ലേഖ്യം ച ഗണിതം ചോഭൌ പ്രാപ്നുതാം യദുനന്ദനൌ। ഗാന്ധര്വവേദം വൈദ്യം ച സകലം സമാവാപതുഃ
യദുനന്ദന്മാർ ഇരുവരും എഴുത്തും ഗണിതവും കൈവരിച്ചു; ഗാന്ധർവ്വവേദവും വൈദ്യശാസ്ത്രവും മുഴുവൻ പഠിച്ചു.
ഹസ്തിശിക്ഷാമശ്വിശിക്ഷാം ദ്വാദശാഹേന ചാപ്നുതാമ്। താവുഭൌ ജഗ്മതുര്വീരൌ ഗുരും സാന്ദീപിനിം പുനഃ
പന്ത്രണ്ടു ദിവസത്തിനകം, ആനകളെയും കുതിരകളെയും പരിശീലിപ്പിക്കുന്നതും ഇരുവരും പഠിച്ചു; പിന്നെ ആ വീരന്മാർ വീണ്ടും ഗുരു സാന്ദീപനിയെ സമീപിച്ചു.
ധനുര്വേദചികീര്ഷാര്ഥം ധര്മജ്ഞൌ ധര്മചാരിണൌ। താവിഷ്വാസവരാചാര്യമഭിഗമ്യ പ്രണമ്യ ച
ധനുര്വേദം പഠിക്കാനാഗ്രഹിച്ച്, ധർമ്മം അറിയുന്നും ആചരിക്കുന്നുമുള്ള ഇരുവരും വില്ലിനുപകരുന്ന ഗുരുവിനെ സമീപിച്ച് വണങ്ങി.
തേന വൈ സത്കൃതൌ രാജംശ്ചരന്തൌ താവവന്തിഷു। പഞ്ചാശദ്ഭിരഹോരാത്രൈര്ദശാങ്ഗം സുപ്രതിഷ്ഠിതമ്
അവൻ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, രാജാവേ, അവർ അവന്തിയിൽ താമസിച്ചു; അമ്പതുദിവസം രാത്രികളിൽ പത്തുവിധമായ പൂർണ്ണമായ ശാസ്ത്രം അവർ പഠിച്ചു.
സരഹസ്യം ധനുര്വേദം സകലം താവവാപതുഃ। ദൃഷ്ട്വാ കൃതാര്ഥോ വിപ്രേന്ദ്രോ ഗുര്വര്ഥേ താവചോദയത്
ധനുര്വേദത്തിന്റെ എല്ലാ രഹസ്യങ്ങളും ഇരുവരും കൈവരിച്ചു; അവർ പൂർണ്ണമായി പഠിച്ചതറിഞ്ഞ്, ഗുരുവായ ബ്രാഹ്മണൻ അവരെ തനിക്കുവേണ്ടി ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു.
അയാചതാര്ഥം ഗോവിന്ദം തദാ സാന്ദീപിനിര്വിഭുമ്। മമ പുത്രഃ സമുദ്രേഽസ്മിംസ്തിമിനാ ചാപവാഹിതഃ
അപ്പോൾ സാന്ദീപനി ഭഗവാനായ ഗോവിന്ദനോടു ഒരു വരം ചോദിച്ചു: 'എന്റെ മകനെ ഈ സമുദ്രത്തിൽ ഒരു തിമിംഗലൻ കൊണ്ടുപോയി.'
പുത്രമാനയ ഭദ്രം തേ ഭക്ഷിതം തിമിനാ മമ। ആര്തായ ഗുരവേ തത്ര പ്രതിശുശ്രാവ ദുഷ്കരമ്
'എന്റെ മകനെ, സമുദ്രത്തിൽ തിമിംഗലൻ വിഴുങ്ങിയവനെ, തിരികെ കൊണ്ടുവരിക. നിനക്കു ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.' ഗുരുവിന്റെ ദുഃഖം കാണുമ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ആ ദുഷ്കരമായ വാഗ്ദാനം നൽകി.
അശക്യം സര്വഭൂതേഷു കര്തുമന്യേന കേനചിത്। യശ്ച സാന്ദീപിനേഃ പുത്രം ജഹാര ഭരതര്ഷഭ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ഈ ലോകത്തിലെ മറ്റാരും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത്, സാന്ദീപനിയുടെ മകനെ കൊണ്ടുപോയതും കൃഷ്ണൻ തന്നെയായിരുന്നു.
സോഽസുരഃ സമരേ താഭ്യാം സമുദ്രേ വിനിപാതിതഃ। തതഃ സാന്ദീപിനേഃ പുത്രഃ പ്രസാദാദമിതൌജസഃ
ആ അസുരൻ, ആ ഇരുവരാൽ യുദ്ധത്തിൽ സമുദ്രത്തിലേക്ക് തള്ളിക്കളയപ്പെട്ടു. പിന്നെ, സാന്ദീപനിയുടെ മകന്റെ അനന്തമായ ശക്തിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ,
ദീര്ഘകാലം കൃതഃ പ്രേതഃ പുനരാസീച്ഛരീരവാന്। തദശക്യമചിന്ത്യം ച ദൃഷ്ട്വാ സുമഹദദ്ഭുതമ്
അവൻ ദീർഘകാലം പ്രേതമായി കഴിഞ്ഞ്, വീണ്ടും ശരീരം ലഭിച്ചു. ഈ അസാധ്യവും അത്ഭുതകരവുമായ സംഭവം കണ്ടപ്പോൾ,
സര്വേഷാമേവ ഭൂതാനാം വിസ്മയഃ സമജായത। ആസനാനി ച സര്വാണി ഗവാശ്വം ച ധനാദികമ്
എല്ലാ ജീവികളും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി. എല്ലാ ഇരിപ്പിടങ്ങളും, പശുക്കളും കുതിരകളും ധനസമ്പത്തും,
സര്വം തദുപജഹാതേ ഗുരവേ രാമകേശവൌ। ഗദാപരിഘയുദ്ധേ ച സര്വാസ്ത്രേഷു ച കേശവഃ
അവയെല്ലാം രാമനും കേശവനും ഗുരുവിന് സമർപ്പിച്ചു. ഗദയും പരിഘവും കൊണ്ടുള്ള യുദ്ധത്തിലും, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും കേശവൻ
പരമാം മുഖ്യതാം പ്രാപ്തഃ സര്വലോകേഷു വിശ്രുതഃ। കശ്ച നാരായണാദന്യഃ സര്വരത്നവിഭൂഷിതമ്
പരമോന്നതമായ സ്ഥാനം നേടി, എല്ലായിടത്തും പ്രശസ്തനായി. സർവ്വരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നാരായണനല്ലാതെ,
രഥമാദിത്യസങ്കാശമാതിഷ്ഠേത ശചീപതേഃ। കസ്യ ചാപ്രതിമോ യന്താ വജ്രപാണേഃ പ്രിയഃ സഖാ
ശചീപതിയുടെ സൂര്യപ്രഭയുള്ള രഥത്തിൽ ആരാണ് നിൽക്കാൻ കഴിയുക? വജ്രധാരിയുടെ പ്രിയസുഹൃത്ത്, തുല്യൻ ഇല്ലാത്ത രഥസാരഥി ആരാണ്?
മാതലിഃ സങ്ഗൃഹീതാ സ്യാദന്യത്ര പുരുഷോത്തമാത്। ഭോജരാജാത്മജോ വാപി കംസസ്താത യുധിഷ്ഠിര
പുരുഷോത്തമനല്ലാതെ മറ്റൊരിടത്തും മാതലി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടും; അല്ലെങ്കിൽ ഭോജരാജാവിന്റെ മകനോ, കംസനോ, യുദിഷ്ഠിരാ,
അസ്ത്രജാതേ ബലേ വീര്യേ കാര്തവീര്യസമോഽഭവത്। തസ്യ ഭോജപതേഃ പുത്രാദ്ഭോജരാജന്യവര്ധനാത്
ആയുധങ്ങളിലും ശക്തിയിലും വീര്യത്തിലും, അവൻ കാർതവീര്യനോടു തുല്യനായി. ഭോജരാജാവിന്റെ മകനിൽ നിന്ന്, ഭോജവംശത്തെ വളർത്തിയവനിൽ നിന്ന്,
ഉദ്വിജന്തേ സ്മ രാജാനഃ സുപര്ണാദിവ പന്നഗാഃ। ചിത്രകാര്മുകനിസ്ത്രിംശവിമലപ്രാസയോധിനഃ
രാജാക്കന്മാർ ഗരുഡനെ കണ്ടു പാമ്പുകൾപോലെ ഭയപ്പെട്ടു; അലങ്കരിച്ച വില്ലുകളും വാളുകളും നിർമ്മലമായ കുന്തങ്ങളുമായി യുദ്ധം ചെയ്തവർ,
ശതം ശതസഹസ്രാണി പാദാതാസ്തസ്യ ഭാരത। അഷ്ടൌ ശതസഹസ്രാണി ശൂരാണാമനിവര്തിനാമ്
അവനു ലക്ഷങ്ങൾക്കണക്കിന് പദാതികൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, ഭാരതാ; എട്ടുലക്ഷം വീരന്മാർ, പിന്നോക്കമില്ലാത്തവർ,
അഭവന്ഭോജരാജസ്യ ജാമ്ബൂനദമയാ ധ്വജാഃ। രുക്മകാഞ്ചനകക്ഷ്യാസ്തു രഥാസ്തസ്യ യുധിഷ്ഠി
ഭോജരാജാവിന്റെ പതാകകൾ മുഴുവൻ പൊന്നാൽ ഉണ്ടാക്കിയവയായിരുന്നു; അവന്റെ രഥങ്ങൾ, യുദിഷ്ഠിരാ, പൊന്നും കനകവും കൊണ്ടുള്ള വശങ്ങളുള്ളവ,
അഭവന്ഭോജപുത്രസ്യ ദ്വിപാസ്താവദ്ധി തദ്ബലമ്। ചിത്രകാര്മുകനിസ്ത്രിംശവിമലപ്രാസയോധിനാമ്
ഭോജകുമാരന്റെ ആനകൾ അവന്റെ സൈന്യത്തിന് തുല്യമായിരിന്നു; അലങ്കരിച്ച വില്ലുകളും വാളുകളും നിർമ്മലമായ കുന്തങ്ങളുമായി യുദ്ധം ചെയ്തവർ,
ഷോഡശാശ്വസഹസ്രാണി കിംശുകാഭാനി തസ്യ വൈ। അപരസ്തു മഹാവ്യൂഹഃ കിശോരണാം യുധിഷ്ഠിര
പതിനാറായിരം കിംശുകപൂവിനെപ്പോലുള്ള കുതിരകൾ അവനുണ്ടായിരുന്നു; മറ്റൊരു വലിയ സൈന്യവും, യൗവനത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന യോദ്ധാക്കളും, യുദിഷ്ഠിരാ,
ആരോഹവരസമ്പന്നോ ദുര്ധര്ഷഃ കേനചിദ്ബലാന്। സ ച ഷോഡശസാഹസ്രഃ കംസഭ്രാതൃപുരഃ സരഃ
മികവുറ്റ കുതിരപ്പകർഷകർ, ആരാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ശക്തി; ആ പതിനാറായിരം പേരെയും കംസന്റെ സഹോദരന്മാർ നയിച്ചു,
സുനാമാ സര്വതസ്ത്വേനം സ കംസം പര്യപാലയത്। സഗണോ മിശ്രകോ നാമ ഷഷ്ടിമസാഹസ്ര ഉച്യതേ
സുനാമൻ എല്ലാദിശയിലും കംസനെ കാത്തു നിന്നു; അവന്റെ കൂട്ടം, മിശ്രക എന്നറിയപ്പെടുന്നത്, അറുപതിനായിരം പേരാണെന്ന് പറയുന്നു,
കംസരോഷമഹാവേഗാം വൈവസ്വതവശാനുഗാമ്।। മത്തദ്വിപമഹാഗ്രാഹാം വൈവസ്വതവശാനുഗാമ്
കംസന്റെ കോപത്തിന്റെ മഹാവേഗത്തോടും, വൈവസ്വതന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ചും; മദത്തിൽ കുതിച്ചുള്ള ആനകളും മഹാശക്തന്മാരും, വൈവസ്വതന്റെ ഇച്ഛയ്ക്കനുസരിച്ചും,
ശസ്രജാലമഹാഫേനാം സാദിവേഗമഹാജലാമ്। ഗദാപരിഘപാഠീനാം നാനാകവചശൈവലാമ്
ആയുധങ്ങളുടെ വലകളും വലിയ അളവിലുള്ള അളക്കവും, മഹാവേഗമുള്ള നദിപോലും; ഗദയും പരിഘവും കൈവശമുള്ളവരും, വിവിധ തരത്തിലുള്ള കവർച്ചകളുമുള്ളവരും,
രഥനാഗമഹാവര്താം നാനാരുധിരകര്ദമാമ്। ചിത്രകാര്മുകകല്ലോലാം രഥാശ്വകലിലഹ്രദാമ്
രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും വലിയ ചുഴലികൾ, പലതരം രക്തംകൊണ്ടുള്ള ചളി; അലങ്കരിച്ച വില്ലുകളുടെ തിരമാലകളും, രഥങ്ങളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും,
മഹാമൃധനദീം ഘോരാം യോധാവര്തനനിസ്വനാമ്। കോഽന്യോ നാരായണാദേത്യ കംസഹന്താ യുധിഷ്ഠിര
യുധിഷ്ഠിരാ, യോദ്ധാക്കളുടെ ഗംഭീരശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധനദിയിൽ കംസനെ സംഹരിച്ച നാരായണനല്ലാതെ മറ്റാരാണ് കടന്നുപോകാൻ കഴിയുക?
ഏഷ ശക്രരഥേ തിഷ്ഠംസ്താന്യനീകാനി ഭാരത। വ്യധമദ്ഭോജപുത്രസ്യ മഹാഭ്രാണീവ മാരുതഃ
ഭാരതാ, ഇന്ദ്രന്റെ രഥത്തിൽ നിന്ന് കൃഷ്ണൻ, ഭോജപുത്രന്റെ സൈന്യങ്ങളെ വലിയ കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ പടർന്നു തകർത്തു.
തം സഭാസ്ഥം സഹാമാത്യം ഹത്വാ കംസം സഹാന്വയമ്। ആനയാമാസ മാനാര്ഹാം ദേവകീം സമുഹൃദ്ഗണാമ്
കംസനെയും അവന്റെ മന്ത്രിമാരെയും ബന്ധുക്കളെയും സഭയിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ വധിച്ച്, ആദരിക്കപ്പെടേണ്ട ദേവകിയെയും അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും കൃഷ്ണൻ അവിടെ കൊണ്ടുവന്നു.
യശോദാം രോഹിണീം ചൈവ അഭിവാദ്യ പുനഃ പുനഃ। ഉഗ്രസേനം ച രാജാനമഭിഷിച്യ ജനാര്ദനഃ
കൃഷ്ണൻ യശോദയെയും രോഹിണിയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, ഉഗ്രസേനനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു.