വ്രതോപവാസൈര്ബഹുഭിഃ കൃതം ഭവതി ഭീഷ്മ യത്। സര്വം തദനപത്യസ്യ മോഘം ഭവതി നിശ്ചയാത്
ഏതൊക്കെ വ്രതങ്ങളും ഉപവാസങ്ങളും ചെയ്താലും, ഭീഷ്മാ, മക്കളില്ലാത്തവർക്കു അതൊക്കെയും നിർർഥകമാകും എന്ന് ഉറപ്പാണ്.
സോഽനപത്യശ്ച വൃദ്ധശ്ച മിഥ്യാധര്മാനുശാസനാത്। ഹംസവത്ത്വമപീദാനീം ജ്ഞാതിഭ്യഃ പ്രാപ്നുയാ വധമ്
മക്കളില്ലാതെ വൃദ്ധനായി, തെറ്റായ ധർമ്മോപദേശങ്ങൾ നൽകിയതിന്റെ ഫലമായി, നീയും ആ ഹംസപക്ഷിയെപ്പോലെ ബന്ധുക്കളുടെ കൈയിൽ മരണത്തിന് വിധേയനാകാം.
ഏവം ഹി കഥയന്ത്യന്യേ നരാ ജ്ഞാനവിദഃ പുരാ। ഭീഷ്മ യത്തദഹം സമ്യഗ്വക്ഷ്യാമി തവ ശൃണ്വതഃ
പണ്ടു ജ്ഞാനികൾ ഇങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു പറയുന്നത്, ഭീഷ്മാ. അവർ പറഞ്ഞത് ഞാൻ നിനക്ക് ശരിയായി പറയാം, നീ കേൾക്കൂ.
വൃദ്ധഃ കില സമുദ്രാന്തേ കശ്ചിദ്ധംസോഽഭവത്പുരാ। ധര്മവാഗന്യഥാവൃത്തഃ പക്ഷിണഃ സോഽനുശാസ്തി ച
പണ്ടൊരിക്കൽ സമുദ്രത്തിൻറെ അരികിൽ ഒരു വൃദ്ധഹംസയുണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ധർമ്മം പറയുന്നവനായിരുന്നു, പക്ഷേ തന്റെ പ്രവൃത്തിയിൽ അങ്ങനെ അല്ലായിരുന്നു. അവൻ മറ്റു പക്ഷികളെ ഉപദേശിച്ചു.
ധര്മ ചരത മാഽധര്മമിതി തസ്യ വചഃ കില। പക്ഷിണഃ ശുശ്രുവുര്ഭീഷ്മ സതതം ധര്മവാദിനഃ
‘ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കൂ, അധർമ്മം ഒഴിവാക്കൂ’—ഇതായിരുന്നു ആ ഹംസയുടെ വാക്കുകൾ. പക്ഷികൾ, ധർമ്മം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവർ, അവയെ എല്ലായ്പ്പോഴും കേൾക്കുമായിരുന്നു.
ഹംസസ്യ തു വചഃ ശ്രുത്വാ മുദിതാഃ സര്വപക്ഷിണഃ। ഊചുശ്ചൈവ സ്വഗാ ഹംസം പരിവാര്യ ച സര്വശഃ
ആ ഹംസയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് എല്ലാ പക്ഷികളും സന്തോഷിച്ചു. അവൻറെ ചുറ്റും കൂടി, തങ്ങളുടെ ഭാഷയിൽ ആ ഹംസയോട് ചോദിച്ചു.
കഥയസ്വ ഭവാന്സര്വം പക്ഷിണാം തു സമാസതഃ। കോ ഹി നാമ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ബ്രൂഹി നോ ധര്മ ഉത്തമഃ
നീ ഞങ്ങളൊക്കെയും കൂടി നിൽക്കുമ്പോൾ, എല്ലാം പറഞ്ഞുതരണമേ. രണ്ടുപേരിൽ ഉത്തമനായവനേ, ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ധർമ്മം ആരാണ് അറിയുന്നത് എന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
പ്രജാസ്വഹിംസാ ധര്മോ വൈ ഹിംസാഽധര്മഃ ഖഗവ്രജാഃ। ഏതദേവാനുബോദ്ധവ്യം ധര്മാധര്മഃ സമാസതഃ
സകല ജീവികളിലും പരസ്പരം ഹിംസിക്കാതിരിക്കുക തന്നെയാണ് ധർമ്മം; ഹിംസ ചെയ്യുന്നത് അധർമ്മം. പക്ഷികളേ, ഇതാണ് സംക്ഷിപ്തമായി ധർമ്മവും അധർമ്മവും.
വൃദ്ധഹംസവചഃ ശ്രുത്വാ പക്ഷിണസ്തേ സുസംഹിതാഃ। ഊചുശ്ച ധര്മലുബ്ധാസ്തേ സ്മയമാനാ ഇവാണ്ഡജാഃ
വൃദ്ധഹംസയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട പക്ഷികൾ, ഒരുമിച്ച് കൂടിയവരും ധർമ്മത്തിൽ ആഗ്രഹമുള്ളവരുമായ അവർ, മൃദുവായി പുഞ്ചിരിച്ച് സംസാരിച്ചു.
ധര്മം യഃ കുരുതേ നിത്യം ലോകേ ധീരതരോഽണ്ഡജഃ। സ യത്ര ഗച്ഛേദ്ധര്മാത്മാ തന്മേ ബ്രൂഹീഹ തത്ത്വതഃ
ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പക്ഷിയാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമാൻ. അങ്ങനെയുള്ള ധർമ്മാത്മാവ് എവിടെയാണു പോകുന്നത് എന്ന് സത്യമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
ബാലാ യൂയം ന ജാനീധ്വം ധര്മസൂക്ഷ്മം വിഹങ്ഗമാഃ। ധര്മം യഃ കുരുതേ ലോകേ സതതം ശുഭബുദ്ധിനാ। ന ചായുഷോഽന്തേ സ്വം ദേഹം ത്യക്ത്വാ സ്വര്ഗം സ ഗച്ഛതി
നിങ്ങൾ ഇനിയും ചെറുപ്പമാണ്, പക്ഷികളേ, ധർമ്മത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മത നിങ്ങൾക്കറിയില്ല. ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ, ജീവൻ അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ശരീരം വിട്ട് സ്വർഗത്തിൽ പോകുന്നില്ല.
തഥാഽഹമപി ച ത്യക്ത്വാ കാലേ ദേഹമിമം ദ്വിജാഃ। സ്വര്ഗലോകം ഗമിഷ്യാമി ഇയം ധര്മസ്യ വൈ ഗതിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, ഞാൻ ഈ ശരീരം സമയത്ത് വിട്ടാൽ, രണ്ടുപേരിൽ ജനിച്ചവരേ, ഞാൻ സ്വർഗലോകത്തിൽ പോകും. ഇതാണ് ധർമ്മത്തിന്റെ മാർഗം.
ഏവം ധര്മകഥാം ചക്രേ സ ഹംസഃ പക്ഷിണാം ഭൃശമ്। പക്ഷിണഃ ശുശ്രുവുര്ഭീഷ്മ സതതം ധര്മമേവ തേ
അങ്ങനെ ആ ഹംസ പക്ഷികൾക്ക് ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് വളരെ വിശദമായി പറഞ്ഞു. പക്ഷികൾ, ഭീഷ്മാ, എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മം മാത്രം കേൾക്കുമായിരുന്നു.
അഥാസ്യ ഭക്ഷ്യമാജഹ്രുഃ സമുദ്രജലചാരിണഃ। അണ്ഡജാ ഭീഷ്മ തസ്യാന്യേ ധര്മാര്ഥമിതി ശുശ്രുമ
അതിനുശേഷം, സമുദ്രജലത്തിൽ താമസിക്കുന്ന ആ മുട്ടയിൽ ജനിച്ച പക്ഷികൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ പേരിൽ ആ ഹംസയ്ക്ക് ഭക്ഷണം കൊണ്ടുവന്നു, ഭീഷ്മാ, ഞങ്ങൾ കേട്ടത് പോലെ.
തേ ച തസ്യ സമഭ്യാശേ നിക്ഷിപ്യാണ്ഡാനി സര്വശഃ। സമുദ്രാമ്ഭസ്യമോദന്ത ചരന്തോ ഭീഷ്മ പക്ഷിണഃ
അവർ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ മുട്ടകൾ ആ ഹംസയുടെ അടുത്ത് വെച്ചു. പക്ഷികൾ, ഭീഷ്മാ, സമുദ്രജലത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു.
തേഷാമണ്ഡാനി സര്വേഷാം ഭക്ഷയാമാസ പാപകൃത്। സ ഹംസഃ സമ്പ്രമത്താനാമപ്രമത്തഃ സ്വകര്മണി
പാപം ചെയ്ത ആ ഹംസ, മറ്റുള്ളവർ അനാസക്തരായിരിക്കുമ്പോൾ, ജാഗ്രതയോടെ അവരുടെയെല്ലാം മുട്ടകൾ കഴിച്ചു.
തതഃ പ്രക്ഷീയമാണേഷു തേഷു തേഷ്വണ്ഡജോഽപരഃ। അശങ്കത മഹാപ്രാജ്ഞഃ സ കദാചിദ്ദദര്ശ ഹ
അവിടെ ആ മുട്ടകൾ നശിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മറ്റൊരു പക്ഷി മുട്ടയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു. അതിവിദ്വാൻ ആയ അവൻ അതിനെ കണ്ടപ്പോൾ മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ നോക്കി.
തതഃ സങ്കഥയാമാസ ദൃഷ്ട്വാ ഹംസസ്യ കില്ബിഷമ്। തേഷാം പരമദുഃഖാര്തഃ സ പക്ഷീ സര്വപക്ഷിണാമ്
അപ്പോൾ ആ പക്ഷി, ആ ഹംസന്റെ പാപം കണ്ടു, അവർക്കുവേണ്ടി അതീവ ദു:ഖിതനായി, സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തതഃ പ്രത്യക്ഷതോ ദൃഷ്ട്വാ പക്ഷിണസ്തേ സമീപഗാഃ। നിജഘ്നസ്തം തദാ ഹംസം മിഥ്യാവൃത്തം കുരൂദ്വഹ
അപ്പോൾ സമീപത്തുണ്ടായിരുന്ന പക്ഷികൾ, ഹംസന്റെ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ നേരിട്ട് കണ്ടപ്പോൾ, അവനെ അടിച്ചു വീഴ്ത്തി, കുരുവംശജനായോ.
ഏവം ത്വാം ഹംസധര്മാണമപീമേ വസുധാധിപാഃ। നിഹന്യുര്ഭീഷ്മ സങ്ക്രുദ്ധാഃ പക്ഷിണസ്തം യഥാണ്ഡജമ്
ഇങ്ങനെ, ഭീഷ്മാ, നീ ഹംസന്റെ ധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവനാണെങ്കിലും, ഈ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ കോപത്തോടെ നിന്നെ, ആ മുട്ടിൽ ജനിച്ച പക്ഷിയെപോലെ, കൊല്ലാൻ തയ്യാറാകാം.
ഗാഥാമപ്യത്ര ഗായന്തി യേ പുരാണവിദോ ജനാഃ। ഭീഷ്മ യാം താം ച തേ സമ്യക്വഥയിഷ്യാമി ഭാരത
ഇവിടെ പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവർ പാടുന്ന ഒരു ഗാഥയും ഉണ്ട്. ഭീഷ്മാ, ഞാൻ അതു നിനക്കു ശരിയായി പറയാം, ഭാരതാ.
അന്തരാത്മന്യഭിഹതേ രൌഷി പത്രരഥാശുചി। അണ്ഡഭക്ഷണകര്മൈതത്തവ വാചമതീയതേ
അന്തരാത്മാവിൽ ആഹതനാകുമ്പോൾ, കോപം ഉയരും, ഓ ശുദ്ധനായ പക്ഷീ, മുട്ട കഴിക്കുന്ന പ്രവൃത്തി നിന്റെ വാക്കുകളിൽ പറയപ്പെടുന്നു.
സ മേ ബഹുമതോ രാജാ ജരാസന്ധോ മഹാബലഃ। യോഽനേന യുദ്ധം നേയേഷ ദാക്ഷോഽയമിതി സംയുഗേ
ജരാസന്ധൻ എന്ന മഹാബലശാലിയായ രാജാവിന് എനിക്ക് വലിയ മാന്യതയുണ്ട്. യുദ്ധത്തിൽ അതിപ്രതിഭയുള്ളവനാണ് അവൻ, ആരും അവനെ യുദ്ധത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
കേശവേന കൃതം കര്മ ജരാസന്ധവധേ തദാ। ഭീമസേനാര്ജുനാഭ്യാം ച കസ്തത്സാധ്വിതി മന്യതേ
ജരാസന്ധനെ കൊല്ലുന്നതിൽ കേശവനും ഭീമസേനനും അർജ്ജുനനും ചേർന്ന് ചെയ്ത പ്രവൃത്തി, അതിനെ ആരാണ് നല്ലതെന്ന് കരുതുന്നത്?
ഉദ്വാരേണ പ്രവിഷ്ടേന ഛദ്മനാ ബ്രഹ്മവാദിനാ। ദൃഷ്ടഃ പ്രഭാവഃ കൃഷ്ണേന ജരാസന്ധസ്യ ഭൂപതേഃ
ദ്വാരത്തിലൂടെ ബ്രാഹ്മണവേഷം ധരിച്ച് കൃഷ്ണൻ ജരാസന്ധൻ രാജാവിന്റെ ശക്തി നേരിട്ട് കണ്ടു.
യേന ധര്മാത്മനാഽഽത്മാനം ബ്രഹ്മണ്യമഭിജാനതാ। പ്രേഷിതം പാദ്യമസ്മൈ തദ്ദാതുമഗ്രേ ദൂരാത്മനേ
ധർമ്മപരനായും ബ്രാഹ്മണരീതികൾ അറിയുന്നവനുമായ ഒരാൾ, ദുഷ്ടഹൃദയനായവനു ആദ്യം പാദ്യജലം നൽകാൻ അയച്ചു.
ഭുജ്യതാമിതി തേനോക്താഃ കൃഷ്ണബീമധനഞ്ജയാടഃ। ജരാസന്ധേന കൌരവ്യ കൃഷ്ണേന വികൃതം കൃതമ്
ജരാസന്ധൻ കൃഷ്ണനും ഭീമനും അർജ്ജുനനും 'ഭക്ഷിക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു; എന്നാൽ കൃഷ്ണൻ അവനോട് ഒരു തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു, കൌരവാ.
യദ്യയം ജഗതഃ കര്താ യഥൈനം മൂര്ഖ മന്യസേ। കസ്മാന്ന ബ്രാഹ്മണം സമ്യഗാത്മാനമവഗച്ഛതി
നീ അവനെ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവെന്ന് ഭാവിച്ചാൽ, അവൻ ശരിയായി ബ്രാഹ്മണനെ തന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമായി തിരിച്ചറിയാത്തത് എന്തുകൊണ്ടാണ്?
ഇദം ത്വാശ്ചര്യഭൂതം മേ യദിഭേ പാണ്ഡവാസ്ത്വയാ। അപകൃഷ്ടാഃ സതാം മാര്ഗാന്മന്യന്തേ തച്ച സാധ്വിതി
പാണ്ഡവന്മാരെ, നിങ്ങൾ സത്പഥത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോഴും അതിനെ നല്ലതാണെന്ന് കരുതുന്നത് എനിക്ക് അത്ഭുതമാണ്.
അഥവാ നൈതദാശ്ചര്യം യേഷാം ത്വമസി ഭാരത। സ്ത്രീസധര്മാ ച വൃദ്ധശ്ച സര്വാര്ഥാനാം പ്രദര്ശകഃ
അല്ലെങ്കിൽ, ഭാരതാ, അതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല. കാരണം നീ വയസ്സായവനും സ്ത്രീധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവനും എല്ലാ കാര്യങ്ങൾക്കും മാർഗ്ഗദർശകനുമാണ്.