ഇത്യുക്ത്വാ ശിശുപാലസ്താനുത്ഥായ പരമാസനാത്। നിര്യയൌ സദസസ്തസ്മാത്സഹിതോ രാജഭിസ്തദാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ശിശുപാലൻ അത്യുത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, ആ സമയത്ത് രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം ആ സഭ വിട്ടുപോയി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ശിശുപാലമുപാദ്രവത്। ഉവാച ചൈനം മധുരം സാന്ത്വപൂര്വമിദം വചഃ
അതിനുശേഷം രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ശിശുപാലനോടു സമീപിച്ചു, മധുരവും ശാന്തവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നേദം യുക്തം മഹീപാല യാദൃശം വൈ ത്വമുക്തവാന്। അധര്മശ്ച പരോ രാജന്പാരുഷ്യം ച നിരര്ഥകമ്
നീ പറഞ്ഞത് ശരിയല്ല, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ; രാജാവേ, അതു വലിയ അധർമ്മവും, നിന്റെ കഠിനതയും അർത്ഥമില്ലാത്തതുമാണ്.
ന ഹി ധര്മം പരം ജാതു നാവബുധ്യേത പാര്ഥിവഃ। ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവസ്ത്വേനം മാവമംസ്ഥാസ്ത്വമന്യഥാ
ഏതു രാജാവും ഉത്തമധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ അതറിയുന്നു — നീ അവനെ മറ്റെന്തെങ്കിലും പോലെ കരുതേണ്ട.
പശ്യ ചൈതാന്മഹീപാലാംസ്ത്വത്തോ വൃദ്ധതരാന്ബഹൂന്। മൃഷ്യന്തേ ചാര്ഹണാം കൃഷ്ണേ തദ്വത്വം ക്ഷന്തുമര്ഹസി
നിനക്കു മുതിർന്ന അനേകം രാജാക്കന്മാരെ ഇവിടെ കാണൂ; അവർ കൃഷ്ണനു ആദരം നൽകുന്നതു സഹിക്കുന്നു; അതുപോലെ നീയും ക്ഷമിക്കണം.
വേദ തത്ത്വേന കൃഷ്ണം ഹി ഭീഷ്ണശ്ചേദിപതേ ഭൃശമ്। ന ഹ്യേനം ത്വം തഥാ യഥൈനം വേദ കൌരവഃ
ചേദിരാജാവേ, ഭീഷ്മൻ കൃഷ്ണനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു; നീ അവനെ കൗരവൻ അറിയുന്ന പോലെ അറിയുന്നില്ല.
നാസ്മൈ ദേയോ ഹ്യനുനയോ നായമര്ഹതി സാന്ത്വനമ്। ലോകവൃദ്ധതമേ കൃഷ്ണേ യോഽര്ഹണാം നാഭിമന്യതേ
ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കൃഷ്ണനു ആദരം നൽകുന്നതു അംഗീകരിക്കാത്തവനോട് സമ്മതിപ്പിക്കലോ സാന്ത്വനമോ വേണ്ടതല്ല.
ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയം ജിത്വാ രണേ രണകൃതാം വരഃ। യോ മുഞ്ചതി വശേ കൃത്വാ ഗുരുര്ഭവതി തസ്യ സഃ
യുദ്ധത്തിൽ മറ്റൊരു ക്ഷത്രിയനെ ജയിച്ച്, അവനെ കീഴടക്കി വിട്ടയക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ ആ മനുഷ്യന്റെ ഗുരുവാകും.
അസ്യാം ഹി സമിതൌ രാജ്ഞാമേകമപ്യജിതം യുധി। ന പശ്യാമി മഹീപാലം സാത്വതീപുത്രതേജസാ
സത്യവതിയുടെ മകന്റെ ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു രാജാവിനെയും ഈ രാജസഭയിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ന ഹി കേവലമസ്മാകമയമര്ച്യതമോഽച്യുതഃ। ത്രയാണാമപി ലോകാനാമര്ചനീയോ മഹാഭുജഃ
നമ്മളെ മാത്രം അല്ല, ഈ അച്യുതൻ മൂന്നു ലോകത്തിനും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
കൃഷ്ണേന ഹി ജിതാ യുദ്ധേ ബഹവഃ ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ। ജഗത്സര്വം ച വാര്ഷ്ണേയേ നിഖിലേന പ്രതിഷ്ഠിതമ്
കൃഷ്ണൻ അനേകം പ്രധാന ക്ഷത്രിയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഈ വൃഷ്ണിവംശജനിൽ ലോകം മുഴുവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മാത്സത്സ്വപി വൃദ്ധേഷു കൃഷ്ണമര്ചാമ നേതരാന്। ഏവം വക്തും ന ചാര്ഹസ്ത്വം മാ തേഽഭൂദ്ബുദ്ധിരീദൃശീ
വളരെയധികം മുതിർന്നവർ ഉണ്ടെങ്കിലും, ഞങ്ങൾ കൃഷ്ണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്, മറ്റാരെയും അല്ല; നീ ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പറയരുത്, അങ്ങനെയുള്ള ചിന്തയും നിനക്കുണ്ടാകരുത്.
ജ്ഞാനവൃദ്ധാ മയാ രാജന്ബഹവഃ പര്യുപാസിതാഃ। `യസ്യ രാജന്പ്രഭാവജ്ഞാഃ പുരാ സര്വേ ച രക്ഷിതാഃ'। തേഷാം കഥയതാം ശൌരേരഹം ഗുണവതോ ഗുണാന്
രാജാവേ, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രൗഢരായ അനേകം മുതിർന്നവരെ ഞാൻ സേവിച്ചിട്ടുണ്ട്; 'പണ്ടു പ്രശസ്തിയുള്ളവരും എല്ലാവരെയും രക്ഷിച്ചവരും' കൃഷ്ണന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു.
സമാഗതാനാമശ്രൌഷം ബഹൂന്ബഹുമതാന്സതാമ്। കര്മാണ്യപി ച യാന്യസ്യ ജന്മപ്രഭൃതി ധീമതഃ
സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അനേകം മഹാന്മാരുടെ സംഗമത്തിൽ, ജന്മം മുതൽ ചെയ്ത സത്കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പലപ്പോഴും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ബഹൃശഃ കഥ്യമാനാനി നരൈര്ഭൂയഃ ശ്രുതാനി മേ। ന കേവലം വയം കാമാച്ചേദിഗജ ജനാര്ദനമ്
ഈ കാര്യങ്ങൾ പലതവണ ആളുകൾ പറഞ്ഞതും ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടതുമാണ്; ചേദികളും ഗജരും ജനാർദ്ദനനെ വെറും ഇഷ്ടം കൊണ്ടല്ല ആദരിക്കുന്നത്.
ന സമ്ബന്ധം പുരസ്കൃത്യ കൃതാര്ഥം വാ കഥഞ്ചന। അര്ചാമഹേഽര്ചിതം സദ്ഭിര്ഭുവി ഭൂതസുഖാവഹമ്
ബന്ധം കൊണ്ടോ, എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനത്തിനായോ അല്ല, ഭൂമിയിൽ നല്ലവരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും സന്തോഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് അവൻ.
യശഃ ശൌര്യം ജയം ചാസ്യ വിജ്ഞായാര്ചാം പ്രയുഞ്ജ്മഹേ ന ച കശ്ചിദിഹാസ്മാഭിഃ സുവാലോപ്യപരീക്ഷിതഃ
അവന്റെ കീർത്തിയും വീരതയും ജയവും മനസ്സിലാക്കി നാം അവനെ ആരാധിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഒരു കുഞ്ഞിനെ പോലും ആലോചനയില്ലാതെ ആദരിച്ചിട്ടില്ല.
ഗുണൈര്വൃദ്ധാനതിക്രമ്യ ഹരിരര്ച്യതമോ മതഃ। ജ്ഞാനവൃദ്ധോ ദ്വിജാതീനാം ക്ഷത്രിയാണാം ബലാധികഃ
ഗുണങ്ങളിൽ മുതിർന്നവരെ മറികടന്ന് ഹരി ആരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ദ്വിജന്മാരിൽ ജ്ഞാനത്തിൽ അവൻ മുൻപിലാണ്, ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശക്തിയിൽ മുൻപിലാണ്.
വൈശ്യാനാം ധാന്യധനവാഞ്ശൂദ്രാണാമേവ ജന്മതഃ। പൂജ്യതായാം ച ഗോവിന്ദേ ഹേതൂ ദ്വാവപി സംസ്ഥിതൌ
വ്യവസായികളിൽ ധാന്യത്തിലും ധനത്തിലും സമ്പന്നനാണ്, ശൂദ്രന്മാരിൽ ജന്മത്താൽ തന്നെ. ഈ രണ്ടു ആദരങ്ങൾ ഗോവിന്ദനിൽ ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
വേദവേദാങ്ഗവിജ്ഞാനം ബലം ചാഭ്യധികം തഥാ। നൃണാം ലോകേ ഹി കോഽന്യോസ്തി വിശിഷ്ടഃ കേശവാദൃതേ
വേദവും അതിന്റെ ശാഖകളും അറിവ്, അതുപോലെ അധിക ശക്തിയും—ലോകത്തിൽ മനുഷ്യരിൽ ആരാണ് കെശവനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ?
ദാനം ദാക്ഷ്യം ശ്രുതം ശൌര്യം ഹ്രീഃ കീര്തിര്ബുദ്ധിരുത്തമാ। സംനതിഃ ശ്രീര്ധൃതിസ്തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിശ്ച നിയതാഽച്യുതേ
ദാനവും കഴിവും പഠനവും വീരതയും ലജ്ജയും കീർത്തിയും ഉത്തമമായ ബുദ്ധിയും വിനയവും ഐശ്വര്യവും സ്ഥിരതയും സംതൃപ്തിയും പോഷണവും—ഇവയെല്ലാം അച്യുതനിൽ ഉറപ്പുള്ളവയാണ്.
തമിമം ലോകസമ്പന്നമാചാര്യം പിതരം ഗുരുമ്। അര്ഘ്യമര്ചിതമര്ചാമഃ സര്വേ സങ്ക്ഷന്തുമര്ഹഥ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഉള്ള ഈ ഗുരുവിനെയും അചാര്യനെയും പിതാവിനെയും നാം എല്ലാവരും അർഘ്യത്തോടെ ആരാധിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇതിന് സമ്മതം നൽകണം.
ഋത്വിഗ്ഗുരുര്വിവാഹ്യശ്ച സ്നാതകോ നൃപതിഃ പ്രിയഃ। സര്വമേതദ്ധൃഷീകേശസ്തസ്മാദഭ്യര്ചിതോഽച്യുതഃ
യാഗപാലകനും ഗുരുവും വിവാഹയോഗ്യനും സ്നാതകനും പ്രിയനായ രാജാവും—ഇവരെല്ലാം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഹൃഷീകേശനും അച്യുതനും യുക്തമായി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.
കൃഷ്ണ ഏവ ഹി ലോകാനാമുത്പത്തിരപി ചാപ്യയഃ। കൃഷ്ണസ്യ ഹി കൃതേ വിശ്വമിദം ഭൂതം ചരാചരമ്
കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും ലയവും. കൃഷ്ണനുവേണ്ടിയാണ് ഈ സകല ചലനസ്ഥിരജഗത്തും നിലകൊള്ളുന്നത്.
ഏഷ പ്രകൃതിരവ്യക്താ കര്താ ചൈവ സനാതനഃ। പരശ്ച സര്വഭൂതേഭ്യസ്തസ്മാത്പൂജ്യതമോഽച്യുതഃ
അവൻ അവ്യക്തമായ പ്രകൃതിയും ശാശ്വതനായ സ്രഷ്ടാവും എല്ലാ ജീവികളിലും അതീതനുമാണ്. അതുകൊണ്ട് അച്യുതൻ ഏറ്റവും ആരാധ്യനാണ്.
ദ്ധിര്മനോ മഹദ്വായുസ്തേജോഽഭഃ ഖം മഹീ ച യാ। ചതുര്വിധം ച യദ്ഭൂതം സര്വം കൃഷ്ണേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
ബുദ്ധി, മനസ്സ്, മഹാഭൂതങ്ങൾ—വായു, അഗ്നി, ജലം, ആകാശം, ഭൂമി—നാലുവിധ ജീവികളും എല്ലാം കൃഷ്ണനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ആദിത്യശ്ചന്ദ്രമാശ്ചൈവ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാശ്ച യേ। ദിശശ്ച വിദിശശ്ചൈവ സര്വം കൃഷ്ണേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും ദിശകളും ഇടക്കാല ദിശകളും—ഇവയെല്ലാം കൃഷ്ണനിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഏഷ രുദ്രശ്ച സര്വാത്മാ ബ്രഹ്മാ ചൈവ സനാതനഃ। അക്ഷരം ക്ഷരരൂപേണ മാനുഷത്വമുപാഗതഃ
അവൻ രുദ്രനും സർവ്വാത്മാവും ശാശ്വതനായ ബ്രഹ്മാവും ആണ്. അക്ഷരമായത് ക്ഷരരൂപത്തിൽ മനുഷ്യരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
അഗ്നിഹോത്രമുഖാ വേദാ ഗായത്രീ ച്ഛന്ദസാം മുഖമ്। രാജാ മുഖം മനുഷ്യാണാം നദീനാം സാഗരോ മുഖമ്
വേദങ്ങൾക്ക് അഗ്നിഹോത്രം മുഖമാണ്, ഛന്ദസ്സുകൾക്ക് ഗായത്രീ മുഖമാണ്, മനുഷ്യർക്കു രാജാവ് മുഖമാണ്, നദികൾക്ക് സമുദ്രം മുഖമാണ്.
നക്ഷത്രാണാം മുഖം ചന്ദ്ര ആദിത്യസ്തേജസാം മുഖമ്। പര്വതാനാം മുഖം മേരുര്ഗരുഡഃ പതതാം മുഖമ്
നക്ഷത്രങ്ങൾക്ക് ചന്ദ്രൻ മുഖമാണ്, പ്രകാശമുള്ളവയ്ക്ക് സൂര്യൻ മുഖമാണ്, പർവതങ്ങൾക്ക് മേരു മുഖമാണ്, പക്ഷികൾക്ക് ഗരുഡൻ മുഖമാണ്.