചക്രുസ്തേ പാണ്ഡവസ്യ മഹാക്രതൌ
വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ എന്നിവരും മറ്റു പതിനാറു യാജകരും, പാണ്ഡവന്റെ മഹായാഗത്തിൽ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു.
നാഷഡങ്ഗവിദത്രാസീത്സദസ്യോ നാബഹുശ്രുതഃ। നാവ്രതോ നാനുപാധ്യായോ ന പാപോ നാക്ഷമോ ദ്വിജഃ
അവിടെ വേദത്തിന്റെ ആറു അംശങ്ങളിലും അറിവില്ലാത്തവനോ, കുറവായ പഠനമുള്ളവനോ, ആചാരശീലമില്ലാത്തവനോ, ഗുരുവില്ലാത്തവനോ, പാപിയായവനോ, ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവനോ ഒരു ബ്രാഹ്മണനും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന തത്ര കൃപണഃ കശ്ചിദ്ദരിദ്രോ ന ബഭൂവ ഹ। ക്ഷുധിതോ ദുഃഖിതോ വാപി പ്രാകൃതോ വാപി മാനുഷഃ
അവിടെ ആരും ദരിദ്രനോ, ദുർബലനോ, വിശപ്പുള്ളവനോ, ദു:ഖിതനോ, താഴ്ന്ന നിലയിലുള്ളവനോ ആയിരുന്നില്ല.
ഭോജനം ഭോജനാര്ഥിഭ്യോ ദാപയാമാസ സര്വദാ। സഹദേവോ മഹാതേജാഃ സതതം രാജശാസനാത്
സഹദേവൻ, മഹാതേജസ്സോടെ, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും എല്ലായ്പ്പോഴും ഭക്ഷണം നൽകിച്ചു.
സംസ്തരേ കുശലാശ്ചാപി സര്വകര്മാണി യാജകാഃ। ദിവസ ദിവസേ ചക്രുര്യഥാശാസ്ത്രാര്ഥചക്ഷുഷഃ
യാഗകർമങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള യാജകർ, ഓരോ ദിവസവും ശാസ്ത്രത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കി എല്ലാ കര്മ്മങ്ങളും നിർവഹിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണാ ദേവശാസ്ത്രജ്ഞഃ കഥാശ്ചക്രുശ്ച സര്വതഃ। രേമിരേ ച കഥാന്തേ തു സര്വേ തസ്മിന്മഹാക്രതൌ
ദൈവശാസ്ത്രങ്ങളിൽ വിദഗ്ധരായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലായിടത്തും സംവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു; സംവാദം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാവരും ആ മഹായാഗത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു.
സാ വേദിര്വേദസമ്പന്നൈര്ദേവദ്വിജമഹര്ഷിഭിഃ। ബഭാസേ തദാ കീര്ണാ നക്ഷത്രൈര്ദ്യൌരിവാമലാ
വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദേവന്മാരും ബ്രാഹ്മണന്മാരും മഹർഷിമാരും നിറഞ്ഞ ആ യാഗവേദി അന്നത്തെ നക്ഷത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞു കിളിരിച്ച ആകാശംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
പാണ്ഡിത്യദര്ശനാര്ഥായ കേചന ദ്വിജസത്തമാഃ। തര്കാര്ഥമാഗതാഃ കേചിത്കേചിദ്വിദ്യാഭിമാനിനഃ
ചില ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാർ തങ്ങളുടെ പാണ്ഡിത്യം കാണിക്കാൻ, ചിലർ തർക്കത്തിനായി, ചിലർ തങ്ങളുടെ വിദ്യയിൽ അഭിമാനിച്ച് അവിടെ എത്തി.
കേചിദ്ദിദൃക്ഷയാ കേചിദ്ഭീത്യാ രാജ്ഞഃ പ്രതാപിനഃ। സര്വേഽപ്യവഭൃഥസ്നാതാ യാജകാഃ കേചന ദ്വിജാഃ
ചിലർ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ചിലർ ശക്തനായ രാജാവിനെ ഭയന്ന്, എല്ലാവരും യാഗകർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി, ചില ബ്രാഹ്മണന്മാരും അവഭൃഥസ്നാനം ചെയ്തു.