കിമന്യദവമനാനാദ്ധേ യദേനം രാജസംസദി। അപ്രാപ്തലക്ഷണം കൃഷ്ണമര്ഘ്യേണാര്ചിതവാനസി
രാജസഭയിൽ യോഗ്യതയില്ലാത്ത കൃഷ്ണനെ അർഘ്യത്തോടെ ആദരിച്ചത് അവഹേളനമല്ലാതെ മറ്റെന്താണ്?
അകസ്മാദ്ധര്മപുത്രസ്യ ധര്മാത്മേതി യശോ ഗതമ്। കോ ഹി ധര്മച്യുതേ പൂജാമേവം യുക്താം നിയോജയേത്
അപ്രതീക്ഷിതമായി ധർമ്മപുത്രന്റെ കീർത്തി 'ധാർമ്മികൻ' എന്നായി പരന്നിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ, ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴിതെറ്റിയവനോട് ഇങ്ങനെ യോജിച്ച ആദരം നൽകാൻ ആരാണ് തയ്യാറാവുക?
യോയം വൃഷ്ണികുലേ ജാതോ രാജാനം ഹതവാന്പുരാ। ജരാസന്ധം മഹാത്മാനമന്യായേന ദുരാത്മവാന്
വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ ജനിച്ച്, മഹാത്മാവായ ജരാസന്ധനെ അന്യായമായി കൊന്ന ഈവൻ എങ്ങനെ ധാർമ്മികനാവും?
അദ്യ ധര്മാത്മതാ ചൈവ വ്യപകൃഷ്ടാ യുധിഷ്ഠിരാത്। ദര്ശിതം കൃപണത്വം ച കൃഷ്ണേഽര്ഘ്യസ്യ നിവേദനാത്
ഇന്ന് യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ധാർമ്മികത കുറയുകയും, കൃഷ്ണനോട് അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചതിലൂടെ അവന്റെ ചുരുങ്ങിയ മനസ്സും വെളിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യദി ഭീതാശ്ച കൌന്തേയാഃ കൃപണാശ്ച തപസ്വിനഃ। നനു ത്വയാഽപി ബോദ്ധവ്യം യാം പൂജാം മാധവാര്ഹസി
കുന്തിദേവിയുടെ പുത്രന്മാർ ഭയക്കരരായും ദുർബലരായും തപസ്സ് ചെയ്യുന്നവരായും ഇരിക്കാം; എങ്കിലും, മാധവന് യോജിച്ച ആദരം നീ അറിയേണ്ടതല്ലേ?
അഥവാ കൃപണൈരേതാമുപനീതാം ജനാര്ദന। പൂജാമനര്ഹഃ കസ്മാത്ത്വമഭ്യനുജ്ഞാതവാനസി
അല്ലെങ്കിൽ, ദുർബലന്മാർ കൊണ്ടുവന്ന ഈ ആദരം, ജനാർദ്ദന, നീ അർഹതയില്ലാതെ എങ്ങനെ സമ്മതിച്ചു സ്വീകരിച്ചു?
അയുക്താമാത്മനഃ പൂജാം ത്വം പുനര്ബഹുമന്യസേ। ഹവിഷഃ പ്രാപ്യ നിഷ്യന്ദം പ്രാശിതാ ശ്വേവ നിര്ജനേ
സ്വന്തം അർഹതയില്ലാത്ത ആദരം നീ വലിയതായെന്ന് കരുതുന്നു; യാഗത്തിൽ അർപ്പിച്ച നെയ്യ് കാട്ടിൽ ശൂന്യത്തിൽ നായ കഴിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അത്.
ന ത്വം പാര്ഥിവേന്ദ്രാണാമപമാനഃ പ്രയുജ്യതേ। ത്വാമേവ കുരവോ വ്യക്തം പ്രലമ്ഭന്തേ ജനാര്ദന
രാജാക്കന്മാരെ അപമാനിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല; ജനാർദ്ദന, കുരുക്കൾ നിന്നെ വെറുതെ പ്രസംസിക്കുകയാണെന്ന് വ്യക്തമാണ്.
ക്ലീബേ ദാരക്രിയാ യാദൃഗന്ധേ വാ രൂപദര്ശനമ്। അരാജ്ഞോ രാജവത്പൂജാ തഥാ തേ മധുസൂദന
നിര്ബലനായി വിവാഹം നടത്തുന്നതുപോലെയും, സുഗന്ധമില്ലാത്തതിൽ സുഗന്ധം തേടുന്നതുപോലെയും, ആകർഷണമില്ലാത്തതിൽ സൗന്ദര്യം കാണുന്നതുപോലെയും, രാജാവല്ലാത്തവനെ രാജാവെന്നു ആദരിക്കുന്നതും അർത്ഥശൂന്യമാണു, മധുസൂദനാ.
ദൃഷ്ടോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ദൃഷ്ടോ ഭീഷ്മശ്ച യാദൃശഃ। വാസുദേവോഽപ്യയം ദൃഷ്ടഃ സര്വമേതദ്യഥാതഥമ്
യുധിഷ്ഠിരൻ രാജാവിനെ കണ്ടു, ഭീഷ്മൻ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ കണ്ടു, ഈ വാസുദേവനെയും കണ്ടു — എല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ തന്നെയാണ്.
ഇത്യുക്ത്വാ ശിശുപാലസ്താനുത്ഥായ പരമാസനാത്। നിര്യയൌ സദസസ്തസ്മാത്സഹിതോ രാജഭിസ്തദാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം ശിശുപാലൻ അത്യുത്തമമായ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, ആ സമയത്ത് രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം ആ സഭ വിട്ടുപോയി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ശിശുപാലമുപാദ്രവത്। ഉവാച ചൈനം മധുരം സാന്ത്വപൂര്വമിദം വചഃ
അതിനുശേഷം രാജാവ് യുധിഷ്ഠിരൻ ശിശുപാലനോടു സമീപിച്ചു, മധുരവും ശാന്തവും ആയ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
നേദം യുക്തം മഹീപാല യാദൃശം വൈ ത്വമുക്തവാന്। അധര്മശ്ച പരോ രാജന്പാരുഷ്യം ച നിരര്ഥകമ്
നീ പറഞ്ഞത് ശരിയല്ല, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ; രാജാവേ, അതു വലിയ അധർമ്മവും, നിന്റെ കഠിനതയും അർത്ഥമില്ലാത്തതുമാണ്.
ന ഹി ധര്മം പരം ജാതു നാവബുധ്യേത പാര്ഥിവഃ। ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവസ്ത്വേനം മാവമംസ്ഥാസ്ത്വമന്യഥാ
ഏതു രാജാവും ഉത്തമധർമ്മം മനസ്സിലാക്കാതിരിക്കാൻ കഴിയില്ല; ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ അതറിയുന്നു — നീ അവനെ മറ്റെന്തെങ്കിലും പോലെ കരുതേണ്ട.
പശ്യ ചൈതാന്മഹീപാലാംസ്ത്വത്തോ വൃദ്ധതരാന്ബഹൂന്। മൃഷ്യന്തേ ചാര്ഹണാം കൃഷ്ണേ തദ്വത്വം ക്ഷന്തുമര്ഹസി
നിനക്കു മുതിർന്ന അനേകം രാജാക്കന്മാരെ ഇവിടെ കാണൂ; അവർ കൃഷ്ണനു ആദരം നൽകുന്നതു സഹിക്കുന്നു; അതുപോലെ നീയും ക്ഷമിക്കണം.
വേദ തത്ത്വേന കൃഷ്ണം ഹി ഭീഷ്ണശ്ചേദിപതേ ഭൃശമ്। ന ഹ്യേനം ത്വം തഥാ യഥൈനം വേദ കൌരവഃ
ചേദിരാജാവേ, ഭീഷ്മൻ കൃഷ്ണനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നു; നീ അവനെ കൗരവൻ അറിയുന്ന പോലെ അറിയുന്നില്ല.
നാസ്മൈ ദേയോ ഹ്യനുനയോ നായമര്ഹതി സാന്ത്വനമ്। ലോകവൃദ്ധതമേ കൃഷ്ണേ യോഽര്ഹണാം നാഭിമന്യതേ
ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന കൃഷ്ണനു ആദരം നൽകുന്നതു അംഗീകരിക്കാത്തവനോട് സമ്മതിപ്പിക്കലോ സാന്ത്വനമോ വേണ്ടതല്ല.
ക്ഷത്രിയഃ ക്ഷത്രിയം ജിത്വാ രണേ രണകൃതാം വരഃ। യോ മുഞ്ചതി വശേ കൃത്വാ ഗുരുര്ഭവതി തസ്യ സഃ
യുദ്ധത്തിൽ മറ്റൊരു ക്ഷത്രിയനെ ജയിച്ച്, അവനെ കീഴടക്കി വിട്ടയക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ ആ മനുഷ്യന്റെ ഗുരുവാകും.
അസ്യാം ഹി സമിതൌ രാജ്ഞാമേകമപ്യജിതം യുധി। ന പശ്യാമി മഹീപാലം സാത്വതീപുത്രതേജസാ
സത്യവതിയുടെ മകന്റെ ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെടാത്ത ഒരു രാജാവിനെയും ഈ രാജസഭയിൽ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
ന ഹി കേവലമസ്മാകമയമര്ച്യതമോഽച്യുതഃ। ത്രയാണാമപി ലോകാനാമര്ചനീയോ മഹാഭുജഃ
നമ്മളെ മാത്രം അല്ല, ഈ അച്യുതൻ മൂന്നു ലോകത്തിനും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
കൃഷ്ണേന ഹി ജിതാ യുദ്ധേ ബഹവഃ ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ। ജഗത്സര്വം ച വാര്ഷ്ണേയേ നിഖിലേന പ്രതിഷ്ഠിതമ്
കൃഷ്ണൻ അനേകം പ്രധാന ക്ഷത്രിയന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഈ വൃഷ്ണിവംശജനിൽ ലോകം മുഴുവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
തസ്മാത്സത്സ്വപി വൃദ്ധേഷു കൃഷ്ണമര്ചാമ നേതരാന്। ഏവം വക്തും ന ചാര്ഹസ്ത്വം മാ തേഽഭൂദ്ബുദ്ധിരീദൃശീ
വളരെയധികം മുതിർന്നവർ ഉണ്ടെങ്കിലും, ഞങ്ങൾ കൃഷ്ണനെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്, മറ്റാരെയും അല്ല; നീ ഇതിന് വിരുദ്ധമായി പറയരുത്, അങ്ങനെയുള്ള ചിന്തയും നിനക്കുണ്ടാകരുത്.
ജ്ഞാനവൃദ്ധാ മയാ രാജന്ബഹവഃ പര്യുപാസിതാഃ। `യസ്യ രാജന്പ്രഭാവജ്ഞാഃ പുരാ സര്വേ ച രക്ഷിതാഃ'। തേഷാം കഥയതാം ശൌരേരഹം ഗുണവതോ ഗുണാന്
രാജാവേ, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രൗഢരായ അനേകം മുതിർന്നവരെ ഞാൻ സേവിച്ചിട്ടുണ്ട്; 'പണ്ടു പ്രശസ്തിയുള്ളവരും എല്ലാവരെയും രക്ഷിച്ചവരും' കൃഷ്ണന്റെ ഗുണങ്ങൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഞാൻ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു.
സമാഗതാനാമശ്രൌഷം ബഹൂന്ബഹുമതാന്സതാമ്। കര്മാണ്യപി ച യാന്യസ്യ ജന്മപ്രഭൃതി ധീമതഃ
സന്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അനേകം മഹാന്മാരുടെ സംഗമത്തിൽ, ജന്മം മുതൽ ചെയ്ത സത്കർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ പലപ്പോഴും കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
ബഹൃശഃ കഥ്യമാനാനി നരൈര്ഭൂയഃ ശ്രുതാനി മേ। ന കേവലം വയം കാമാച്ചേദിഗജ ജനാര്ദനമ്
ഈ കാര്യങ്ങൾ പലതവണ ആളുകൾ പറഞ്ഞതും ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കേട്ടതുമാണ്; ചേദികളും ഗജരും ജനാർദ്ദനനെ വെറും ഇഷ്ടം കൊണ്ടല്ല ആദരിക്കുന്നത്.
ന സമ്ബന്ധം പുരസ്കൃത്യ കൃതാര്ഥം വാ കഥഞ്ചന। അര്ചാമഹേഽര്ചിതം സദ്ഭിര്ഭുവി ഭൂതസുഖാവഹമ്
ബന്ധം കൊണ്ടോ, എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനത്തിനായോ അല്ല, ഭൂമിയിൽ നല്ലവരാൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും സന്തോഷം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് അവൻ.
യശഃ ശൌര്യം ജയം ചാസ്യ വിജ്ഞായാര്ചാം പ്രയുഞ്ജ്മഹേ ന ച കശ്ചിദിഹാസ്മാഭിഃ സുവാലോപ്യപരീക്ഷിതഃ
അവന്റെ കീർത്തിയും വീരതയും ജയവും മനസ്സിലാക്കി നാം അവനെ ആരാധിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ ഒരു കുഞ്ഞിനെ പോലും ആലോചനയില്ലാതെ ആദരിച്ചിട്ടില്ല.
ഗുണൈര്വൃദ്ധാനതിക്രമ്യ ഹരിരര്ച്യതമോ മതഃ। ജ്ഞാനവൃദ്ധോ ദ്വിജാതീനാം ക്ഷത്രിയാണാം ബലാധികഃ
ഗുണങ്ങളിൽ മുതിർന്നവരെ മറികടന്ന് ഹരി ആരാധനയ്ക്ക് ഏറ്റവും യോഗ്യനാണ് എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. ദ്വിജന്മാരിൽ ജ്ഞാനത്തിൽ അവൻ മുൻപിലാണ്, ക്ഷത്രിയന്മാരിൽ ശക്തിയിൽ മുൻപിലാണ്.
വൈശ്യാനാം ധാന്യധനവാഞ്ശൂദ്രാണാമേവ ജന്മതഃ। പൂജ്യതായാം ച ഗോവിന്ദേ ഹേതൂ ദ്വാവപി സംസ്ഥിതൌ
വ്യവസായികളിൽ ധാന്യത്തിലും ധനത്തിലും സമ്പന്നനാണ്, ശൂദ്രന്മാരിൽ ജന്മത്താൽ തന്നെ. ഈ രണ്ടു ആദരങ്ങൾ ഗോവിന്ദനിൽ ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
വേദവേദാങ്ഗവിജ്ഞാനം ബലം ചാഭ്യധികം തഥാ। നൃണാം ലോകേ ഹി കോഽന്യോസ്തി വിശിഷ്ടഃ കേശവാദൃതേ
വേദവും അതിന്റെ ശാഖകളും അറിവ്, അതുപോലെ അധിക ശക്തിയും—ലോകത്തിൽ മനുഷ്യരിൽ ആരാണ് കെശവനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ?