അശ്വമേധം ക്രതുശ്രേഷ്ഠമാഹര്തുമുപചക്രമേ। വര്തമാനേ തദാ യജ്ഞേ ദൈത്യേന്ദ്രസ്യ യുധിഷ്ഠിര
അവൻ അശ്വമേധയാഗം തുടങ്ങാൻ തയ്യാറായി; അപ്പോൾ, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ദൈത്യരാജാവിന്റെ യാഗം നടക്കുമ്പോൾ—
സ വിഷ്ണുര്മാനവോ ഭൂത്വാ പ്രച്ഛന്നോ ബ്രഹ്മസംവൃതഃ। മുണ്ഡോ യത്രോപവീതീ ച കൃഷ്ണാജിനധരഃ ശിഖീ
വിഷ്ണു മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു, തൻ്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മറച്ചു, മുണ്ടനായ്, യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ച്, കൃഷ്ണാജിനം ഉടുത്ത്, ശിഖയോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
പാലാശദണ്ഡം സങ്ഗൃഹ്യ വാമനോഽദ്ഭുതദര്ശനഃ। വിശ്യ സ ബലേര്യജ്ഞേ വര്തമാനോ ച ദക്ഷിണാമ്
പാലാശദണ്ഡം കൈയിൽ പിടിച്ച്, അത്ഭുതകരമായ രൂപത്തിൽ വാമനൻ ബാലിയുടെ യാഗശാലയിൽ കടന്നു, ദാനസ്ഥലത്ത് നിന്നു.
ദേഹീത്യുവാച ദൈത്യേന്ദ്രം വിക്രമാംസ്ത്രീനിഹൈവ ഹ। ദീയതാം ത്രിപദീമാത്രമിത്യയാചന്മഹാസുരമ്
അവൻ ദൈത്യരാജാവിനോട്, 'ഇവിടെ എനിക്ക് മൂന്നു അടി ഭൂമി ദയവായി തരിക' എന്ന് പറഞ്ഞു, അങ്ങനെ മഹാസുരനോടു മൂന്നു പടിയോളം ഭൂമി അപേക്ഷിച്ചു.
സ തഥേതി പ്രതിശ്രുത്യ പ്രദദൌ വിഷ്ണവേ തദാ। തേന ലബ്ധ്വാ ഹിരര്ഭൂമിം ജൃമ്ഭയാമാസ വൈ ഭൃശമ്
ബാലി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ച് വിഷ്ണുവിന് അതു നൽകി; അതോടെ ഭൂമി ലഭിച്ച വിഷ്ണു അതിശയമായി വലുതായി.
സ ശിശുഃ സദിവം ഖം ച പൃഥിവീം വച വിശാമ്പതേ। ത്രിഭിര്വിക്രമണൈശ്ചൈവ സര്വമാക്രമതാഭിഭൂഃ
ആ ബാലൻ, രാജാവേ, മൂന്നു പടിയിലൂടെ സ്വർഗ്ഗവും ആകാശവും ഭൂമിയും മുഴുവൻ കടന്നു, എല്ലാം അതിജീവിച്ചു.
ബലേര്ബലവതോ യജ്ഞേ ബലിനാ വിഷ്ണുനാ പുരാ। വിക്രമൈസ്ത്രിഭിരക്ഷോഭ്യാഃ ക്ഷോഭിതാസ്തേ മഹാസുരാഃ
പണ്ടെ, ബലിയുടെ വലിയ യാഗത്തിൽ, അതീവ ശക്തനായ വിഷ്ണു തന്റെ മൂന്ന് വലിയ ചുവടുകൾ കൊണ്ട് അകറ്റാൻ കഴിയാത്ത മഹാസുരന്മാരെ കീഴടക്കി.
വിപ്രചിത്തിമുഖാഃ ക്രുദ്ധാഃ സര്വസങ്ഘാ മഹാസുരാഃ। നാനാവക്രാ മഹാകായാ നാനാവേഷധരാ നൃപ
വിപ്രചിത്തി മുതലായവരെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വിവിധ രൂപങ്ങളിലുമുള്ള, വലിയ ശരീരങ്ങളുമുള്ള, വ്യത്യസ്ത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച മഹാസുരന്മാർ എല്ലാം കോപത്തോടെ ഒന്നിച്ചു ചേരുകയായിരുന്നു, രാജാവേ.
നാനാപ്രഹരണാ രൌദ്രാ നാനാമാല്യാനുലേപനാഃ। സ്വാന്യായുധാനി സങ്ഗൃഹ്യ പ്രദീപ്താ ഇവ തേജസാ
വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച, ഭയങ്കരരായ അവർ പലതരം പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, തങ്ങളുടെ ആയുധങ്ങൾ എടുത്ത് പ്രകാശം പകർന്നു നിന്നു.
ക്രമമാണം ഹരി തത്ര ഉപാവര്തന്ത ഭാരത। പ്രമഥ്യ സര്വാന്ദൈതേയാന്പാദഹസ്തതലൈസ്തു താന്
അവിടെ ഹരി മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ, ഭാരതാ, അവൻ തന്റെ കാലും കൈയും കൊണ്ട് എല്ലാ ദൈത്യന്മാരെയും അടിച്ചുതകർത്തു കീഴടക്കി.
രൂപം കൃത്വാ മഹാഭീമം ജഹാരാശു സ മേദിനീമ്। സമ്പ്രാപ്യ ദിവമാകാശമാദിത്യസദനേ സ്ഥിതഃ
അവൻ അതിശയ ഭയങ്കരമായ ഒരു രൂപം ധരിച്ച്, വേഗത്തിൽ ഭൂമിയെ പിടിച്ചു; ആകാശം കടന്ന്, സൂര്യന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് നിലകൊണ്ടു.
അത്യരോചത ഭൂതാത്മാ ആദിത്യസ്യൈവ തേജസാ। പ്രകാശയന്ദിശഃ സര്വാഃ പ്രദിശശ്ച മഹായശാഃ
ഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവായ മഹാശക്തൻ സൂര്യന്റെ പ്രകാശം പോലെ അതീവ ഭാസുരനായി, എല്ലാ ദിശകളും പ്രകാശിപ്പിച്ചു.
ശുശുഭേ സ മഹാബാഹുഃ സര്വലോകാന്പ്രകാശയന്। തസ്യ വിക്രമതോ ഭൂമിം ചന്ദ്രാദിത്യൌ സ്തനാന്തരേ
ആ മഹാബാഹു എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു തിളങ്ങി; അവൻ ഭൂമിയിൽ ചുവടുവെക്കുമ്പോൾ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും അവന്റെ നെഞ്ചിനടിയിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
നഭസ്തു ക്രമമാണസ്യ നാഭ്യാം കില തദാ സ്ഥിതൌ। പരമാക്രമമാണസ്യ നാനുഭ്യാം തൌ വ്യവസ്ഥിതൌ
അവൻ ആകാശത്തിലൂടെ ചുവടുവെക്കുമ്പോൾ, അന്ന് ആകാശം അവന്റെ നാഭിയിലായിരുന്നു; അതിവിശാലമായ ചുവടുവെപ്പിൽ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും അവന്റെ ഇരുവശത്തായിരുന്നു.
വിഷ്ണോരമിതവീര്യസ്യ വദന്ത്യേവം ദ്വിജാതയഃ। അഥാസ്യ പാദാക്രമണാത്പഫാലാണ്ഡോ യുധിഷ്ഠിരഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ അപ്പരിമിതമായ ശക്തിയെ ഇങ്ങനെ ദ്വിജന്മാർ പറയുന്നു; യുദിഷ്ഠിരാ, അവന്റെ കാലടി വെച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാണ്ഡം പൊട്ടിത്തുറന്നു.
തച്ഛിദ്രാത്സ്യന്ദിനീ തസ്യ പാദഭ്രഷ്ടാ തു നിമ്നഗാ। സസാര സാഗരം സാ തു പാവനീ സാഗരംഗമാ
ആ പൊട്ടലിൽ നിന്നു, അവന്റെ കാലിൽ നിന്ന് വീണു ഗംഗാനദി പുറപ്പെട്ടു; അവൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകി, വിശുദ്ധിയോടെ സമുദ്രം തേടി പോയി.
ജഹാര മേദിനീം സര്വാം ഹത്വാ ദാനവപുങ്ഗവാന്। ആസുരീ ശ്രിയമാഹൃത്യ ത്രീല്ലോകാന്സ ജനാര്ദന
പ്രധാനമായ ദാനവന്മാരെ വധിച്ച്, അവൻ മുഴുവൻ ഭൂമിയും പിടിച്ചു; അസുരരുടെ മഹത്വം എടുത്ത്, ജനാർദ്ദനൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും ജയിച്ചു.
സപുത്രദാരാനസുരാന്പാതാലേ സംന്യവേശയത്। നമുചിഃ ശമ്ബരശ്ചൈവ പ്രഹ്ലാദശ്ച മഹാമനാഃ
അവൻ അസുരന്മാരെയും അവരുടെ മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും പാതാളത്തിൽ അടച്ചു; നമുചി, ശംബരൻ, മഹാമനസ്സുള്ള പ്രഹ്ലാദൻ എന്നിവരെയും അവിടെ പാർപ്പിച്ചു.
മഹാഭൂതാനി ഭൂതാത്മാ സവിശേഷാനി വൈ ഹരിഃ। കാലം ച സകലം രാജന്ഗാത്രഭൂതാന്യദര്ശയത്
ഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവായ ഹരി, മഹാഭൂതങ്ങളും അവയുടെ വ്യത്യാസങ്ങളും, മുഴുവൻ കാലവും രാജാവേ, തന്റെ ശരീരത്തിൽ കാണിച്ചു.
തസ്യ ഗാത്രേ ജഗത്സര്വമാനീതമധിപശ്യതി। ന കിഞ്ചിദസ്തി ലോകേഷു യദനാപ്തം മഹാത്മനാ
അവന്റെ ശരീരത്തിൽ മുഴുവൻ ജഗത് ഒന്നിച്ചു കാണപ്പെട്ടു; ആ മഹാത്മാവിന് ലോകങ്ങളിൽ നേടാത്തതൊന്നുമില്ല.
തദ്ധി രൂപമുപേന്ദ്രസ്യ ദേവദാനവമാനവാഃ। ദൃഷ്ട്വാ സംമുമുഹുഃ സര്വേ വിഷ്ണുതേജോഽഭിപീഡിതാഃ
ഉപേന്ദ്രന്റെ ആ രൂപം കണ്ടു, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാവരും വിഷ്ണുവിന്റെ തേജസ്സിൽ ആകുലരായി വിങ്ങിപ്പോയി.
ബലിര്ബദ്ധോഽഭിമാനീ ച യജ്ഞവാടേ മഹാത്മനാ। വിരോചനകുലം സര്വം പാതാലേ വിനിവേശിതമ്
അഹങ്കാരമുള്ള ബലി മഹാത്മാവിന്റെ യാഗശാലയിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു; വിരോചനന്റെ മുഴുവൻ വംശവും പാതാളത്തിൽ നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടു.
ഏവംവിധാനി കര്മാണി കൃത്വാ ഗരുഡാവാഹനഃ। ന വിസ്മയമുപാഗച്ഛത്പാരമേഷ്ഠ്യേന തേജസാ
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്തിട്ടും, ഗരുഡനിൽ കയറിയവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പരമതേജസ്സോടെ അതിൽ അത്ഭുതപ്പെടുന്നില്ലായിരുന്നു.
സ സര്വമസുരൈശ്വര്യം സമ്പ്രദായ ശചീപതേഃ। ത്രൈലോക്യം ച ദദൌ ശക്രേ വിഷ്ണുര്ദാനവസൂദനഃ
അവൻ മുഴുവൻ അസുരസമ്പത്തും ശചീഭർത്താവിന് സമർപ്പിച്ചു; ദാനവസംഹാരിയായ വിഷ്ണു മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഇന്ദ്രനു നല്കി.
ഏഷ തേ വാമനോ നാമ പ്രാദുര്ഭാവോ മഹാത്മനഃ। വേദവിദ്ഭിര്ദ്വിജൈരേതച്ഛ്രൂയതേ വൈഷ്ണവം യശഃ। മാനുഷേഷു തതോ വിഷ്ണോഃ പ്രാദുര്ഭാവാംസ്തഥാ ശൃണു
ഇതാ, മഹാത്മാവായ വാമനന്റെ അവതാരമാണ് ഇതു. വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന ദ്വിജന്മാർ ഈ വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വം പാടുന്നു. മനുഷ്യരിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റുള്ള അവതാരങ്ങൾക്കുറിച്ച് ഇനി ഞാൻ പറയാം, കേൾക്കൂ.
വിഷ്ണോഃ പുനര്മഹാഭാഗഃ പ്രാദുര്ഭാവോ മഹാത്മനഃ। ദത്താത്രേയ ഇതി ഖ്യാത ഋഷിരാസീന്മഹായശാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ മറ്റൊരു മഹത്തായ അവതാരം ദത്താത്രേയൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായ മഹർഷിയായിരുന്നു.
തേന നഷ്ടേഷു വേദേഷു ക്രിയാസു ച മഖേഷു ച। ചാതുര്വര്ണ്യേ ച സങ്കീര്ണേ ധര്മേ ശിഥിലതാം ഗതേ
അന്നപ്പോൾ വേദങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്നു, യാഗങ്ങളും കർമ്മങ്ങളും നശിച്ചുപോയി, ചതുര്വർണ്ണ വ്യവസ്ഥ കലങ്ങിയിരുന്നു, ധർമ്മം ദുർബലമായിരുന്നു.
അഭവര്ധതി ചാധര്മേ സത്യേ നഷ്ടേ സ്ഥിതേഽനൃതേ। പ്രജാസു ക്ഷീയമാണാസു ധര്മേ ചാമൂലതാം പതേ
അധർമ്മം വളർന്നു, സത്യം ഇല്ലാതായി, അസത്യം നിലനിൽക്കുന്നു; ജനങ്ങൾ കുറയുമ്പോൾ ധർമ്മം പൂർണ്ണമായും നശിച്ചു.
സയജ്ഞാഃ സക്രിയാ വേദാഃ പ്രത്യാനീതാ ഹി തേന വൈ। ചാതുര്വര്ണ്യമസങ്കീര്ണം കൃതം തേന മഹാത്മനാ
അവൻ തന്നെ വേദങ്ങളും യാഗങ്ങളും വീണ്ടും പുനസ്ഥാപിച്ചു; മഹാത്മാവായ അവൻ ചതുര്വർണ്ണം വീണ്ടും ശുദ്ധമാക്കി.
സ ഏവ വൈ യദാ പ്രാദാദ്ധൈഹയാധിപതേര്വരമ്। തം ഹൈഹയാനാമധിപസ്ത്വര്ജുനോഽഭിപ്രസാദയന്
അവൻ തന്നെയാണ് ഹൈഹയ രാജാവിന് വരം നൽകിയതും; ഹൈഹയന്മാരുടെ രാജാവായ അർജ്ജുനൻ അവനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു വരം തേടി.