ദാനം ദാക്ഷ്യം ശ്രുതം ശൌര്യം ഹ്രീഃ കീര്തിര്ബുദ്ധിരുത്തമാ। സംനതിഃ ശ്രീര്ധൃതിസ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിശ്ച നിയതാഽച്യുതേ
ദാനവും കഴിവും പഠനവും വീരതയും ലജ്ജയും കീർത്തിയും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും വിനയവും ഐശ്വര്യവും സ്ഥിരതയും സംതൃപ്തിയും പോഷണവും—ഇവയെല്ലാം അച്യുതനിൽ ഉറപ്പുള്ളവയാണ്.
തമിമം ലോകസമ്പന്നമാചാര്യം പിതരം ഗുരുമ്। അര്ഘ്യമര്ചിതമര്ചാമഃ സര്വേ സങ്ക്ഷന്തുമര്ഹഥ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ഈ ഗുരുവിനെയും അചാര്യനെയും പിതാവിനെയും നാം എല്ലാവരും അർഘ്യത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതിന് സമ്മതം നൽകണം.
ഋത്വിഗ്ഗുരുര്വിവാഹ്യശ്ച സ്നാതകോ നൃപതിഃ പ്രിയഃ। സര്വമേതദ്ധൃഷീകേശസ്തസ്മാദഭ്യര്ചിതോഽച്യുതഃ
യാഗപാലകനും ഗുരുവും വിവാഹയോഗ്യനും സ്നാതകനും പ്രിയനായ രാജാവും—ഇവരെല്ലാം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഹൃഷീകേശനും അച്യുതനും യുക്തമായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.
കൃഷ്ണ ഏവ ഹി ലോകാനാമുത്പത്തിരപി ചാപ്യയഃ। കൃഷ്ണസ്യ ഹി കൃതേ വിശ്വമിദം ഭൂതം ചരാചരമ്
കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും. കൃഷ്ണനുവേണ്ടിയാണ് ഈ സകല ചലനസ്ഥിരജഗത്തും നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഏഷ പ്രകൃതിരവ്യക്താ കര്താ ചൈവ സനാതനഃ। പരശ്ച സര്വഭൂതേഭ്യസ്തസ്മാത്പൂജ്യതമോഽച്യുതഃ
അവൻ അവ്യക്തമായ പ്രകൃതിയും ശാശ്വതനായ സ്രഷ്ടാവും എല്ലാ ജീവികളിലും അതീതനുമാണ്. അതുകൊണ്ട് അച്യുതൻ ഏറ്റവും ആരാധ്യനാണ്.
ദ്ധിര്മനോ മഹദ്വായുസ്തേജോഽഭഃ ഖം മഹീ ച യാ। ചതുര്വിധം ച യദ്ഭൂതം സര്വം കൃഷ്ണേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ബുദ്ധി, മനസ്സ്, മഹാഭൂതങ്ങൾ—വായു, അഗ്നി, ജലം, ആകാശം, ഭൂമി—നാലുവിധ ജീവികളും എല്ലാം കൃഷ്ണനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആദിത്യശ്ചന്ദ്രമാശ്ചൈവ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാശ്ച യേ। ദിശശ്ച വിദിശശ്ചൈവ സര്വം കൃഷ്ണേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും ദിശകളും ഇടക്കാല ദിശകളും—ഇവയെല്ലാം കൃഷ്ണനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏഷ രുദ്രശ്ച സര്വാത്മാ ബ്രഹ്മാ ചൈവ സനാതനഃ। അക്ഷരം ക്ഷരരൂപേണ മാനുഷത്വമുപാഗതഃ
അവൻ രുദ്രനും സർവ്വാത്മാവും ശാശ്വതനായ ബ്രഹ്മാവും ആണ്. അക്ഷരമായത് ക്ഷരരൂപത്തിൽ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
അഗ്നിഹോത്രമുഖാ വേദാ ഗായത്രീ ച്ഛന്ദസാം മുഖമ്। രാജാ മുഖം മനുഷ്യാണാം നദീനാം സാഗരോ മുഖമ്
വേദങ്ങൾക്ക് അഗ്നിഹോത്രം മുഖമാണ്, ഛന്ദസ്സുകൾക്ക് ഗായത്രീ മുഖമാണ്, മനുഷ്യർക്കു രാജാവ് മുഖമാണ്, നദികൾക്ക് സമുദ്രം മുഖമാണ്.
നക്ഷത്രാണാം മുഖം ചന്ദ്ര ആദിത്യസ്തേജസാം മുഖമ്। പര്വതാനാം മുഖം മേരുര്ഗരുഡഃ പതതാം മുഖമ്
നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചന്ദ്രൻ മുഖമാണ്, പ്രകാശമുള്ളവയ്ക്ക് സൂര്യൻ മുഖമാണ്, പർവതങ്ങൾക്ക് മേരു മുഖമാണ്, പക്ഷികൾക്ക് ഗരുഡൻ മുഖമാണ്.
ഊര്ധ്വം തിര്യഗധശ്ചൈവ യാവതീ ജഗതോ ഗതിഃ। സദേവകേഷു ലോകേഷു ഭഗവാന്കേശവോ മുഖമ്
മുകളിൽ, അങ്ങോട്ടും താഴോട്ടും ലോകം എവിടെയൊക്കെ സഞ്ചരിച്ചാലും, ദേവന്മാരോടുകൂടിയ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഭഗവാൻ കെശവൻ മുഖമാണ്.
അയം തു പുരുഷോ ബാലഃ ശിശുപാലോ ന ബുധ്യതേ। സര്വത്ര സര്വദാ കൃഷ്ണം തസ്മാദേവം പ്രഭാഷതേ
പക്ഷേ ഈ മനുഷ്യൻ, ബാലനായ ശിശുപാലൻ, മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് അവൻ എല്ലായിടത്തും എല്ലായ്പ്പോഴും കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത്.
യോ ഹി ധര്മം വിചിനുയാദുത്കൃഷ്ടം മതിമാന്നരഃ। സ വൈ പശ്യേദ്യഥാ ധര്മം ന തഥാ ചേദിരാഡയമ്
ഊന്നിയ ധർമ്മം അന്വേഷിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ മനുഷ്യൻ അതിനെ ശരിയായി കാണുന്നു. എന്നാൽ ചേദിരാജാവ് അങ്ങനെ ധർമ്മം കാണുന്നില്ല.
സവൃദ്ധബാലേഷ്വഥവാ പാര്ഥിവേഷു മഹാത്മസു। കോ നാര്ഹം മന്യതേ കൃഷ്ണം കോ വാപ്യേനം ന പൂജയേത്
വയസ്സുകാരിലും കുട്ടികളിലും മഹാരാജാക്കളിലും കൃഷ്ണനെ യോഗ്യനല്ലെന്ന് ആരാണ് കരുതുന്നത്? ആരാണ് അവനെ ആരാധിക്കാത്തത്?
അഥൈനാം ദുഷ്കൃതാം പൂജാം ശിശുപാലോ വ്യവസ്യതി। ദുഷ്കൃതായാം യഥാന്യായം തഥാഽയം കര്തുമര്ഹതി
ഇവിടെ ശിശുപാലൻ ഈ പൂജ തെറ്റായതാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. തെറ്റായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്താൽ അതിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ഗാങ്ഗേയേനൈവമുക്തസ്തു ശിശുപാലശ്ചുകോപ തമ്। ക്രുദ്ധം സുനീഥം ദൃഷ്ട്വാഽഥ സഹദേവോഽബ്രവീത്തദാ
ഗാംഗേയൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശിശുപാലൻ അതിനോട് കോപിച്ചു. സുനീതൻ ക്രുദ്ധനായത് കണ്ടു സഹദേവൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
മതിപൂര്വമിദം സര്വം ചേദിരാജ മയാ കൃതമ്। തന്മേ നിഗദതസ്തത്ത്വം കാരണാദത്ര മേ ശൃണു
സെദിരാജാവേ, ഇവിടെ നടന്നതെല്ലാം ഞാൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചാണ് ചെയ്തത്. അതിന്റെ സത്യവും കാരണം ഞാൻ പറയുമ്പോൾ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
സ പാര്ഥിവാനാം സര്വേഷാം ഗുരുഃ കൃഷ്ണോഽപരോ ന ഹി। തസ്മാദഭ്യര്ചിതോഽസ്മാഭിഃ സര്വേ സംമന്തുമര്ഹഥ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിലും കൃഷ്ണനാണ് ഏറ്റവും വലിയവൻ; മറ്റൊരാളുമില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചത്. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതിൽ സമ്മതിക്കണം.
യോ വാ സഹതേ കശ്ചിദ്രാജ്ഞാം സബലവാഹനഃ। ക്ഷിപ്രം യുദ്ധായ നിര്യാതു തസ്യ മൂര്ധ്ന്യാഹിതം പദമ്
രാജാക്കന്മാരിൽ ആരെങ്കിലും തന്റെ സേനയുമായി ഇതു സഹിക്കാമെങ്കിൽ, അവൻ ഉടൻ യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെടട്ടെ; ആദരവിന്റെ സ്ഥാനം അവന്റെ തലയിൽ വെക്കാം.
തതോ ന വ്യാജഹാരൈഷാം കശ്ചിദ്ബുദ്ധിമതാം സതാമ്
അതിനുശേഷം ഇവിടെയുള്ള ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ആരും എതിര്ഭാഷണം നടത്തിയില്ല.
മാനിനാം ബലിനാം രാജ്ഞാം മധ്യേ സന്ദര്ശിതേ പദേ। ഏവമുക്തേ സുനീഥസ്യ സഹദേവേന കേശവേ
അഹങ്കാരവും ശക്തിയും ഉള്ള രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ ആ സ്ഥാനം കാണിച്ചപ്പോൾ, സഹദേവൻ സുനീതനോടും കേശവനേക്കുറിച്ചും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സ്വഭാവരക്തേ നയനേ കോപാദ്രക്തതരേ കൃതേ। തസ്യ കോപം സമുദ്ഭൂതം ജ്ഞാത്വാ ഭീഷ്മഃ പ്രതാപവാന്
സ്വഭാവത്തിൽ ചുവപ്പുള്ള കണ്ണുകൾ കോപത്തിൽ കൂടി കൂടുതൽ ചുവപ്പായി. അവന്റെ കോപം ഉയരുന്നത് ഭീഷ്മൻ മനസ്സിലാക്കി.
ആചചക്ഷേ പുനസ്തസ്മൈ കൃഷ്ണസ്യൈവോത്തരാന്ഗുണാന്। സ സുനീഥം സമാമന്ത്ര്യ താംശ്ച സര്വാന്മഹീക്ഷിതഃ
അവനോട് വീണ്ടും കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം ഭീഷ്മൻ വിശദീകരിച്ചു; സുനീതനെയും എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു.
ഉവാച വദതാം ശ്രേഷ്ഠം ഇദം മതിമതാം വരഃ। സഹദേവേന രാജാനോ യദുക്തം കേശവം പ്രതി। തത്തഥേതി വിജാനീധ്വം ഭൂയശ്ചാത്ര വിബോധത
വാക്കിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ബുദ്ധിയിൽ പ്രധാനനും ആയ ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാർ സഹദേവന്റെ മുഖാന്തിരം കേശവനോട് പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; നിങ്ങൾ അതു മനസ്സിലാക്കണം, ഇനി കൂടി ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
തതോ ഭീഷ്മസ്യ തച്ഛ്രുത്വാ വചഃ കാലേ യുധിഷ്ഠിരഃ। ജ്ഞാപനാര്ഥായ സര്വേഷാം ഭീഷ്മം പുനരഥാബ്രവീത്
അപ്പോൾ ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, എല്ലാവർക്കും അറിയിക്കാനായി വീണ്ടും ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞു.
വിസ്തരേണാസ്യ ദേവസ്യ കര്മാണീച്ഛാമി സര്വശഃ। ശ്രോതും ഭഗവതസ്താനി പ്രബ്രവീഹി പിതാമഹ
ഈ ദൈവസ്വരൂപന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും വിശദമായി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഭഗവാന്റെ അത്യുഗ്രമായ പ്രവർത്തികൾ ദയവായി പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
കര്മണാമാനുപൂര്വാ ച പ്രാദുര്ഭാവാശ്ച യേ വിഭോഃ। യഥാ ച പ്രകൃതിഃ കൃഷ്ണേ തന്മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ
അവന്റെ പ്രവർത്തികളുടെ ക്രമവും അവതാരങ്ങളും കൃഷ്ണന്റെ സ്വഭാവവും ദയവായി വിശദമായി പറഞ്ഞുതരൂ, പിതാമഹാ.
ഏവമുക്തസ്തദാ ഭീഷ്മഃ പ്രോവാച ഭരതര്ഷഭ। യുധിഷ്ഠിരമമിത്രഘ്നം തസ്മിന്ത്രാജസമാഗമേ
അങ്ങനെ അഭിമുഖീകരിച്ചപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ അപ്പോൾ രാജസമൂഹത്തിൽ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു.
സമക്ഷം വാസുദേവസ്യ ദേവസ്യേവ ശതക്രതോഃ। കര്മാണ്യസുകരാണ്യന്യൈരാചചക്ഷേ ജനാധിപ
വാസുദേവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, ദേവേന്ദ്രന്റെ മുന്നിൽപോലെ, മറ്റൊരാളാൽ ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത പ്രവർത്തികൾ രാജാവ് വിശദീകരിച്ചു.
ശൃണ്വതാം പാര്ഥിവാനാം ച ധര്മരാജസ്യ ചാന്തികേ। ഇദം മതിമതാം ശ്രേഷ്ഠഃ കൃഷ്ണം പ്രതി വിശാമ്പതേ
രാജാക്കന്മാർ കേൾക്കുമ്പോഴും ധർമ്മരാജാവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിലും, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ കൃഷ്ണനെക്കുറിച്ച് രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.