മാ ഭൈസ്ത്വം കുരുശാര്ദൂല ശ്വാ സിംഹം ഹന്തുമര്ഹതി। ശിവഃ പന്ഥാഃ സുനീതോഽത്ര മയാ പൂര്വതരം വൃതഃ
കുരുവംശത്തിലെ സിംഹമേ, ഭയപ്പെടേണ്ട; നായക്ക് സിംഹത്തെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകാം. ഇവിടെ നല്ല വഴിയാണ് ഞാൻ മുമ്പ് തിരഞ്ഞെടുത്തത്.
പ്രസുപ്തേ ഹി യഥാ സിംഹേ ശ്വാനസ്താത സമാഗതാഃ। ഭഷേയുഃ സഹിതാഃ സര്വേ തഥേമേ വസുധാധിപാഃ
സിംഹം ഉറങ്ങുമ്പോൾ, നായ്ക്കൾ കൂട്ടമായി വന്ന് ഒരുമിച്ച് കുരയ്ക്കുന്നതുപോലെ, ഇവരാണ് ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ.
വൃഷ്ണിസിംഹസ്യ സുപ്തസ്യ തഥാഽമീ പ്രമുകേ സ്ഥിതാഃ। ഭഷന്തേ താത സങ്ക്രുദ്ധാഃ ശ്വാനഃ സിംഹസ്യ സന്നിധൌ
വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ സിംഹം ഉറങ്ങുമ്പോള് എങ്ങനെ ചില നായ്ക്കള് അതിന്റെ മുന്നില് നിന്ന് കോപത്തോടെ കുരയ്ക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇവരും അവന്റെ മുന്നില് നിന്നിരിക്കുന്നത്.
ന ഹി സമ്ബുധ്യതേ യാവത്സുപ്തഃ സിംഹ ഇവാച്യുതഃ। ` തദിദം ജ്ഞാതപൂര്വം ഹി തവ സംസ്തോതുമിച്ഛസി'। തേന സിംഹീകരോത്യേതാനസിംഹശ്ചേദിപുങ്ഗവഃ
അച്യുതാ, സിംഹം ഉറങ്ങുന്നപോലെ അവന് ഉണരുന്നില്ല. നീ ഇതു മുമ്പേ അറിയുന്നതുകൊണ്ടാണ് അവനെ പ്രശംസിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടു, മനുഷ്യരിലേയും ശ്രേഷ്ഠന് എന്ന സിംഹം ഉണരുമ്പോള് ഇവരെല്ലാവരെയും സിംഹങ്ങളാക്കും.
പാര്ഥിവാന്പാര്ഥിവശ്രേഷ്ഠ ശിശുപാലോഽല്പചേതനഃ। സര്വാന്സര്വാത്മനാ താത നേതുകാമോ യമക്ഷയമ്
രാജാക്കന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ചെറുതായ മനസ്സുള്ള ശിശുപാലന് ഈ രാജാക്കന്മാരെ എല്ലാം യമന്റെ ലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകാന് മനസ്സുകൊണ്ടു ശ്രമിക്കുന്നു.
നൂനമേതത്സമാദാതും പുനരിച്ഛത്യധോക്ഷജഃ। യദസ്യ ശിശുപാലസ്യ തേജസ്തിഷ്ഠതി ഭാരത
ഭാരതാ, ഈ ശിശുപാലനില് ശേഷിച്ചിരിക്കുന്ന ശക്തി വീണ്ടും എടുത്തു കളയാന് അദൃശ്യനായവന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നു തീർച്ച.
വിപ്ലുതാ ചാസ്യ ഭദ്രം തേ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധിമതാം വര। ചേദിരാജസ്യ കൌന്തേയ സര്വേഷാം ച മഹീക്ഷിതമ്
കൗന്തേയ, ബുദ്ധിമാന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ചെദിരാജാവിന്റെയും ഈ ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരുടേയും ബുദ്ധി നശിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആദാതും ച നരവ്യാഘ്രോ യം യമിച്ഛത്യയം തദാ। തസ്യ വിപ്ലവതേ ബുദ്ധിരേവം ചേദിപതേര്യഥാ
മനുഷ്യരില് കടുവയായവന് ആരെയെങ്കിലും പിടിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുമ്പോള് അവന്റെ ബുദ്ധി അകറ്റപ്പെടും; ചെദിരാജാവിനോടു സംഭവിച്ചതു പോലെ.
ചതുര്വിധാനാം ഭൂതാനാം ത്രിഷു ലോകേഷു മാധവഃ। പ്രഭവശ്ചൈവ സര്വേഷാം നിധനം ച യുധിഷ്ഠിര
യുധിഷ്ഠിരാ, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലെയും നാലു തരത്തിലുള്ള സകല ജീവികളുടെയും ആരംഭവും അവസാനവും മാധവനാണ്.
ഇതി തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ തതശ്ചേദിപതിര്നൃപഃ। ഭീഷ്മം രൂക്ഷാക്ഷരാ വാചഃ ശ്രാവയാമാസ ഭാരത
ഇങ്ങനെ അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട ശേഷം, ഭാരതാ, ചെദിരാജാവ് ഭീഷ്മനോടു കഠിനവും കടുപ്പമുള്ളതുമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു.
ബിഭീഷികാഭിര്ബഹ്വീഭിര്ഭീഷയന്ഭീഷ്മ പാര്ഥിവാന്। ന വ്യപത്രപസേ കസ്മാദ്വൃദ്ധഃ സന്കുലപാംസനഃ
ഭീഷ്മാ, നീ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീഷണികളാല് രാജാക്കന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു; കുടുംബത്തെ നശിപ്പിച്ച വൃദ്ധനായ നീക്ക് ലജ്ജയില്ലേ?
യുക്തമേതത്തൃതീയായാം പ്രകൃതൌ വര്തതാ ത്വയാ। വക്തും ധര്മാദപേതാര്ഥം ത്വം ഹി സര്വകുരൂത്തമഃ
നീ മൂന്നു സ്വഭാവങ്ങളിലൊന്നനുസരിച്ച് പെരുമാറുന്നവനാണ്; അതുകൊണ്ടാണ് നീ ധര്മ്മത്തിന് വിരുദ്ധമായ വാക്കുകള് പറയുന്നത്, കാരണം നീയാണല്ലോ കുരുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠന്.
നാവി നൌരിവ സമ്ബദ്ധാ യഥാന്ധോ വാന്ധമന്വിയാത്। തഥാഭൂതാ ഹി കൌരവ്യാ യേഷാം ഭീഷ്മ ത്വമഗ്രണീഃ
ഒരു കുരുടന് മറ്റൊരു കുരുടനെ പിന്തുടരുന്നതുപോലെയും, ഒരു തോണി മറ്റൊരു തോണിയില് കെട്ടിയിരിക്കുന്നതുപോലെയും, ഭീഷ്മാ, നീ നേതാവായ കൌരവന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
പൂതനാഘാതപൂര്വാണി കര്മാണ്യസ്യ വിശേഷതഃ। ത്വയാ കീര്തയതാഽസ്മാകം ഭൂയഃ പ്രവ്യഥിതം മനഃ
പൂതനയെ കൊല്ലുന്നതിന് മുമ്പ് ചെയ്ത കര്മ്മങ്ങള് നീ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളുടെ മനസ്സു കൂടുതല് അലമുറയിലായി.
അവലിപ്തസ്യ മൂര്ശസ്യ കേശവം സ്തോതുമിച്ഛതഃ। കഥം ഭീഷ്മ ന തേ ജിഹ്വാ ശതധേയം വിദീര്യതേ
ഭീഷ്മാ, നീ അഹങ്കാരത്തിലും മോഹത്തിലും മുങ്ങി കേശവനെ പ്രശംസിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുമ്പോള് നിന്റെ നാവ് എങ്ങനെ നൂറായി പിളരുന്നില്ല?
യത്ര കുത്സാ പ്രയോക്തവ്യാ ഭീഷ്മ ബാലതരൈര്നരൈഃ। തമിമം ജ്ഞാനവൃദ്ധഃ സന്ഗോപം സംസ്തോതുമിച്ഛസി
ഭീഷ്മാ, ബാലിശരായ ചെറുപ്പക്കാര് അപമാനിക്കേണ്ടിടത്ത് നീ ബുദ്ധിയുള്ളവനും സൂക്ഷ്മതയുള്ളവനും ആയി ഈ മനുഷ്യനെ പ്രശംസിക്കാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യദ്യനേന ഹതാ ബാല്യേ ശകുനിശ്ചിത്രമത്ര കിമ്। തൌ വാഽശ്വവൃഷഭൌ ഭീഷ്ണ യൌ ന യുദ്ധവിശാരദൌ
അവന് ബാല്യത്തില് ശകുനിയെ കൊന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാല് അതില് എന്താണ് അത്ഭുതം? അല്ലെങ്കില് യുദ്ധത്തില് പരിചയമില്ലാത്ത ആ രണ്ടു കുതിരകളെ കൊന്നുവെന്നാലോ, ഭീഷ്മാ.
ചേതനാരഹിതം കാഷ്ഠം യദ്യനേന നിപാതിതമ്। പാദേന ശകടം ഭീഷ്ണ തത്ര കിം കൃതമദ്ഭുതമ്
അവന് ചിന്തയില്ലാത്ത ഒരു മരക്കഷ്ണം തള്ളിയിട്ടോ, അല്ലെങ്കില് കാലുകൊണ്ട് ഒരു കാറ് മറിച്ചിട്ടോ എന്താണ് അതില് അത്ഭുതം, ഭീഷ്മാ?
അര്കപ്രമാണൌ തൌ വൃക്ഷൌ യദ്യനേന നിപാതിതൌ। ' നാഗശ്ച ദമിതോഽനേന തത്ര കോ വിസ്മയഃ കൃതഃ
സൂര്യന്റെ വലിപ്പമുള്ള രണ്ടു മരങ്ങള് അവന് തള്ളിയിട്ടോ, അല്ലെങ്കില് ഒരു ആനയെ കീഴടക്കിയിട്ടോ അതില് എന്താണ് അത്ഭുതം?
വല്മീകമാത്രഃ സപ്താഹം യദ്യനേന ധൃതോഽചലഃ। തദാ ഗോവര്ധനോ ഭീഷ്മ ന തച്ചിത്രം മതം മമ
ഒരു പുഴുവീട്ടിന്റെ വലിപ്പമുള്ള ഒരു മല ഏഴു ദിവസം അവന് പിടിച്ചു നിർത്തിയിട്ടോ, അതായത് ഗോവർധനം തന്നെയാണെങ്കിലും, അതില് ഞാന് അത്ഭുതം കാണുന്നില്ല, ഭീഷ്മാ.
ഭുക്തമേതേന ബഹ്വന്നം ക്രീഡതാ നഗമൂര്ധനി। ഇതി തേ ഭീഷ്ണ ശൃണ്വാനാഃ പരേ വിസ്മയമാഗതാഃ
ഈയാള് പര്വതശിഖരത്തില് കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള് വളരെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു എന്നാണ് പറയുന്നത്, ഭീഷ്മാ. ഇതു കേട്ടവര് അതിശയത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.
യസ്യ ചാനേന ധര്മജ്ഞ ഭുക്തമന്നം ബലീയസഃ। സ ചാനേന ഹതഃ കംസ ഇത്യേതത്തു ബലീയസഃ
ധര്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, ഈ ശക്തനായവനോടൊപ്പം ഭക്ഷണം കഴിച്ചവനെയും ഇദ്ദേഹം കൊല്ലുകയുണ്ടായി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
സ ചാനേന ഹതഃ കംസ ഇത്യേതത്തു മഹാദ്ഭുതമ്।। ന തേ ശ്രുതമിദം ഭീഷ്മ നൂനം കഥയതാം സതാമ്
ഇവനെയും ഇദ്ദേഹം കൊല്ലുകയുണ്ടായി എന്നതാണ് ഈ അത്ഭുതമായ കഥ. ഭീഷ്മാ, സത്പുരുഷന്മാര് പറയുന്ന കഥകളില് നിന്നു നീ ഇതു കേട്ടിട്ടില്ലെന്നു തീർച്ച.
യദ്വക്ഷ്യേ ത്വാമധര്മജ്ഞം വാക്യം കുരുകുലാധമ।। സ്ത്രീഷു ഗോഷു ന ശസ്ത്രാണി പാതയേദ്ബ്രാഹ്മണേഷു ച
നിന്റെപോലുള്ള അധര്മത്തെ അറിയുന്നവനോടു ഞാന് പറയുന്നത് കേള്ക്കു, കുരുവംശത്തെ അപമാനമേ, സ്ത്രീകളോടോ പശുക്കളോടോ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടോ ആയുധം എറിയരുത്.
ഇതി സന്തോഽനുശാസന്തി സഞ്ജനാ ധര്മിണഃ സദാ। ഭീഷ്മ ലോകേ ഹി തത്സര്വം വിതഥം ത്വയി ദൃശ്യതേ
ധര്മമുള്ളവര് എല്ലായ്പ്പോഴും ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കുന്നു, ഭീഷ്മാ. എന്നാല് ലോകത്ത് നിന്നില് ഇതൊന്നും സത്യമായി കാണുന്നില്ല.
ജ്ഞാനവൃദ്ധം ച വൃദ്ധം ച ഭൂയാംസം കേശവം മമ। അജാനത ഇവാഖ്യാസി സംസ്തുവന്കൌരവാധമ
എന്റെ കേശവന് ജ്ഞാനത്തിലും പ്രായത്തിലും ഏറ്റവും വലിയവനാണ്. നീ അവനെ അറിയാത്തവനായി അഭിനന്ദിക്കുന്നതുപോലെയാണ് സംസാരിക്കുന്നത്, കൌരവവംശത്തെ അപമാനമേ.
ഗോഘ്രഃ സ്ത്രീഘ്നശ്ച സന്ഭീഷ്മ ത്വദ്വാക്യാദ്യദി പൂജ്യതേ। ഏവമ്ഭൂതശ്ച യോ ഭീഷ്മ കഥം സംസ്തവമര്ഹതി
ഭീഷ്മാ, പശുക്കളെയും സ്ത്രീകളെയും കൊല്ലുന്നവനെ നിന്റെ വാക്കുകള് കൊണ്ട് ആദരിക്കണമെങ്കില്, അങ്ങനെയുള്ളവന് എങ്ങനെ പ്രശംസയ്ക്ക് അര്ഹനാകും?
അസൌ മതിമതാം ശ്രേഷ്ഠോ യ ഏഷ ജഗതഃ പ്രഭുഃ। സമ്ഭാവയതി ചാപ്യേവം ത്വദ്വാക്യാച്ച ജനാര്ദനഃ। ഏവമേതത്സര്വമിതി തത്സര്വം വിതഥം ധ്രുവമ്
മനുഷ്യരില് ഏറ്റവും ജ്ഞാനമുള്ളവനും ലോകത്തിന്റെ അധിപതിയും ആയ ഇദ്ദേഹത്തെ നിന്റെ വാക്കുകള് കൊണ്ട് ജനാര്ദ്ദനന് എന്നപോലെ ആദരിക്കുന്നു. എന്നാലും ഇതൊക്കെ തീര്ച്ചയായും അസത്യമാണ്.
ആത്മാനമാത്മനാഽഽധാതും യദി ശക്തോ ജനാര്ദനഃ। അകാമയന്തം തം ഭീഷ്മ കഥം സാധ്വിവ പശ്യസി
ജനാര്ദ്ദനന് തന്റെ സ്വയം ശക്തിയാല് തന്നെ സ്ഥാപിക്കാന് കഴിയും എങ്കില്, ഭീഷ്മാ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനായി അവനെ നീ എങ്ങനെ സദ്ഗുണവാനായി കാണുന്നു?
ന ഗാഥാ ഗാഥിനം ശാസ്തി ബഹുചേദപി ഗായതി। പ്രകൃതിം യാന്തി ഭൂതാനി കുലിങ്ഗശകുനിര്യഥാ
പാടുന്നവന് എത്രയും ഗാനം പാടിയാലും ആ ഗാനം അവനെ ഉപദേശിക്കില്ല; എല്ലാം സ്വഭാവംപോലെയാണ് നടക്കുന്നത്, പക്ഷി തന്റെ കൂട്ടത്തില് ചേരുന്നതുപോലെ.