മാനിനാം ബലിനാം രാജ്ഞാം മധ്യേ സന്ദര്ശിതേ പദേ। ഏവമുക്തേ സുനീഥസ്യ സഹദേവേന കേശവേ
അഹങ്കാരവും ശക്തിയും ഉള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആ സ്ഥാനം കാണിച്ചപ്പോൾ, സഹദേവൻ സുനീതനോടും കേശവനേക്കുറിച്ചും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വഭാവരക്തേ നയനേ കോപാദ്രക്തതരേ കൃതേ। തസ്യ കോപം സമുദ്ഭൂതം ജ്ഞാത്വാ ഭീഷ്മഃ പ്രതാപവാന്
സ്വഭാവത്തിൽ ചുവപ്പുള്ള കണ്ണുകൾ കോപത്തിൽ കൂടി കൂടുതൽ ചുവപ്പായി. അവന്റെ കോപം ഉയരുന്നത് ഭീഷ്മൻ മനസ്സിലാക്കി.
ആചചക്ഷേ പുനസ്തസ്മൈ കൃഷ്ണസ്യൈവോത്തരാന്ഗുണാന്। സ സുനീഥം സമാമന്ത്ര്യ താംശ്ച സര്വാന്മഹീക്ഷിതഃ
അവനോട് വീണ്ടും കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം ഭീഷ്മൻ വിശദീകരിച്ചു; സുനീതനെയും എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
ഉവാച വദതാം ശ്രേഷ്ഠം ഇദം മതിമതാം വരഃ। സഹദേവേന രാജാനോ യദുക്തം കേശവം പ്രതി। തത്തഥേതി വിജാനീധ്വം ഭൂയശ്ചാത്ര വിബോധത
വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ബുദ്ധിയിൽ പ്രധാനനും ആയ ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാർ സഹദേവന്റെ മുഖാന്തിരം കേശവനോട് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; നിങ്ങൾ അതു മനസ്സിലാക്കണം, ഇനി കൂടി ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
തതോ ഭീഷ്മസ്യ തച്ഛ്രുത്വാ വചഃ കാലേ യുധിഷ്ഠിരഃ। ജ്ഞാപനാര്ഥായ സര്വേഷാം ഭീഷ്മം പുനരഥാബ്രവീത്
അപ്പോൾ ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, എല്ലാവർക്കും അറിയിക്കാനായി വീണ്ടും ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞു.
വിസ്തരേണാസ്യ ദേവസ്യ കര്മാണീച്ഛാമി സര്വശഃ। ശ്രോതും ഭഗവതസ്താനി പ്രബ്രവീഹി പിതാമഹ
ഈ ദൈവസ്വരൂപന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഭഗവാന്റെ അത്യുഗ്രമായ പ്രവർത്തികൾ ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
കര്മണാമാനുപൂര്വാ ച പ്രാദുര്ഭാവാശ്ച യേ വിഭോഃ। യഥാ ച പ്രകൃതിഃ കൃഷ്ണേ തന്മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ
അവന്റെ പ്രവർത്തികളുടെ ക്രമവും അവതാരങ്ങളും കൃഷ്ണന്റെ സ്വഭാവവും ദയവായി വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
ഏവമുക്തസ്തദാ ഭീഷ്മഃ പ്രോവാച ഭരതര്ഷഭ। യുധിഷ്ഠിരമമിത്രഘ്നം തസ്മിന്ത്രാജസമാഗമേ
അങ്ങനെ അഭിമുഖീകരിച്ചപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ അപ്പോൾ രാജസമൂഹത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു.
സമക്ഷം വാസുദേവസ്യ ദേവസ്യേവ ശതക്രതോഃ। കര്മാണ്യസുകരാണ്യന്യൈരാചചക്ഷേ ജനാധിപ
വാസുദേവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ദേവേന്ദ്രന്റെ മുന്നിൽപോലെ, മറ്റൊരാളാൽ ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത പ്രവർത്തികൾ രാജാവ് വിശദീകരിച്ചു.
ശൃണ്വതാം പാര്ഥിവാനാം ച ധര്മരാജസ്യ ചാന്തികേ। ഇദം മതിമതാം ശ്രേഷ്ഠഃ കൃഷ്ണം പ്രതി വിശാമ്പതേ
രാജാക്കന്മാർ കേൾക്കുമ്പോഴും ധർമ്മരാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
മ്നൈവാമന്ത്ര്യ രാജേന്ദ്ര ചേദിരാജമരിന്ദമമ്। ഭീമകര്മാ തതോ ഭീഷ്ണോ ഭൂയഃ സ ഇതമബ്രവീത്
സെദിരാജാവായ ശത്രുനാശകനോട് നേരിട്ട് സംസാരിക്കാതെ, മഹാപ്രവർത്തികളുള്ള ഭീഷ്മൻ വീണ്ടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വര്തമാനാമതീതാം ച ശൃണു രാജന്യുധിഷ്ഠിര
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ രാജാവേ, ഇപ്പോഴുള്ളതും കഴിഞ്ഞതുമായ പ്രവർത്തികൾ നീ കേൾക്കൂ.
ഈശ്വരസ്യോത്തമസ്യൈനാം കര്മണാം ഗഹനാം ഗതിമ്। അവ്യക്തോ വ്യക്തലിങ്ഗസ്ഥോ യ ഏഷ ഭഗവാന്പ്രഭുഃ
സർവ്വശക്തനായ പരമേശ്വരൻ, ദൃശ്യവും അദൃശ്യവുമായ രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ വഴി വളരെ ആഴമുള്ളതും, മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമാണ്.
പുരാ നാരായണോ ദേവഃ സ്വയമ്ഭൂഃ പ്രപിതാമഹഃ। സഹസ്രശീര്ഷഃ പുരുഷോ ധ്രവോഽനന്തഃ സനാതനഃ
പഴയകാലത്ത് സ്വയം ജനിച്ച ദൈവമായ നാരായണൻ, സർവ്വപിതാവായ മഹാപുരുഷൻ, ആയിരം തലകളുള്ളവൻ, അചഞ്ചലനും അനന്തനും ശാശ്വതനുമായിരുന്നു.
സഹസ്രാസ്യഃ സഹസ്രാശ്ചഃ സഹസ്രചരണോ വിഭുഃ। സഹസ്രവാഹുഃ സര്വജ്ഞോ ദേവോ നാമസഹസ്രവാന്
അവൻ ആയിരം മുഖങ്ങളുള്ളവൻ, ആയിരം കണ്ണുകളും കാലുകളും കൈകളും ഉള്ളവൻ, എല്ലാം അറിയുന്ന ദൈവം, ആയിരം പേരുകൾക്കുടമയാളൻ.
സഹസ്രമുകുടോ ദേവോ വിശ്വരൂപോ മഹാദ്യുതിഃ। അനേകവര്ണോ ദേവാദിരവ്യക്താദ്വൈ പരേ സ്ഥിതഃ
ആ ദൈവം ആയിരം മുടികിരീടങ്ങളോടും, വിശ്വരൂപിയുമായി, മഹത്തായ പ്രകാശത്തോടെ, പല നിറങ്ങളോടും, ദേവന്മാരുടെ ആദിയായവനായി, അദൃശ്യമായതിനെക്കാൾ അപ്പുറത്താണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
അസൃജത്സലിലം പൂര്വം സ ച നാരായണഃ പ്രഭുഃ। തതസ്തു ഭഗവാംസ്തോയേ ബ്രഹ്മാണമസൃജത്സ്വയമ്
ആ നാരായണൻ ആദ്യം ജലത്തെ സൃഷ്ടിച്ചു. പിന്നെ ആ ജലത്തിൽ തന്നിൽനിന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
ബ്രഹ്മാ ചതുര്മുഖോ ലോകാന്സര്വാംസ്താനസൃജത്സ്വയമ്। ആദികാലേ പുരാ ഹ്യേവം സര്വലോകസ്യ ചോദ്ഭവഃ। പുരാ യഃ പ്രലയേ പ്രാപ്തേ നഷ്ടേ സ്ഥാവരജങ്ഗമേ
നാലുമുഖങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മാവ് സകല ലോകങ്ങളെയും ആദിയിൽ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു. അങ്ങനെ, പുരാതനകാലത്ത്, സർവ്വലോകത്തിന്റെ ഉത്ഭവം സംഭവിച്ചു; പ്രളയസമയത്ത് എല്ലാം നശിച്ചപ്പോൾ.
ബ്രഹ്മാദിഷു പ്രലീനേഷു നഷ്ടേ ലോകേ ചരാചരേ। ആഭൂതസമ്പ്ലവേ പ്രാപ്തേ പ്രലീനേ പ്രകൃതൌ മഹാന്
ബ്രഹ്മാവും മറ്റ് ദേവന്മാരും ലയിച്ചപ്പോൾ, ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ ലോകം നശിച്ചപ്പോൾ, സകലഭൂതങ്ങളുടെ മഹാപ്രളയം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, എല്ലാം പ്രകൃതിയിൽ ലയിച്ചു.
ഏകസ്മിഷ്ഠതി സര്വാത്മാ സ തു നാരായണഃ പ്രഭുഃ। നാരായണസ്യ ചാങ്ഗാനി സര്വദൈവാനി ഭാരത
അപ്പോൾ എല്ലായ്പ്പോഴും നാരായണൻ മാത്രം അവശേഷിക്കുന്നു; അവൻ സർവ്വാത്മാവാണ്. ഭാരത, എല്ലാ ദേവന്മാരും നാരായണന്റെ അവയവങ്ങളാണ്.
ശിരസ്തസ്യ ദിവം രാജന്നാഭിഃ ഖം ചരണൌ മഹീ। അശ്വിനൌ കര്ണയോര്ദേവൌ ചക്ഷുഷീ ശശിഭാസ്കരൌ
രാജാവേ, അവന്റെ തല ആകാശം, നാഭി ആകാശമണ്ഡലം, കാലുകൾ ഭൂമി, അശ്വിനീദേവന്മാർ ചെവികൾ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകൾ.
ഇന്ദ്രവൈശ്വാനരൌ ദേവൌ മുഖം തസ്യ മഹാത്മനഃ। അന്യാനി സര്വദൈവാനി സര്വാങ്ഗാനി മഹാത്മനഃ
ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ആ മഹാത്മാവിന്റെ വായാണ്; മറ്റ് എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ മഹാത്മാവിന്റെ അവയവങ്ങളാണ്.
സര്വം ചാപി ഹരൌ സംസ്ഥം സൂത്രേ മണിഗണാ ഇവ। ആഭൂതസമ്പ്ലവാന്തേഽഥ ദൃഷ്ട്വാ സര്വം തമോന്വിതമ്
എല്ലാം ഹരിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, മുത്തുകൾ ഒരു തന്തിയിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നതുപോലെ. ഭൂതങ്ങളുടെ മഹാപ്രളയത്തിനു ശേഷം, എല്ലാം ഇരുണ്ടതായിരിക്കുമ്പോൾ,
നാരായണോ മഹായോഗീ സര്വജ്ഞഃ പരമാത്മവാന്। ബ്രഹ്മഭൂതസ്തദാത്മാനം ബ്രഹ്മണമസൃജത്സ്വയമ്
നാരായണൻ, മഹായോഗിയും സർവ്വജ്ഞനും പരമാത്മാവും ആയവൻ, ബ്രഹ്മമായി മാറി, തന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സോഽധ്യക്ഷഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രഭൂതപ്രഭവോഽച്യുതഃ। സനത്കുമാരം രുദ്രം ച സപ്തര്ഷീശ്ച തപോധനാത്
അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരൻ, സർവ്വശക്തികളുടെ ഉറവിടം, അക്ഷരൻ; സനത്കുമാരനെയും രുദ്രനെയും തപസ്സിൽ സമ്പന്നരായ സപ്തർഷിമാരെയും സൃഷ്ടിച്ചു.
സര്വമേവാസൃജദ്ബ്രഹ്മാ തഥാ ലോകാംസ്തഥാ പ്രജാഃ। തേ ച തദ്വ്യസൃജംസ്തത്ര പ്രാപ്തകാലേ യുധിഷ്ഠിര
ബ്രഹ്മാവ് എല്ലാം സൃഷ്ടിച്ചു; ലോകങ്ങളെയും ജീവികളെയും. അവരും യുക്തസമയത്ത് മറ്റുള്ളവരെ സൃഷ്ടിച്ചു, യുദ്ധിഷ്ഠിര.
തേഭ്യോഽഭവന്മഹാത്മഭ്യോ ബഹുധാ ബ്രഹ്മ ശാശ്വതമ്। കല്പാനാം ബഹുകോട്യശ്ചസമതീതാസ്തു ഭാരത
ആ മഹാത്മാക്കളിൽ നിന്ന് അനേകം രൂപങ്ങളിൽ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മം ഉലവായി. അനവധി കോടിയോളം കാലങ്ങൾ കടന്നുപോയി, ഭാരത.
ആഭൂതസമ്പ്ലവാശ്ചൈവ ബഹുധാഽദ്ധാഽപചക്രമുഃ। മന്വന്തരയുഗാ രാജന്സങ്കല്പോ ഭൂതസമ്പ്ലവാഃ
ഭൂതങ്ങളുടെ അനേകം പ്രളയങ്ങൾ വിവിധരീതിയിൽ സംഭവിച്ചു, രാജാവേ. മന്വന്തരങ്ങളും യുഗങ്ങളും, ഭൂതപ്രളയങ്ങളും, എല്ലാം മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം നടക്കുന്നു.
ചക്രവത്പരിവര്തന്തേ സര്വം വിഷമുഖം ജഗത്। സൃഷ്ട്വാ ചതുര്മുഖം ദേവം ദേവോ നാരായണഃ പ്രഭുഃ
ചക്രംപോലെ എല്ലാം ചുറ്റി തിരിയുന്നു; ലോകം നാശത്തിനെ നേരിടുന്നു. നാലുമുഖനായ ദൈവത്തെ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, നാരായണൻ,
സ ലോകാനാം ഹിതാര്ഥായ ക്ഷീരോദേ വസതി പ്രഭുഃ। ബ്രഹ്മാ ച സര്വലോകാനാം ലോകസ്യ ച പിതാമഹഃ
ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവും എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും പിതാമഹനായി, ലോകത്തിന്റെയും പിതാവാണ്.