മഹേന്ദ്രശിഖരേ ചൈവ നിമേഷാന്തരചാരിണൌ। ജഗ്രാഹ ഭരതശ്രേഷ്ഠ വാനരാവഭിതശ്ചരൌ
മഹേന്ദ്രശിഖരത്തിൽ കണ്ണ് ഇമയ്ക്കുന്ന നേരംപോലും സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന രണ്ട് വാനരന്മാരെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, അവൻ പിടിച്ചു.
ഇരാവത്യാം മഹാഭോജോ വഹ്നിസൂര്യസമോ ബലേ। ഗോപതിസ്താലകേതുശ്ച നിഹതൌ ശാര്ങ്ഗധന്വനാ
ഇരാവതീതീരത്ത് അഗ്നിയുടെയും സൂര്യന്റെയും ശക്തിയുള്ള മഹാബലശാലികളായ ഗോപതിയും താലകേതുവും ശാർംഗധന്വിയായവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
അക്ഷപ്രപത്തനേ രാജന്നവഹേലനതത്പരൌ। ഉഭൌ താവപി കൃഷ്ണേന സ്വരാഷ്ട്രേ വിനിപാതിതൌ
അക്ഷപ്രപത്തന നഗരത്തിൽ അവഹേളനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ഇരുവരെയും കൃഷ്ണൻ സ്വരാജ്യത്തിൽ വീഴ്ത്തി.
ദഗ്ധാ വാരാണസീ താത കേശവേന മഹാത്മനാ। പാണ്ഡ്യം പൌണ്ഡ്രം ച മാത്സ്യം ച കലിങ്ഗം ച ജനാര്ദനഃ
പ്രിയനായ പിതാവേ, മഹാത്മാവായ കേശവൻ വാരാണസിയെ ദഹിപ്പിച്ചു; പാണ്ഡ്യ, പൊണ്ട്ര, മത്സ്യ, കലിംഗ രാജ്യങ്ങളെയും ജനാർദ്ദനൻ കീഴടക്കി.
ജഘാന സഹിതാന്സര്വാനങ്ഗരാജം ച മാധവഃ
മാധവൻ അവരെല്ലാവരെയും കൂടി, അങ്കരാജാവിനെയും ഉൾപ്പെടുത്തി, വധിച്ചു.
ഏഷ ചൈവ ശതം ഹത്വാ രഥേന ക്ഷത്രപുങ്ഗവാന്। ഗാന്ധാരീമവഹത്കൃഷ്ണോ മഹിഷീം യാദവര്ഷഭഃ
കൃഷ്ണൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി നൂറ് പ്രമുഖക്ഷത്രന്മാരെ സംഹരിച്ചു, പിന്നെ ഗാന്ധാരിയെ തന്റെ ഭാര്യയായി കൊണ്ടുവന്നു.
അഥ ഗാണ്ഡീവധന്വാനം ക്രീഡാര്ഥം മധുസൂദനഃ। ജിഗായ ഭരതശ്രേഷ്ഠ കുന്ത്യാശ്ച പ്രമുഖേ വിഭുഃ
മധുസൂദനൻ വിനോദത്തിനായി ഗാണ്ഡീവധാരിയെ, കുന്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ജയിച്ചു.
ദ്രൌണിം കൃപം ച കര്ണം ച ഭീമസേനം സുയോധനമ്। യുദ്ധായ സഹിതാന്ത്രാജഞ്ജിഗായ ഭരതര്ഷഭ
ദ്രൗണി, കൃപ, കർണൻ, ഭീമസേനൻ, സുയോധനൻ ഇവരെല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി ഒന്നിച്ചപ്പോൾ, ഭാരതർഷഭ, അവൻ അവരെ ജയിച്ചു.
ബഭ്രോശ്ച പ്രിയമന്വിച്ഛന്നേഷ ചക്രഗദാധരഃ। വേണുദാരിവൃതാം ഭാര്യാം പ്രമമാഥ യുധിഷ്ഠിര
ബഭ്രുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ചക്രഗദാധാരിയായ ഈ മഹാത്മാവ്, വേണുദാരിയുടെ സംരക്ഷണത്തിലുള്ള ഭാര്യയെ യുദ്ധത്തിൽ കീഴടക്കി, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ.
പര്യാപ്താം പൃഥിവീം സര്വാം സാശ്വാം സരഥകുഞ്ജരാമ്। വേണുദാരിവശേ യുക്താം ജിഗായ മധുസൂദനഃ
മധുസൂദനൻ കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ഭൂമിയും വേണുദാരിയുടെ അധീനതയിൽ ആക്കി കീഴടക്കി.
അവാപ്യ തപസാ വീര്യം ബലമോജശ്ച ഭാരത। ത്രാസിതാഃ സഗണാഃ സര്വേ ബാണേന വിബുധാധിപാഃ
തപസ്സിലൂടെ ശക്തിയും ബലവും ഉജ്ജ്വലതയും നേടിയ ബാണൻ, സംഘങ്ങളോടുകൂടിയ ദേവരാജാക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തിച്ചു.
വജ്രാശനിഗദാബാമൈസ്താഡയദ്ഭിരനേകശഃ। തസ്യ നാസീദ്രണേ മൃത്യുര്ദേവൈരപി സവാസവൈഃ
വജ്രം, മുളകെട്ട്, ഗദ എന്നിവകൊണ്ട് പലതവണ അടിക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നിട്ടും യുദ്ധത്തിൽ അവനു മരണം വരുത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സോഽഭിഭൂതശ്ച കൃഷ്ണേന ന ഹതശ്ച മഗാത്മനാ। ഛിത്വാ ബാഹുസഹസ്രം തു ഗോവിന്ദേന മഹാത്മനാ
കൃഷ്ണൻ അവനെ കീഴടക്കി, മഹാത്മാവായ ഗോവിന്ദൻ അവന്റെ ആയിരം കൈകളും വെട്ടി, പക്ഷേ കൊല്ലുകയില്ല.
ഏഷോഽപീഡന്മഹാബാഹുഃ കംസം ച മധുസൂദനഃ। അവാപ്തം തപസാ വീര്യം ബലമോജശ്ച ഭാരത। കൈടഭം ചാതിലോമാനി നിജഘാന ജനാര്ദനഃ
ഈ മഹാബാഹുവായ മധുസൂദനൻ കംസനെയും വധിച്ചു; തപസ്സിലൂടെ ശക്തിയും ബലവും നേടിയ ശേഷം ഭാരത, ജനാർദ്ദനൻ കൈടഭനെയും അതിലോമാനിയെയും സംഹരിച്ചു.
ജമ്ബുമൈരാവതം ചൈവ വിരൂപം ച മഹായശാഃ। ഘാന ഭരതശ്രേഷ്ഠ ശമ്ബരം ചാരിമര്ദനമ്
പ്രശസ്തനായ അവൻ ജംബുമൈരാവതനെയും വിരൂപനെയും ശത്രുനാശകനായ ശംബരനെയും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, വധിച്ചു.
ഏഷ ഭോഗവതീം ഗത്വാ വാസുകിം ഭരതര്ഷഭ। നിര്ജിത്യ പുണ്ഡരീകാക്ഷോ രൌക്മിണേയമമോചയത്
ഭോഗവതിയിലേക്കു പോയ് പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ വാസുകിയെ ജയിച്ചു, രുക്മിണിയുടെ മകനെയും മോചിപ്പിച്ചു, ഭാരതർഷഭ.
ഏവം ബഹൂനി കര്മാണി ശിശുരേവ ജനാര്ദനഃ। കൃതവാന്പുണ്ഡരീകാക്ഷഃ സങ്കര്ഷണസഹായവാന്
ഇങ്ങനെ ബാല്യത്തിലും ജനാർദ്ദനൻ, കമലനയനൻ, സങ്കർഷണനോടൊപ്പം അനേകം പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തു.
ഏവമേഷോഽസുരാണാം ചസുരാണാമപി സര്വശഃ। ഭയാമയകരഃ കൃഷ്ണഃ സര്വലോകേശ്വരഃ പ്രഭുഃ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, കൃഷ്ണൻ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപൻ, ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും ഭയത്തിന്റെ കാരണമായി.
ഏവമേവ മഹാബാഹുഃ ശാസ്താ സര്വദുരാത്മനാമ്। കൃത്വാ ദേവാര്ഥമമിതം സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യതേ പുനഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, മഹാബാഹുവായ അവൻ, ദുഷ്ടന്മാരെ ശിക്ഷിച്ച്, ദേവന്മാർക്കായി അനവധി കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ്, വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങും.
ഏഷ ഭോഗവതീം പുണ്യാം രവികാന്തിം മഹായശാഃ। ദ്വാരകാമാത്മസാത്കൃത്വാ സാഗരം പ്ലാവയിഷ്യതി
സൂര്യപ്രഭയോടെ തിളങ്ങുന്ന, പുണ്യമായ ഭോഗവതിയായ ദ്വാരകയെ തന്റെതാക്കി, മഹാശക്തനായ അവൻ സമുദ്രം അതിൽ ഒഴുക്കും.
സുരാസുരമനുഷ്യേഷു നാഭൂന്ന ഭവിതാ ക്വചിത്। യസ്താമധ്യവസദ്രാജാ നാന്യത്ര മധുസൂദനാത്
ദേവന്മാരിലും അസുരന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും, മധുസൂദനനെ ഒഴികെ, അവിടെ വസിച്ച രാജാവ് ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
ഭ്രാജമാനാസ്തു വൈ സര്വേ വൃഷ്ണ്യന്ധകമഹാരഥാഃ। തേജിഷ്ഠം പ്രതിപത്സ്യന്തേ നാകപൃഷ്ടം ഗതാസവഃ
വൃഷ്ണി-അന്ധക വംശത്തിലെ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും തിളങ്ങി, ജീവൻ വിട്ട്, സ്വർഗത്തിലെ ഉന്നതമായ സ്ഥാനം നേടും.
ഏവമേവ ദശാര്ഹാണാം വിധായ വിധിനാ വിധിമ്। വിഷ്ണുര്നാരായണഃ സാക്ഷാത്സ്വസ്ഥാനം പ്രാപ്സ്യതേ ധ്രുവമ്
ദശാർഹന്മാരുടെ വിധി അനുസരിച്ച്, നാരായണൻ, വിഷ്ണു, നിർബന്ധമായി തന്റെ ശാശ്വതസ്ഥലത്തേക്ക് മടങ്ങും.
അപ്രമേയോഽനിയോജ്യശ്ച യത്ര കാമഗമോ വശീ। മോദതേ ഭഗവാന്പ്രീതോ വാലഃ ക്രീഡാനകൈരിവ
അവൻ അളക്കാനാകാത്തവൻ, നിയന്ത്രിക്കാനാവാത്തവൻ, ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവൻ; ഭഗവാൻ സന്തോഷത്തോടെ ബാലൻ കളിപ്പാട്ടങ്ങളുമായി കളിക്കുന്നതുപോലെ ആനന്ദിക്കുന്നു.
നൈഷ ഗര്ഭത്വമാപേദേ ന യോന്യാമാവസത്പ്രഭുഃ। ആത്മനസ്തേജസാ കൃഷ്ണഃ സര്വേഷാം കുരുതേ ഗതിമ്
ഈ പ്രഭു ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല, സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ വസിച്ചുമില്ല; തന്റെ ശക്തിയാൽ കൃഷ്ണൻ എല്ലാ ജീവികളുടെ ഗതിയെ നിർണ്ണയിക്കുന്നു.
യഥാ ബുദ്ബുദ ഉത്ഥായ തത്രൈവ പ്രവിലീയതേ। ചരാചരാണി ഭൂതാനി തഥാ നാരായണേ സദാ
ഒരു കുഞ്ചികം ഉദിച്ച് അതേ സ്ഥലത്ത് ലയിക്കുന്നതുപോലെ, ചലനമുള്ളതും ചലനമില്ലാത്തതുമായ എല്ലാ ജീവികളും നിത്യവും നാരായണനിൽ ലയിക്കുന്നു.
ന പ്രമാതും മഹാബാഹുഃ ശക്യോ ഭാരത കേശവഃ। പരം ഹി പരതസ്തസ്മാദ്വിശ്വരൂപാന്ന വിദ്യതേ
ഭാരത, മഹാബാഹുവായ കേശവനെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല; അവനേക്കാൾ ഉയർന്നത് ഒന്നുമില്ല, അവൻ പരമത്തിന്റെ പരമം, സർവ്വവിശ്വത്തിന്റെ രൂപം.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ഭീഷ്ണോ വിരരാമ മഹാബലഃ। വ്യാജഹാരോത്തരം തത്ര സഹദേവോഽര്ഥവദ്വചഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാബലശാലിയായ ഭീഷ്മൻ മൗനത്തിലായി; അപ്പോൾ സഹദേവൻ ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കേശവം കേശിഹന്താരമപ്രമേയപരാക്രമമ്। പൂജ്യമാനം മയാ യോ വഃ കൃഷ്ണം ന സഹതേ നൃപാഃ
നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും, അപ്രമിതശക്തിയുള്ള, കേശിയെ സംഹരിച്ച കൃഷ്ണനെ ഞാൻ ആദരിക്കുന്നത് സഹിക്കാനാവാത്ത രാജാവുണ്ടെങ്കിൽ—
സര്വേഷാം ബലിനാം മൂര്ധ്നി മയേദം നിഹിതം പദമ്। ഏവമുക്തേ മയാ സമ്യഗുത്തരം പ്രബ്രവീതു സഃ
എല്ലാ ബലശാലികൾക്കുമേൽ ഞാൻ എന്റെ പാദം വെച്ചിരിക്കുന്നു; ഇതിൽ ആരെങ്കിലും ഉത്തരം പറയാനുണ്ടെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ പറയട്ടെ.