ഷോഡശാശ്വസഹസ്രാണി കിംശുകാഭാനി തസ്യ വൈ। അപരസ്തു മഹാവ്യൂഹഃ കിശോരണാം യുധിഷ്ഠിര
പതിനാറായിരം കിംശുകപൂവിനെപ്പോലുള്ള കുതിരകൾ അവനുണ്ടായിരുന്നു; മറ്റൊരു വലിയ സൈന്യവും, യൗവനത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന യോദ്ധാക്കളും, യുദിഷ്ഠിരാ,
ആരോഹവരസമ്പന്നോ ദുര്ധര്ഷഃ കേനചിദ്ബലാന്। സ ച ഷോഡശസാഹസ്രഃ കംസഭ്രാതൃപുരഃ സരഃ
മികവുറ്റ കുതിരപ്പകർഷകർ, ആരാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ശക്തി; ആ പതിനാറായിരം പേരെയും കംസന്റെ സഹോദരന്മാർ നയിച്ചു,
സുനാമാ സര്വതസ്ത്വേനം സ കംസം പര്യപാലയത്। സഗണോ മിശ്രകോ നാമ ഷഷ്ടിമസാഹസ്ര ഉച്യതേ
സുനാമൻ എല്ലാദിശയിലും കംസനെ കാത്തു നിന്നു; അവന്റെ കൂട്ടം, മിശ്രക എന്നറിയപ്പെടുന്നത്, അറുപതിനായിരം പേരാണെന്ന് പറയുന്നു,
കംസരോഷമഹാവേഗാം വൈവസ്വതവശാനുഗാമ്।। മത്തദ്വിപമഹാഗ്രാഹാം വൈവസ്വതവശാനുഗാമ്
കംസന്റെ കോപത്തിന്റെ മഹാവേഗത്തോടും, വൈവസ്വതന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ചും; മദത്തിൽ കുതിച്ചുള്ള ആനകളും മഹാശക്തന്മാരും, വൈവസ്വതന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ചും,
ശസ്രജാലമഹാഫേനാം സാദിവേഗമഹാജലാമ്। ഗദാപരിഘപാഠീനാം നാനാകവചശൈവലാമ്
ആയുധങ്ങളുടെ വലകളും വലിയ അളവിലുള്ള അളക്കവും, മഹാവേഗമുള്ള നദിപോലും; ഗദയും പരിഘവും കൈവശമുള്ളവരും, വിവിധ തരത്തിലുള്ള കവർച്ചകളുമുള്ളവരും,
രഥനാഗമഹാവര്താം നാനാരുധിരകര്ദമാമ്। ചിത്രകാര്മുകകല്ലോലാം രഥാശ്വകലിലഹ്രദാമ്
രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും വലിയ ചുഴലികൾ, പലതരം രക്തംകൊണ്ടുള്ള ചളി; അലങ്കരിച്ച വില്ലുകളുടെ തിരമാലകളും, രഥങ്ങളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും,
മഹാമൃധനദീം ഘോരാം യോധാവര്തനനിസ്വനാമ്। കോഽന്യോ നാരായണാദേത്യ കംസഹന്താ യുധിഷ്ഠിര
യുധിഷ്ഠിരാ, യോദ്ധാക്കളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധനദിയിൽ കംസനെ സംഹരിച്ച നാരായണനല്ലാതെ മറ്റാരാണ് കടന്നുപോകാൻ കഴിയുക?
ഏഷ ശക്രരഥേ തിഷ്ഠംസ്താന്യനീകാനി ഭാരത। വ്യധമദ്ഭോജപുത്രസ്യ മഹാഭ്രാണീവ മാരുതഃ
ഭാരതാ, ഇന്ദ്രന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണൻ, ഭോജപുത്രന്റെ സൈന്യങ്ങളെ വലിയ കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ പടർന്നു തകർത്തു.
തം സഭാസ്ഥം സഹാമാത്യം ഹത്വാ കംസം സഹാന്വയമ്। ആനയാമാസ മാനാര്ഹാം ദേവകീം സമുഹൃദ്ഗണാമ്
കംസനെയും അവന്റെ മന്ത്രിമാരെയും ബന്ധുക്കളെയും സഭയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ വധിച്ച്, ആദരിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവകിയെയും അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും കൃഷ്ണൻ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.
യശോദാം രോഹിണീം ചൈവ അഭിവാദ്യ പുനഃ പുനഃ। ഉഗ്രസേനം ച രാജാനമഭിഷിച്യ ജനാര്ദനഃ
കൃഷ്ണൻ യശോദയെയും രോഹിണിയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, ഉഗ്രസേനനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.
അര്ചിതോ യദുമുഖ്യൈശ്ച ഭഗവാന്വാസവാനുജഃ। തതഃ പാര്ഥിവമായാന്തം സഹിതം സര്വരാജഭിഃ। സരസ്വത്യാം ജരാസന്ധമജയത്പുരുഷോത്തമഃ
യദുകുലത്തിലെ പ്രധാനന്മാർ കൃഷ്ണനെ ആദരിച്ച് സ്വീകരിച്ചു. അതിനുശേഷം, എല്ലാ രാജാക്കളോടൊപ്പം വന്ന ജരാസന്ധനെ സർസ്വതീനദിക്കരയിൽ പുരുഷോത്തമൻ ജയിച്ചു.
ശൂരസേനപുരം ത്യക്ത്വാ തതോ യാദവനന്ദനഃ। ദ്വാരകാം ഭഗവാന്കൃഷ്ണഃ പ്രത്യപദ്യത ഭാരത
ശൂരസേനപുരി വിട്ട്, യാദവരുടെ ആനന്ദമായ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോയി.
തതോ മഹാത്മാ യാനാനി രത്നാനി വിവിധാനി ച। യഥാര്ഹം പുണ്ഡരീകാക്ഷോ നൈര്ഋതാത്പ്രത്യപദ്യത
അതിനുശേഷം, വലിയ മനസ്സുള്ള കൃഷ്ണൻ, കണികണ്ണൻ, തെക്കുപടിഞ്ഞാറ് ഭാഗത്തു നിന്ന് യോജിച്ചവാഹനങ്ങളും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും യോജിച്ചപോലെ സ്വീകരിച്ചു.
തത്ര വിഘ്നം ചരന്തി സ്മ ദൈതേയാഃ സഹദാനവൈഃ। താഞ്ജഘാന മഹാബാഹുര്വരമത്താന്മഹാസുരാന്
അവിടെ, ദൈത്യന്മാരും ദാനവന്മാരും ചേർന്ന് പലവിധ തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്നു. പക്ഷേ, ശക്തിയുള്ള കൃഷ്ണൻ ആ മഹാസുരന്മാരെ സംഹരിച്ചു.
സ വിഘ്നമകരോത്തത്ര നരകോ നാമ നൈര്ഋതഃ। അദിതിം ധര്ഷയാമാസ കുണ്ഡലാര്ഥം യുധിഷ്ഠിര
അവിടെ, നരക എന്നൊരു നൈരൃതൻ തടസ്സം സൃഷ്ടിച്ചു; യുധിഷ്ഠിരാ, അവൻ കുണ്ഡലങ്ങൾക്കായി അദിതിയെ അപമാനിച്ചു.
ന ചാസുരഗണൈഃ സര്വൈഃ സഹിതൈഃ കര്മ തത്പുരാ। കൃതപൂര്വം മഹാഘോരം യദകാര്ഷീന്മഹാസുരഃ
മുൻപൊരിക്കലും, ഒരു അസുരനും കൂട്ടരും ചേർന്നാലും, ആ മഹാസുരൻ ചെയ്തതുപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ ദുഷ്കൃത്യം ആരും ചെയ്തിട്ടില്ല.
യം മഹീ സുഷുവേ ദേവീ യസ്യ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം പുരമ്। വിഷയാന്തപാലാശ്ചത്വാരോ യസ്യാസന്യുദ്ധദുര്മദാഃ
ഭൂമി തന്നെയാണ് അവനെ പ്രസവിച്ചത്; അവന്റെ നഗരം പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം. അവന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകൾ കാത്തുനിൽക്കുന്ന നാലു വീരന്മാർ ഉണ്ട്, യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം അഹങ്കാരമുള്ളവർ.
ആദേവയാനമാവൃത്യ പന്ഥാനം പര്യവസ്ഥിതാഃ। ത്രാസനാഃ സുരസങ്ഘാനാം വിരൂപൈ രാക്ഷസൈഃ സഹ
അവർ ദൈവവാഹനത്തിന്റെ വഴിയെ തടഞ്ഞ്, ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം, ദേവതാസമൂഹങ്ങളെ ഭയപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
ഹയഗ്രീവോ നികുമ്ഭശ്ച ഘോരഃ പഞ്ചജനസ്തദാ। മുരഃ പുത്രസഹസ്രൈശ്ച വരമത്തോ മഹാസുരഃ
അവിടെ, ഹയഗ്രീവൻ, നികുംബൻ, ഭയങ്കരനായ പഞ്ചജനൻ, ആയിരക്കണക്കിന് പുത്രന്മാരോടുകൂടിയ മുരൻ എന്ന മഹാസുരൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
തദ്വധാര്ഥം മഹാബാഹുരേഷ ചക്രഗദാസിഭൃത്। ജാതോ വൃഷ്ണിഷു ദേവക്യാം വാസുദേവോ ജനാര്ദനഃ
അവരെ സംഹരിക്കാൻ, ചക്രം, ഗദ, ഖഡ്ഗം എന്നിവ കൈവശമുള്ള ശക്തനായ വാസുദേവൻ ജനാർദ്ദനൻ, ദേവകിയിൽ നിന്ന് വൃഷ്ണികളിൽ ജനിച്ചു.
തസ്യാസ്യ പുരുഷേന്ദ്രസ്യലോകപ്രഥിതതേജസഃ। നിവാസോ ദ്വാരകായാം തു വിദിതോ വഃ പ്രധാനതഃ
ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ ഈ മഹാപുരുഷന്റെ വാസസ്ഥലം ദ്വാരകയാണെന്ന് നിങ്ങൾക്കൊക്കെയും നന്നായി അറിയാം.
അതീവ ഹി പുരീ രമ്യാ ദ്വാരകാ വാസവക്ഷയാത്। അതിവൈരാജമപ്യദ്ധാ പ്രത്യക്ഷസ്തേ യുധിഷ്ഠിര
ദ്വാരക നഗരം അത്യന്തം മനോഹരമാണ്; ഇന്ദ്രന്റെ സ്വർഗ്ഗത്തേക്കാൾ പോലും ഭംഗിയുള്ളത്. നീയും സഹോദരന്മാരും അതു നേരിൽ കണ്ടിട്ടുണ്ട്, യുധിഷ്ഠിരാ.
തസ്മിന്ദേവപുരപ്രഖ്യേ സാ സഭാ വൃഷ്ണ്യുപാശ്രയാ। സുധര്മേതി ച വിഖ്യാതാ യോജനായതവിസ്തൃതാ
ദേവപുരിയെപ്പോലെ മനോഹരമായ ആ നഗരത്തിൽ, വൃഷ്ണികൾക്ക് ആശ്രയമായ, 'സുധർമ്മ' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ, വളരെ വിശാലമായ ഒരു സഭമന്ദിരം ഉണ്ട്.
തത്ര വൃഷ്ണ്യന്ദകാഃ സര്വേ രാമകൃഷ്ണപുരോഗമാഃ। ലോകയാത്രാമിമാം കൃത്സ്നാം പരിരക്ഷന്ത ആസതേ
അവിടെ, രാമനും കൃഷ്ണനും മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, എല്ലാ വൃഷ്ണികളും അന്തകരും ഈ ലോകത്തിന്റെ മുഴുവൻ നടത്തവും സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഇരിക്കുന്നു.
തത്രാസീനേഷു സര്വേഷു കദാചിദ്ഭരതര്ഷഭ। ദിവ്യഗന്ധാ വവുര്വാതാഃ കുസുമാനാം ച വൃഷ്ടയഃ
അവിടെ എല്ലാവരും ഇരുന്നുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, ഭാരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, അപ്രത്യക്ഷമായ ദിവ്യസൗരഭ്യമുള്ള കാറ്റുകൾ വീശി, പുഷ്പങ്ങളുടെ മഴയും പെയ്തു.
തതഃ സൂര്യസഹസ്രാഭസ്തേജോരാശിര്മഹാദ്ഭുതഃ। മധ്യേ തു തേജസസ്തസ്യ പാണ്ഡരം ഗജമാസ്ഥിതഃ
അതിന്റെ നടുവിൽ, ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള അത്ഭുതകരമായ പ്രകാശം തെളിഞ്ഞു, ആ പ്രകാശത്തിനിടയിൽ വെളുത്ത ആനയുടെ മേൽ ആരോ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
വൃതോ ദേവഗണൈഃ സര്വൈര്വാസവഃ പ്രത്യദൃശ്യത।। രാമകൃഷ്ണൌ ച രാജാ ച വൃഷ്ണ്യന്ധകഗണൈഃ സഹ
അവിടെ എല്ലാ ദേവതകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള ഇന്ദ്രൻ ദൃശ്യമായി; രാമനും കൃഷ്ണനും രാജാവും വൃഷ്ണി-അന്ധകകുലങ്ങളോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഉത്പത്യ സഹസാ ദേവേ നമസ്കാരമകുര്വത।। സോഽവതീര്യ ഗജാത്തൂര്ണം പരിഷ്വജ്യ ജനാര്ദനമ്
അങ്ങിനെ ദേവന്മാർ പെട്ടെന്നു എഴുന്നേറ്റ് വന്ദനം ചെയ്തു; പിന്നെ ഇന്ദ്രൻ ആനയിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി ജനാർദ്ദനനെ അങ്കത്തിലേറ്റി.
സസ്വജേ ബലദേവം ച രാജാനം ച തമാഹുകമ്।। വാസുദേവോദ്ധവൌ ചൈവ വികദ്രും ച മഹാമതിമ്
അവൻ ബാലരാമനെയും, ആഹുകന്റെ മകനായ രാജാവിനെയും, വാസുദേവനെയും, ഉദ്ധവനെയും, മഹാപണ്ഡിതനായ വികദ്രുവിനെയും അങ്കത്തിലേറ്റി.
പ്രദ്യുമ്നസാമ്ബനിശഠാനനിരുദ്ധം ച സാത്യകിമ്।। ഗദം സാരണമക്രൂരം ഭാനുഝല്ലിവിഡൂരഥാന്
പ്രദ്യുമ്നനെയും, സാംബനെയും, നിശഠനെയും, അനിരുദ്ധനെയും, സാത്യകിയെയും, ഗദനെയും, സാരണനെയും, അക്രൂരനെയും, ഭാനുവിനെയും, ജല്ലികനെയും, വിദൂരഥനെയും അങ്കത്തിലേറ്റു.