സുരാസുരമനുഷ്യേഷു നാഭൂന്ന ഭവിതാ ക്വചിത്। യസ്താമധ്യവസദ്രാജാ നാന്യത്ര മധുസൂദനാത്
ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, മധുസൂദനനെ ഒഴികെ, അവിടെ വസിച്ച രാജാവ് ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
ഭ്രാജമാനാസ്തു വൈ സര്വേ വൃഷ്ണ്യന്ധകമഹാരഥാഃ। തേജിഷ്ഠം പ്രതിപത്സ്യന്തേ നാകപൃഷ്ടം ഗതാസവഃ
വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും തിളങ്ങി, ജീവൻ വിട്ട്, സ്വർഗത്തിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടും.
ഏവമേവ ദശാര്ഹാണാം വിധായ വിധിനാ വിധിമ്। വിഷ്ണുര്നാരായണഃ സാക്ഷാത്സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യതേ ധ്രുവമ്
ദശാർഹന്മാരുടെ വിധി അനുസരിച്ച്, നാരായണൻ, വിഷ്ണു, നിർബന്ധമായി തന്റെ ശാശ്വതസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങും.
അപ്രമേയോഽനിയോജ്യശ്ച യത്ര കാമഗമോ വശീ। മോദതേ ഭഗവാന്പ്രീതോ വാലഃ ക്രീഡാനകൈരിവ
അവൻ അളക്കാനാകാത്തവൻ, നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവൻ, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ; ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ ബാലൻ കളിപ്പാട്ടങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
നൈഷ ഗര്ഭത്വമാപേദേ ന യോന്യാമാവസത്പ്രഭുഃ। ആത്മനസ്തേജസാ കൃഷ്ണഃ സര്വേഷാം കുരുതേ ഗതിമ്
ഈ പ്രഭു ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല, സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസിച്ചുമില്ല; തന്റെ ശക്തിയാൽ കൃഷ്ണൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഗതിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
യഥാ ബുദ്ബുദ ഉത്ഥായ തത്രൈവ പ്രവിലീയതേ। ചരാചരാണി ഭൂതാനി തഥാ നാരായണേ സദാ
ഒരു കുഞ്ചികം ഉദിച്ച് അതേ സ്ഥലത്ത് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ എല്ലാ ജീവികളും നിത്യവും നാരായണനിൽ ലയിക്കുന്നു.
ന പ്രമാതും മഹാബാഹുഃ ശക്യോ ഭാരത കേശവഃ। പരം ഹി പരതസ്തസ്മാദ്വിശ്വരൂപാന്ന വിദ്യതേ
ഭാരത, മഹാബാഹുവായ കേശവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല, അവൻ പരമത്തിന്റെ പരമം, സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ രൂപം.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ഭീഷ്ണോ വിരരാമ മഹാബലഃ। വ്യാജഹാരോത്തരം തത്ര സഹദേവോഽര്ഥവദ്വചഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മൻ മൗനത്തിലായി; അപ്പോൾ സഹദേവൻ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കേശവം കേശിഹന്താരമപ്രമേയപരാക്രമമ്। പൂജ്യമാനം മയാ യോ വഃ കൃഷ്ണം ന സഹതേ നൃപാഃ
നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും, അപ്രമിതശക്തിയുള്ള, കേശിയെ സംഹരിച്ച കൃഷ്ണനെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നത് സഹിക്കാനാവാത്ത രാജാവുണ്ടെങ്കിൽ—
സര്വേഷാം ബലിനാം മൂര്ധ്നി മയേദം നിഹിതം പദമ്। ഏവമുക്തേ മയാ സമ്യഗുത്തരം പ്രബ്രവീതു സഃ
എല്ലാ ബലശാലികൾക്കുമേൽ ഞാൻ എന്റെ പാദം വെച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ ആരെങ്കിലും ഉത്തരം പറയാനുണ്ടെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ പറയട്ടെ.
സ ഏവ ഹി മയാ വധ്യോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ। മതിമന്തശ്ച യേ കേചിദാചാര്യം പിതരം ഗുരുമ്
അവൻ മാത്രമേ എനിക്ക് ശത്രുവാകൂ, അതിൽ സംശയമില്ല; ഗുരുവിനെയും പിതാവിനെയും ആചാര്യനെയും ആദരിക്കേണ്ടവരായി കണക്കാക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ—
അര്ച്യമര്ചിതമര്ഘാര്ഹമനുജാനന്തു തേ നൃപാഃ। തതോ ന വ്യാജഹാരൈഷാം കശ്ചിദ്ബുദ്ധിമതാം സതാമ്
ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരെ ആദരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ അതിന് അനുമതി തരട്ടെ; അതിനുശേഷം ജ്ഞാനികളും സദാചാരികളും ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
മാനിനാം ബലിനാം രാജ്ഞാം മധ്യേ വൈ ദര്ശിതേ പദേ। തതോഽപതത്പുഷ്പവൃഷ്ടിഃ സഹദേവസ്യ മൂര്ധനി
ആ അഭിമാനമുള്ള ബലശാലികളായ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആ പാദം വെച്ചപ്പോൾ, സഹദേവന്റെ തലയിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു.
അദൃശ്യരൂപാ വാചശ്ചാപ്യബ്രുവന്സാധുസാധ്വിതി। അവിധ്യദജിനം കൃഷ്ണം ഭവിഷ്യദ്ഭൂതജല്പനഃ
അദൃശ്യമൂർത്തികളായ വാക്കുകൾ 'ശഭാശഭാ' എന്നു പറഞ്ഞു; കൃഷ്ണനെ, അജിനധാരിയെ, ഭാവിയിൽ പ്രശംസിച്ചു.
സര്വസംശയനിര്മോക്താ നാരദഃ സര്വലോകവിത്। ഉവാചാഖിലഭൂതാനാം മധ്യേ സ്പഷ്ടതരം വചഃ
എല്ലാ സംശയങ്ങളും വിട്ടു, ലോകങ്ങളെല്ലാം അറിയുന്ന നാരദൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും നടുവിൽ വളരെ വ്യക്തമായി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കൃഷ്ണം കമലപത്രാക്ഷം നാര്ചയിഷ്യന്തി യേ നരാഃ। ജീവന്മൃതാസ്തു തേ ജ്ഞേയാ ന സഭാഷ്യാഃ കദാചനാ
കമലദളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള കൃഷ്ണനെ ആരും ആരാധിക്കാതിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവരാണെന്ന് അറിയണം; അങ്ങനെയുള്ളവരോട് ഒരിക്കലും സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല.
പൂജയിത്വാ ച പൂജാര്ഹാന്ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശേഷവിത്। സഹദേവോ നൃണാം ദേവഃ സമാപയത കര്മ തത്
ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും മറ്റും തിരിച്ചറിയുകയും, അവരെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ദൈവംപോലെയുള്ള സഹദേവൻ ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി.
തസ്മിന്നഭ്യര്ചിതേ കൃഷ്ണേ സുനീഥഃ ശത്രുകര്ഷണഃ। അതിതാമ്രേക്ഷണഃ കോപാദുവാച മനുജാധിപാന്
കൃഷ്ണനെ അങ്ങനെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന സുനീതൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി രാജാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
സ്ഥിതഃ സേനാപതിര്യോഽഹം മന്വധ്വം കിം തു സാമ്പ്രതമ്। യുധി തിഷ്ഠാമ സന്നഹ്യ സമേതാന്വൃഷ്ണിപാണ്ഡവാന്
ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുന്ന സൈന്യാധിപനാണ്; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് നിങ്ങൾ ആലോചിക്കൂ. വൃഷ്ണികളും പാണ്ഡവരും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവാം.
ഇതി സര്വാന്സമുത്സാദ്യ രാജ്ഞസ്താംശഅചേദിപുങ്ഗവഃ। യജ്ഞോപഘാതായ തതഃ സോഽമന്ത്രതയ രാജഭിഃ
അങ്ങനെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചെദികളിൽ പ്രധാനനായ ആ സുനീതൻ, യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് രാജാക്കന്മാരുമായി ആലോചിച്ചു.
തത്രാഹൂതാഗതാഃ സര്വേ സുനീഥപ്രമുഖാ ഗണാഃ. സമദൃശ്യന്ത സങ്ക്രുദ്ധാ വിവര്ണവദനാസ്തഥാ
അവിടെ, സുനീതനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ കൂട്ടങ്ങളും വിളിച്ചുവരുത്തപ്പെട്ടു. അവർ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, മുഖം നിറംകെട്ട് അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
യുധിഷ്ഠിരാഭിഷേകം ച വാസുദേവസ്യ ചാര്ഹണമ്। ന സ്യാദ്യഥാ തഥാ കാര്യമേവം സര്വേ തദാഽബ്രുവന്
യുധിഷ്ഠിരന്റെ അഭിഷേകവും വാസുദേവനോടുള്ള ആദരവും അങ്ങനെ നടന്നിരിക്കേണ്ടതായിരുന്നില്ല; അന്ന് എല്ലാവരും അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
നിഷ്കര്ഷാന്നിശ്ചയാത്സര്വേ രാജാനഃ ക്രോധമൂര്ഛിതാഃ। അബ്രുവംസ്തത്ര രാജാനോ നിര്വേദാദാത്മനിശ്ചയാത്
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കോപത്തിൽ മുഴുകി, മനസ്സിൽ ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ അവിടെ സംസാരിച്ചു.
സുഹൃദ്ഭിര്വാര്യമാണാനാം തേഷാം ഹി വപുരാബഭൌ। ആമിഷാദപകൃഷ്ടാനാം സിഹാനാമിവ ഗര്ജതാമ്
സുഹൃത്തുക്കൾ തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും, അവർ ആക്രോശത്തിൽ, പ്രലോഭനത്തിൽ വീണു, ഒരുമിച്ച് അകശേരിയ്ക്കുന്ന സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി.
തം ബലൌഘമപര്യന്തം രാജസാഗാരമക്ഷയമ്। കുര്വാണം സമയം കൃഷ്ണോ യുദ്ധായ ബുബുധേ തദാ
അങ്ങിനെയൊരു അറ്റമില്ലാത്ത, അക്ഷയമായ രാജശക്തിയുടെ ഒഴുക്ക് യുദ്ധത്തിന് ഒരുമിച്ചു വരികയാണെന്ന് കൃഷ്ണൻ അപ്പോൾ മനസ്സിലാക്കി.
തതഃ സാഗരസങ്കാശം ദൃഷ്ട്വാ നൃപതിമണ്ഡലമ്। സംവര്തവാതാഭിഹതം ഭീമം ക്ഷുബ്ധമിവാര്ണവമ്
അപ്പോൾ, സമുദ്രംപോലെയുള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടം, വിനാശത്തിന്റെ കാറ്റ് അടിച്ചുചേർന്നതുപോലെ, ഭീമൻ അങ്ങിനെ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റ് അടിച്ചുള്ള സമുദ്രംപോലെയാണെന്ന് കണ്ടു.
രോഷാത്പ്രചലിതം സര്വമിദമാഹ യുധിഷ്ഠിരഃ। ഭീഷ്മം മതിമതാം മുഖ്യം വൃദ്ധം കുരുപിതാമഹമ്। ബൃഹസ്പതിം ബൃഹത്തേജാഃ പുരുഹൂത ഇവാരിഹാ
ഇങ്ങനെ എല്ലാം കോപത്തിൽ ചലിച്ചിരിക്കുന്നതറിഞ്ഞ്, ധർമ്മത്തിൽ പ്രഗത്ഭനായ യുധിഷ്ഠിരൻ, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രധാനനായ, വയസ്സായ കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മനോട്, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള ബൃഹസ്പതിയെപ്പോലെ, പറഞ്ഞു.
അസൌ രോഷാത്പ്രചലിതോ മഹാന്നൃപതിസാഗരഃ। അത്ര യത്പ്രതിപത്തവ്യം തന്മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ
ഈ മഹത്തായ രാജസമുദ്രം കോപത്തിൽ ചലിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പിതാമഹനേ, എനിക്കു പറയൂ.
യജ്ഞസ്യ ച ന വിഘ്നഃ സ്യാത്പ്രജാനാം ച ഹിതം ഭവേത്। യഥാ സര്വത്ര തത്സര്വം ബ്രൂഹി മേഽദ്യ പിതാമഹ
യാഗത്തിന് തടസ്സം വരരുത്, ജനങ്ങൾക്ക് ഉപകാരമാകണം; എല്ലായിടത്തും അതെങ്ങനെ സാധ്യമാകും എന്ന് ഇന്ന് പിതാമഹനേ, എനിക്കു പറയൂ.
ഇത്യുക്തവതി ധര്മജ്ഞേ ധര്മരാജേ യുധിഷ്ഠിരേ। ഉവാചേദം വചോ ഭീഷ്മസ്തതഃ കുരുപിതാമഹഃ
അങ്ങനെ ധർമ്മത്തിൽ പ്രഗത്ഭനായ രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ അപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.