അവാപ്യ തപസാ വീര്യം ബലമോജശ്ച ഭാരത। ത്രാസിതാഃ സഗണാഃ സര്വേ ബാണേന വിബുധാധിപാഃ
തപസ്സിലൂടെ ശക്തിയും ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നേടിയ ബാണൻ, സംഘങ്ങളോടുകൂടിയ ദേവരാജാക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തിച്ചു.
വജ്രാശനിഗദാബാമൈസ്താഡയദ്ഭിരനേകശഃ। തസ്യ നാസീദ്രണേ മൃത്യുര്ദേവൈരപി സവാസവൈഃ
വജ്രം, മുളകെട്ട്, ഗദ എന്നിവകൊണ്ട് പലതവണ അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ അവനു മരണം വരുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സോഽഭിഭൂതശ്ച കൃഷ്ണേന ന ഹതശ്ച മഗാത്മനാ। ഛിത്വാ ബാഹുസഹസ്രം തു ഗോവിന്ദേന മഹാത്മനാ
കൃഷ്ണൻ അവനെ കീഴടക്കി, മഹാത്മാവായ ഗോവിന്ദൻ അവന്റെ ആയിരം കൈകളും വെട്ടി, പക്ഷേ കൊല്ലുകയില്ല.
ഏഷോഽപീഡന്മഹാബാഹുഃ കംസം ച മധുസൂദനഃ। അവാപ്തം തപസാ വീര്യം ബലമോജശ്ച ഭാരത। കൈടഭം ചാതിലോമാനി നിജഘാന ജനാര്ദനഃ
ഈ മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനൻ കംസനെയും വധിച്ചു; തപസ്സിലൂടെ ശക്തിയും ബലവും നേടിയ ശേഷം ഭാരത, ജനാർദ്ദനൻ കൈടഭനെയും അതിലോമാനിയെയും സംഹരിച്ചു.
ജമ്ബുമൈരാവതം ചൈവ വിരൂപം ച മഹായശാഃ। ഘാന ഭരതശ്രേഷ്ഠ ശമ്ബരം ചാരിമര്ദനമ്
പ്രശസ്തനായ അവൻ ജംബുമൈരാവതനെയും വിരൂപനെയും ശത്രുനാശകനായ ശംബരനെയും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, വധിച്ചു.
ഏഷ ഭോഗവതീം ഗത്വാ വാസുകിം ഭരതര്ഷഭ। നിര്ജിത്യ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ രൌക്മിണേയമമോചയത്
ഭോഗവതിയിലേക്കു പോയ് പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ വാസുകിയെ ജയിച്ചു, രുക്മിണിയുടെ മകനെയും മോചിപ്പിച്ചു, ഭാരതർഷഭ.
ഏവം ബഹൂനി കര്മാണി ശിശുരേവ ജനാര്ദനഃ। കൃതവാന്പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ സങ്കര്ഷണസഹായവാന്
ഇങ്ങനെ ബാല്യത്തിലും ജനാർദ്ദനൻ, കമലനയനൻ, സങ്കർഷണനോടൊപ്പം അനേകം പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
ഏവമേഷോഽസുരാണാം ചസുരാണാമപി സര്വശഃ। ഭയാമയകരഃ കൃഷ്ണഃ സര്വലോകേശ്വരഃ പ്രഭുഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, കൃഷ്ണൻ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ഭയത്തിന്റെ കാരണമായി.
ഏവമേവ മഹാബാഹുഃ ശാസ്താ സര്വദുരാത്മനാമ്। കൃത്വാ ദേവാര്ഥമമിതം സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യതേ പുനഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മഹാബാഹുവായ അവൻ, ദുഷ്ടന്മാരെ ശിക്ഷിച്ച്, ദേവന്മാർക്കായി അനവധി കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ്, വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങും.
ഏഷ ഭോഗവതീം പുണ്യാം രവികാന്തിം മഹായശാഃ। ദ്വാരകാമാത്മസാത്കൃത്വാ സാഗരം പ്ലാവയിഷ്യതി
സൂര്യപ്രഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന, പുണ്യമായ ഭോഗവതിയായ ദ്വാരകയെ തന്റെതാക്കി, മഹാശക്തനായ അവൻ സമുദ്രം അതിൽ ഒഴുക്കും.
സുരാസുരമനുഷ്യേഷു നാഭൂന്ന ഭവിതാ ക്വചിത്। യസ്താമധ്യവസദ്രാജാ നാന്യത്ര മധുസൂദനാത്
ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, മധുസൂദനനെ ഒഴികെ, അവിടെ വസിച്ച രാജാവ് ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
ഭ്രാജമാനാസ്തു വൈ സര്വേ വൃഷ്ണ്യന്ധകമഹാരഥാഃ। തേജിഷ്ഠം പ്രതിപത്സ്യന്തേ നാകപൃഷ്ടം ഗതാസവഃ
വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും തിളങ്ങി, ജീവൻ വിട്ട്, സ്വർഗത്തിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടും.
ഏവമേവ ദശാര്ഹാണാം വിധായ വിധിനാ വിധിമ്। വിഷ്ണുര്നാരായണഃ സാക്ഷാത്സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യതേ ധ്രുവമ്
ദശാർഹന്മാരുടെ വിധി അനുസരിച്ച്, നാരായണൻ, വിഷ്ണു, നിർബന്ധമായി തന്റെ ശാശ്വതസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങും.
അപ്രമേയോഽനിയോജ്യശ്ച യത്ര കാമഗമോ വശീ। മോദതേ ഭഗവാന്പ്രീതോ വാലഃ ക്രീഡാനകൈരിവ
അവൻ അളക്കാനാകാത്തവൻ, നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവൻ, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ; ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ ബാലൻ കളിപ്പാട്ടങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
നൈഷ ഗര്ഭത്വമാപേദേ ന യോന്യാമാവസത്പ്രഭുഃ। ആത്മനസ്തേജസാ കൃഷ്ണഃ സര്വേഷാം കുരുതേ ഗതിമ്
ഈ പ്രഭു ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല, സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസിച്ചുമില്ല; തന്റെ ശക്തിയാൽ കൃഷ്ണൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഗതിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
യഥാ ബുദ്ബുദ ഉത്ഥായ തത്രൈവ പ്രവിലീയതേ। ചരാചരാണി ഭൂതാനി തഥാ നാരായണേ സദാ
ഒരു കുഞ്ചികം ഉദിച്ച് അതേ സ്ഥലത്ത് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ എല്ലാ ജീവികളും നിത്യവും നാരായണനിൽ ലയിക്കുന്നു.
ന പ്രമാതും മഹാബാഹുഃ ശക്യോ ഭാരത കേശവഃ। പരം ഹി പരതസ്തസ്മാദ്വിശ്വരൂപാന്ന വിദ്യതേ
ഭാരത, മഹാബാഹുവായ കേശവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല, അവൻ പരമത്തിന്റെ പരമം, സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ രൂപം.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ഭീഷ്ണോ വിരരാമ മഹാബലഃ। വ്യാജഹാരോത്തരം തത്ര സഹദേവോഽര്ഥവദ്വചഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മൻ മൗനത്തിലായി; അപ്പോൾ സഹദേവൻ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കേശവം കേശിഹന്താരമപ്രമേയപരാക്രമമ്। പൂജ്യമാനം മയാ യോ വഃ കൃഷ്ണം ന സഹതേ നൃപാഃ
നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും, അപ്രമിതശക്തിയുള്ള, കേശിയെ സംഹരിച്ച കൃഷ്ണനെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നത് സഹിക്കാനാവാത്ത രാജാവുണ്ടെങ്കിൽ—
സര്വേഷാം ബലിനാം മൂര്ധ്നി മയേദം നിഹിതം പദമ്। ഏവമുക്തേ മയാ സമ്യഗുത്തരം പ്രബ്രവീതു സഃ
എല്ലാ ബലശാലികൾക്കുമേൽ ഞാൻ എന്റെ പാദം വെച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ ആരെങ്കിലും ഉത്തരം പറയാനുണ്ടെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ പറയട്ടെ.
സ ഏവ ഹി മയാ വധ്യോ ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ। മതിമന്തശ്ച യേ കേചിദാചാര്യം പിതരം ഗുരുമ്
അവൻ മാത്രമേ എനിക്ക് ശത്രുവാകൂ, അതിൽ സംശയമില്ല; ഗുരുവിനെയും പിതാവിനെയും ആചാര്യനെയും ആദരിക്കേണ്ടവരായി കണക്കാക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ—
അര്ച്യമര്ചിതമര്ഘാര്ഹമനുജാനന്തു തേ നൃപാഃ। തതോ ന വ്യാജഹാരൈഷാം കശ്ചിദ്ബുദ്ധിമതാം സതാമ്
ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരെ ആദരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ അതിന് അനുമതി തരട്ടെ; അതിനുശേഷം ജ്ഞാനികളും സദാചാരികളും ആരും ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
മാനിനാം ബലിനാം രാജ്ഞാം മധ്യേ വൈ ദര്ശിതേ പദേ। തതോഽപതത്പുഷ്പവൃഷ്ടിഃ സഹദേവസ്യ മൂര്ധനി
ആ അഭിമാനമുള്ള ബലശാലികളായ രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആ പാദം വെച്ചപ്പോൾ, സഹദേവന്റെ തലയിൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു.
അദൃശ്യരൂപാ വാചശ്ചാപ്യബ്രുവന്സാധുസാധ്വിതി। അവിധ്യദജിനം കൃഷ്ണം ഭവിഷ്യദ്ഭൂതജല്പനഃ
അദൃശ്യമൂർത്തികളായ വാക്കുകൾ 'ശഭാശഭാ' എന്നു പറഞ്ഞു; കൃഷ്ണനെ, അജിനധാരിയെ, ഭാവിയിൽ പ്രശംസിച്ചു.
സര്വസംശയനിര്മോക്താ നാരദഃ സര്വലോകവിത്। ഉവാചാഖിലഭൂതാനാം മധ്യേ സ്പഷ്ടതരം വചഃ
എല്ലാ സംശയങ്ങളും വിട്ടു, ലോകങ്ങളെല്ലാം അറിയുന്ന നാരദൻ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും നടുവിൽ വളരെ വ്യക്തമായി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കൃഷ്ണം കമലപത്രാക്ഷം നാര്ചയിഷ്യന്തി യേ നരാഃ। ജീവന്മൃതാസ്തു തേ ജ്ഞേയാ ന സഭാഷ്യാഃ കദാചനാ
കമലദളപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള കൃഷ്ണനെ ആരും ആരാധിക്കാതിരിക്കുന്ന പുരുഷന്മാർ, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും മരിച്ചവരാണെന്ന് അറിയണം; അങ്ങനെയുള്ളവരോട് ഒരിക്കലും സംസാരിക്കേണ്ടതില്ല.
പൂജയിത്വാ ച പൂജാര്ഹാന്ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശേഷവിത്। സഹദേവോ നൃണാം ദേവഃ സമാപയത കര്മ തത്
ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും മറ്റും തിരിച്ചറിയുകയും, അവരെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ദൈവംപോലെയുള്ള സഹദേവൻ ആ യാഗം പൂർത്തിയാക്കി.
തസ്മിന്നഭ്യര്ചിതേ കൃഷ്ണേ സുനീഥഃ ശത്രുകര്ഷണഃ। അതിതാമ്രേക്ഷണഃ കോപാദുവാച മനുജാധിപാന്
കൃഷ്ണനെ അങ്ങനെ ആരാധിച്ചപ്പോൾ, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന സുനീതൻ, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി രാജാക്കന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
സ്ഥിതഃ സേനാപതിര്യോഽഹം മന്വധ്വം കിം തു സാമ്പ്രതമ്। യുധി തിഷ്ഠാമ സന്നഹ്യ സമേതാന്വൃഷ്ണിപാണ്ഡവാന്
ഞാൻ ഇവിടെ നില്ക്കുന്ന സൈന്യാധിപനാണ്; ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് നിങ്ങൾ ആലോചിക്കൂ. വൃഷ്ണികളും പാണ്ഡവരും ഒന്നിച്ച് യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാവാം.
ഇതി സര്വാന്സമുത്സാദ്യ രാജ്ഞസ്താംശഅചേദിപുങ്ഗവഃ। യജ്ഞോപഘാതായ തതഃ സോഽമന്ത്രതയ രാജഭിഃ
അങ്ങനെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തി, ചെദികളിൽ പ്രധാനനായ ആ സുനീതൻ, യാഗം നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് രാജാക്കന്മാരുമായി ആലോചിച്ചു.