യഃ സമാഃ സര്വധര്മജ്ഞശ്ചതുര്ദശ വനേ വസന। ലക്ഷ്മണാനുചരോ രാമഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ
സകല ധർമ്മങ്ങളിലും നിപുണനായ രാമൻ, ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം പതിനാലു വർഷം വനത്തിൽ പാർത്തി; എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി അവൻ ജീവിച്ചു.
ചതുര്ദശ വനേ തീര്ത്വാ തദാ വര്ഷാണി ഭാരത। രൂപിണീ യസ്യ പാര്ശ്വസ്ഥാ സീതേത്യഭിഹിതാ ജനൈഃ
ഭാരതാ, വനത്തിൽ പതിനാലു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ജനങ്ങൾ സീതാ എന്നു വിളിച്ച, സുന്ദരമായ രൂപമുള്ളവൾ അവന്റെ പക്കൽ നിന്നു.
പൂര്വോചിതത്വാത്സാ ലക്ഷ്മീര്ഭര്താരമനുശോചതി। ജനസ്ഥാനേ വസന്കാര്യം ത്രിദശാനാം ചകാര സഃ
മുൻകാലത്തെ സ്നേഹത്തിന്റെ കാരണത്താൽ, ആ ലക്ഷ്മി ഭർത്താവിനായി ദുഃഖിച്ചു; ജനസ്ഥാനത്തിൽ പാർത്തു, അവൻ ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു.
മാരീചം ദൂഷണം ഹുത്വാ ഖരം ത്രിശിരസം തഥാ। ചതുര്ദശ സഹസ്രാണി രക്ഷസാം ഘോരകര്മണാമ്
അവൻ മാരീചനെയും, ദൂഷണനെയും, ഖരനെയും, ത്രിശിരസിനെയും കൊല്ലുകയും, ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികളുള്ള പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജഘാന രാമോ ധര്മാത്മാ പ്രജാനാം ഹിതകാമ്യയ। വിരാധം ച കബന്ധം ച രാക്ഷസൌ ഘോരകര്മിണൌ
ധർമ്മപരനായ രാമൻ, ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി അവരെ കൊല്ലുകയും, ഭയങ്കരമായ പ്രവൃത്തികളുള്ള വിരാധനെയും കബന്ധനെയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജഘാന ച തദാ രാമോ ഗന്ധര്വൌ ശാഷവിക്ഷതൌ। സ രാവണസ്യ ഭഗിനീനാസാച്ഛേദമകാരയത്
അന്നപ്പോൾ രാമൻ ശാശനും വിക്ഷതനും എന്ന ഗാന്ധർവന്മാരെയും കൊല്ലുകയും, രാവണന്റെ സഹോദരിയുടെ മൂക്ക് വെട്ടുകയും ചെയ്തു.
ഭാര്യാവിയോഗം തം പ്രാപ്യ മൃഗയന്വ്യചരദ്വനമ്। സ തസ്മാദൃശ്യമൂകം തു ഗത്വാ പമ്പാമതീത്യ ച
ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ട രാമൻ അവളെ അന്വേഷിച്ച് കാടിലൂടെ അലഞ്ഞു. പിന്നെ പംപാ തടാകം കടന്ന്, രിഷ്യമൂക പർവ്വതത്തിലേക്ക് എത്തി.
സുഗ്രീവം മാരുതിം ദൃഷ്ട്വാ ചക്രേ മൈത്രീം തയോഃ സ വൈ। അഥ ഗത്വാ സ കിഷ്കിന്ധാം സുഗ്രീവേണ തദാ സഹ
അവിടെ സുഗ്രീവനും ഹനുമാനെയും കണ്ട രാമൻ അവരുമായി സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നെ സുഗ്രീവനോടൊപ്പം കിഷ്കിന്ദയിലേക്ക് പോയി.
നിഹത്യ വാലിനം യുദ്ധേ വാനരേദ്രം മഹാബലമ്। അഭ്യപിഞ്ചത്തദാ രാമഃ സുഗ്രീവം വാനരേശ്വരമ്
വാനരരാജാവായ വാലിയെ യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ച് കൊല്ലുകയും, സുഗ്രീവനെ വാനരരാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്യുകയും രാമൻ ചെയ്തു.
തതഃ സ വീര്യവാന്രാജംസ്ത്വരയാ വൈ സമുത്സുകഃ। വിചിത്യ വായുപുത്രേണ ലങ്കാദേശം നിവേദിതഃ
ശക്തനായ രാജാവായ രാമൻ അത്യന്തം ഉത്സുകനായി കാത്തിരിക്കുമ്പോൾ, ഹനുമാൻ ലങ്കയിൽ അന്വേഷിച്ച് കണ്ട വിവരം അവനോട് അറിയിച്ചു.
മേതും വദ്ധ്വാ സമുദ്രസ്യ വാനരൈഃ സ സമുത്സുകഃ। സീതായാഃ പദമന്വിച്ഛന്രാമോ ലങ്കാം വിവേശ വൈ
സീതയെ കണ്ടെത്താൻ അത്യന്തം ഉത്സുകനായ രാമൻ, വാനരന്മാരെ കൊണ്ട് കടലിന് മേൽ പാലം പണിയിച്ചു. അങ്ങനെ രാമൻ ലങ്കയിലേക്ക് കടന്നു സീതയെ അന്വേഷിച്ചു.
ദേവോരഗഗണാനാം ഹി യക്ഷരാക്ഷസപക്ഷിണാമ്। തത്രാവദ്യം രാക്ഷസേന്ദ്രം രാവണം യുധി ദുര്ജയമ്
അവിടെ ദേവന്മാർക്കും സർപ്പങ്ങൾക്കും യക്ഷന്മാർക്കും രാക്ഷസന്മാർക്കും പക്ഷികൾക്കും ഇടയിൽ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത രാക്ഷസരാജാവായ രാവണനെ രാമൻ തോല്പിച്ചു.
യുക്തം രാക്ഷസകോടീഭിര്ഭിന്നാഞ്ജനചയോപമമ്। ദുര്നിരീക്ഷ്യം സുരഗണൈര്വരദാനേന ദര്പിതമ്
കണ്ണ് കാട്ടുപോലെയുള്ള ഇരുണ്ട വാനരക്കൂട്ടങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ദേവന്മാർക്കു പോലും ഭയങ്കരനായ, വരദാനങ്ങളാൽ അഹങ്കാരമുള്ള രാവണൻ അവിടെ കാണാൻ പോലും ഭയങ്കരനായിരുന്നു.
ജഘാന സചിവൈഃ സാര്ധം സാന്വയം രാവണം രണേ
രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെയും അവന്റെ മന്ത്രിമാരെയും കുടുംബത്തെയും കൂടി കൊല്ലുകയായിരുന്നു.
ത്രൈലോക്യകണ്ടകം വീരം മഹാകായം മഹാബലമ്। രാവമം സഗണം ഹത്വാ രാമോ ഭൂതപതിഃ പുരാ
മൂന്നു ലോകങ്ങൾക്കും ഭീഷണിയായ, മഹാശരീരിയും മഹാബലനും ആയിരുന്ന രാവണനെയും അവന്റെ കൂട്ടരെയും രാമൻ പുരാതനകാലത്ത് സംഹരിച്ചു.
ലങ്കായാം തം മഹാത്മാനം രാക്ഷസേന്ദ്രം വിഭീഷണമ്। അഭിഷിച്യ തതോ രാമ അമരത്വം ദദൌ തദാ
പിന്നീട് രാമൻ, ലങ്കയിൽ മഹാത്മാവായ രാക്ഷസരാജാവായ വിഭീഷണനെ അഭിഷേകം നടത്തി, അവനു അമരത്വം സമ്മാനിച്ചു.
ആരുഹ്യ പുഷ്പകം രാമഃ സീതാമാദായ പാണ്ഡവ। സബലം സ്വപുരം ഗത്വാ ധര്മരാജ്യമപാലയത്
പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ സീതയോടൊപ്പം കയറി, രാമൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ധർമ്മപരമായ ഭരണവും നടത്തി.
ദാനവോ ലവണോ നാമ മധോഃ പുത്രോ മഹാബലഃ। ശത്രുഘ്നേന ഹതോ രാജംസ്തദാ രാമസ്യ ശാസനാത്
മധുവിന്റെ പുത്രനായ ശക്തനായ അസുരൻ ലവണം, രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശത്രുഘ്നൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ഏവം ബഹൂനി കര്മാണി കൃത്വാ ലോകഹിതായ സഃ। രാജം ചകാര വിധിവദ്രാമോ ധര്മഭൃതാം വരഃ
ഇങ്ങനെ ലോകക്ഷേമത്തിനായി അനേകം കാര്യങ്ങൾ ചെയ്ത രാമൻ, ധർമ്മത്തിന്റെ ആചാര്യനായ രാജാവായി നിയമാനുസൃതമായി ഭരണമെടുത്തു.
ശതാശ്വമേധാനാജഹ്രേ ജ്യോതിരുക്ഥ്യാന്നിരര്ഗലാന്। നാശ്രൂയന്താശുഭാ വാചോ നാത്യയഃ പ്രാണിനാം തദാ
അവൻ നൂറുകണക്കിന് അശ്വമേധയാഗങ്ങൾ തടസ്സമില്ലാതെ നടത്തി, ധാരാളം ദാനങ്ങൾ നൽകി. അന്നേരം ദുഷ്പ്രവൃത്തികളും ദുർവചനങ്ങളും ആരിലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ന ദസ്യുജം ഭയം ചാസീദ്രാമേ രാജ്യം പ്രശസതി। ഋഷീണാം ദേവതാനാം ച മനുഷ്യാണാം തഥൈവ ച
രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ, മോഷ്ടാക്കളിൽ നിന്ന് ഋഷിമാർക്കും ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും ഭയം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
പൃഥിവ്യാം ധാര്മികാഃ സര്വേ രാമേ രാജ്യം പ്രശാസതി। നാധര്മിഷ്ഠോ നരഃ കശ്ചിദ്ബഭൂവ പ്രാണിനാം ക്വചിത്
രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരും ധാർമ്മികരായിരുന്നു; ജീവജാലങ്ങളിൽ ആരും അധർമ്മത്തിൽ ആയിരുന്നില്ല.
പ്രാണാപാനൌ സമൌ ഹ്യാസ്താം രാമേ രാജ്യം പ്രശാസതി। ഗാധാമപ്യത്ര ഗായന്തി യേ പുരാണവിദോ ജനാഃ
രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ, ജീവശ്വാസങ്ങൾ സമന്വയത്തിലായിരുന്നു; പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവർ ഇന്നും ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഗാനം ചെയ്യുന്നു.
ശ്യാമോ യുവാ ലോഹിതാക്ഷോ മാതങ്ഗാനാമിവര്ഷഭഃ। ആജാനുബാഹുഃ സുമുഖഃ സിംഹസ്കന്ധോ മഹാബലഃ
കറുത്ത നിറം, യൗവനം, ചുവപ്പുനേത്രങ്ങൾ, ആനകളിൽ കാളപോലുള്ള വേഷം, മുട്ടിവരെയുള്ള കൈകൾ, മനോഹരമായ മുഖം, സിംഹംപോലെയുള്ള ഭുജങ്ങൾ, അത്യന്തം ശക്തി — ഇതാണ് അവന്റെ രൂപം.
ദശവര്ഷസഹസ്രാണി ദശവര്ഷശതാനി ച। രാജ്യം ഭോഗം ച സമ്പ്രാപ്യ ശശാസ പൃഥിവീമിമാമ്
പത്തായിരം വർഷവും പത്ത് നൂറ് വർഷവും രാജ്യം ഭോഗിച്ച ശേഷം, അവൻ ഈ ഭൂമിയിൽ രാജാവായി ആധിപത്യം വഹിച്ചു.
രാമോ രാമോ രാമ ഇതി പ്രാജാനാമഭവന്കഥാഃ। രാമഭൂതം ജഗദിദം രാമേ രാജ്യം പ്രശാസതി
'രാമൻ, രാമൻ, രാമൻ' എന്നായിരുന്നു പണ്ഡിതന്മാരുടെ കഥകൾ; രാമൻ രാജ്യം ഭരിച്ചപ്പോൾ ലോകം മുഴുവൻ രാമനായി മാറി.
ഋഗ്യജുഃ സാമഹീനാശ്ച ന തദാഽസന്ദ്വിജായഃ। ഉഷിത്വാ ദണ്ഡകേ കാര്യം ത്രിദശാനാം ചകാര സഃ
അന്നത്തെ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ആരും ഋക്, യജുർ, സാമവേദങ്ങൾ ഇല്ലാതിരുന്നില്ല; ദണ്ഡകവനത്തിൽ താമസിച്ച ശേഷം, ദേവന്മാരുടെ ജോലി അവൻ പൂർത്തിയാക്കി.
പൂര്വാപകാരിണം തം തു പൌലസ്ത്യം മനുജര്ഷഭമ്। ദേവഗന്ധര്വനാഗാനാമരിം സ നിജഘാനഹ
മുൻപെ അന്യായം ചെയ്തിരുന്ന പൗലസ്ത്യവംശജനായ ആ മഹാപുരുഷൻ, ദേവന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും നാഗന്മാരുടെയും ശത്രുവിനെ അവൻ സംഹരിച്ചു.
സത്വവാന്ഗുണസമ്പന്നോ ദീപ്യമാനഃ സ്വതേജസാ। ഏവമേവ മഹാബാഹുരിക്ഷ്വാകുകുലവര്ധനഃ
ധൈര്യവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞു, സ്വന്തം തേജസ്സിൽ പ്രകാശിച്ച, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തെ മഹാബാഹുവായ അവൻ ഇങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
രാവണം സഗണം ഹത്വാ ദിവമാക്രമതാഭിഭൂഃ। തി ദാശരഥേഃ ഖ്യാതഃ പ്രാദുര്ഭാവോ മഹാത്മനഃ
രാവണനെയും അവന്റെ കൂട്ടരെയും സംഹരിച്ച്, ജയിക്കാനാവാത്തവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; ഇങ്ങനെയാണ് മഹാത്മാവായ ദശരഥപുത്രന്റെ പ്രശസ്തമായ അവതാരം.