ഭൂമിപാലഗണാന്സര്വാന്സപ്രഭാനിവ തോയദാന്। ഘകായാന്നിവസതോ യൂഥപാനിവ യൂഥപഃ
സകലരാജാക്കന്മാരെയും, മിന്നൽപോലുള്ള മേഘങ്ങൾ പോലെ, കൂട്ടമായി താമസിക്കുന്നവരെ, കുലപതിയെപ്പോലെ കൂട്ടപ്പശുക്കളെപ്പോലെ അവൻ കണ്ടു.
ബലിനഃ സിംഹസങ്കാശാന്മഹീമാവൃത്യ തിഷ്ഠതഃ। തതോ ജനൌഘസമ്ബാധം രാജസാഗരമവ്യയമ്
സിംഹങ്ങളെപ്പോലെ ശക്തരായവർ, ഭൂമിയിൽ നിറഞ്ഞുനിൽക്കുമ്പോൾ, ജനക്കൂട്ടം നിറഞ്ഞ രാജസമുദ്രം അക്ഷയമായി മാറി.
നാദയന്രഥഘോഷേണ ഹ്യുപായാന്മധുസൂദനഃ। അസൂര്യമിവ സൂര്യേണ നിവാതമിവ വായുനാ
രഥങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, മധുസൂദനൻ മുന്നോട്ട് പോന്നു; സൂര്യൻ ഇരുട്ട് നീക്കുന്നതുപോലെയും, വായു നിലാവായ അന്തരീക്ഷം ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെയും.
കൃഷ്ണേന സമുപേതേന ജഹര്ഷേ ഭാരതം പുരമ്। ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയാണാം തു പൂജാര്ഥം ഹ്യര്ഥധര്മവിത്
കൃഷ്ണൻ എത്തിയപ്പോൾ, ഭാരതപുരം ആഹ്ലാദിച്ചു; സമ്പത്തും ധർമ്മവും അറിയുന്നവൻ, ബ്രാഹ്മണരും ക്ഷത്രിയരും ആദരിക്കപ്പെടാൻ അവിടെ എത്തിയിരുന്നു.
സഹദേവോ വിശേഷജ്ഞോ മാദ്രീപുത്രഃ കൃതോഽഭവത്। ഭഗവന്തം തു ഭൂതാനാം ഭാസ്വന്തമിവ തേജസാ
മാദ്രിയുടെ മകൻ സഹദേവൻ, പ്രത്യേകമായി ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രഗത്ഭനായവൻ, അവിടെയുള്ളവരിൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ ഭഗവാനെപ്പോലെ തേജസ്സോടെ തിളങ്ങി.
വിശന്തം യജ്ഞഭൂമിം താം സിതസ്യാവരജം പ്രഭുമ്। തേജോരാശിമൃഷിം വിപ്രമദൃശ്യം വൈ വിജാനതാമ്
ആ യാഗഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, സീതയുടെ ഇളയ സഹോദരനായ മഹത്വമുള്ള ആ പ്രഭുവിനെ, തേജസ്സിന്റെ സമുദ്രമായ മഹർഷിയെയും ബ്രാഹ്മണനെയും, അറിവുള്ളവർ കണ്ടു.
വയോധികാനാം വൃദ്ധാനാം മാര്ഗമാത്മനി തിഷ്ഠതാമ്। ജഗതസ്തസ്ഥുഷശ്ചൈവ പ്രഭവാപ്യയമച്യുതമ്
സ്വന്തം മാർഗത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്ന പ്രായം ചെന്ന മുതിർന്നവരിലും, ലോകത്തെ നിലനിര്ത്തുന്നവരിലും, അവൻ അച്യുതനായി, സൃഷ്ടിക്കും ലയത്തിനും കാരണമായവനായി അറിയപ്പെട്ടു.
അനന്തമന്തം ശത്രൂണാമമിത്രഗണമര്ദനമ്। പ്രഭവം സര്വഭൂതാനാമാപത്സ്വഭയമച്യുതമ്
അവൻ അനന്തനും, ശത്രുക്കളുടെ അന്തവും, വൈരികളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ തകർക്കുന്നവനും, എല്ലാ ജീവികളുടെ ഉത്ഭവവും, ആപത്തിൽ ഭയമില്ലാത്ത ആശ്രയവുമാണ്.
ഭവിഷ്യം ഭാവനം ഭൂതം ദ്വാരവത്യാമരിന്ദമമ്। സ ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണമായാന്തം പ്രതിപൂജ്യാമിതൌജസമ്
ഭാവിയും, സൃഷ്ടാവും, ഭൂതകാലവും, ദ്വാരകയിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനും അവനാണ്. കൃഷ്ണൻ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, അവർ അതിവിശാലമായ ശക്തിയുള്ള അവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
യഥാര്ഹം കേശവേ വൃത്തിം പ്രത്യപദ്യത പാണ്ഡവഃ। ജ്യൈഷ്ഠ്യകാനിഷ്ഠ്യസംയോഗം സമ്പ്രധാര്യ ഗുണാഗുണൈഃ
പാണ്ഡവൻ, മുതിർന്നതും ഇളയതുമായ ക്രമവും, ഗുണദോഷങ്ങളും പരിഗണിച്ച്, കേശവനു യോജിച്ച ആദരം നൽകി.
ആരിരാധയിഷുര്ധര്മഃ പൂജയിത്വാ ദ്വിജോത്തമാന്। മഹദാദിത്യസങ്കാശമാസനം ച ജഗത്പതേഃ। ദദൌ നാസാദിതം കൈശ്ചിത്തസ്മിന്നുപവിവേശ സഃ
ധർമ്മനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഉത്തമ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ആദരിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, ലോകത്തിന്റെ പ്രഭുവായ, വലിയ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവനു, ആരും ഇരുന്നിട്ടില്ലാത്ത ഒരു ഇരിപ്പിടം നൽകി അവൻ അവിടെ ഇരുന്നു.
തതോ ഭീഷ്മോഽബ്രവീദ്രാജന്ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്। ക്രിയതാമര്ഹണം രാജ്ഞാം യഥാര്ഹമിതി ഭാരത
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മൻ, രാജാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പറഞ്ഞു: 'രാജാക്കന്മാരെ യോജിച്ച രീതിയിൽ ആദരിക്കണം, ഭാരത.'
ആചാര്യമൃത്വിജം ചൈവ സംയുജം ച യുധിഷ്ഠിര। സ്നാതകം ച പ്രിയം പ്രാഹുഃ ഷഡര്ഘാര്ഹാന്നൃപം തഥാ
യുദ്ധിഷ്ഠിരാ, ആചാര്യൻ, ഹോമം നടത്തുന്ന പുരോഹിതൻ, കൂട്ടുകാരൻ, സ്നാതകൻ, പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, രാജാവ്—ഇവരെ ആറുപേരെയും അർഘ്യത്തിന് അർഹരാണെന്ന് പറയുന്നു.
ഏതാനര്ഘ്യാനഭിഗതാനാഹുഃ സംവത്സരോഷിതാന്। ത ഇമേ കാലപൂഗസ്യ മഹതോഽസ്മാനുപാഗതാഃ
അർഘ്യം ലഭിക്കാതെയും ഒരു വർഷം താമസിച്ചവരെയും അങ്ങനെ പറയുന്നു; ഇവരാണ് ഈ വലിയ സമ്മേളനത്തിൽ ഇപ്പോൾ നമ്മളോടൊപ്പം എത്തിയിരിക്കുന്നത്.
ഏഷാമേകൈകശോ രാജന്നര്ഘ ആനീയതാമിതി। അഥ തൈഷാം വരിഷ്ഠായ സമര്ഥായോപനീയതാമ്
രാജാവേ, ഇവരിൽ ഓരോരുത്തർക്കും അർഘ്യം വേറേ വേറേ കൊണ്ടുവരണം; പിന്നെ, അവരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും യോഗ്യനുമായവനു അതു സമർപ്പിക്കണം.
കസ്മൈ ഭവാന്മന്യതേഽര്ഘമേകസ്മൈ കുരുനന്ദന। ഉപനീയമാനം യുക്തം ച തന്മേ ബ്രൂഹി പിതാമഹ
കുരുവംശജനായ ഭവാൻ ആരെ ആദ്യം അർഘ്യത്തിന് അർഹനെന്ന് കരുതുന്നു? പിതാമഹാ, ആരാണ് അതിന് ഏറ്റവും യോഗ്യൻ എന്നു എന്നോട് പറയൂ.
തതോ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ബുദ്ധ്യാ നിശ്ചിത്യ വീര്യവാന്। വാര്ഷ്ണേയം മന്യതേ കൃഷ്ണമര്ഹണീയതമം ഭുവി
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, ധീരനും ബുദ്ധിമാനുമായവൻ, തന്റെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, ഭൂമിയിൽ കൃഷ്ണനാണ് ഏറ്റവും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ എന്നു തീരുമാനിച്ചു.
ഏഷ ഹ്യേഷാം സമസ്താനാം തേജോബലപരാക്രമൈഃ। മധ്യേ തപന്നിവാഭാതി ജ്യോതിഷാമിവ ഭാസ്കരഃ
അവരിൽ എല്ലാവരിലും, തേജസ്സിലും, ശക്തിയിലും, വീര്യത്തിലും, കൃഷ്ണൻ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ നടുവിൽ തിളങ്ങുന്നു.
അസൂര്യമിവ സൂര്യേണ നിര്വാതമിവ വായുനാ। ഭാസിതം ഹ്ലാദിതം ചൈവ കൃഷ്ണേനേദം സദോ ഹി നഃ
സൂര്യൻ അസൂര്യന്മാരെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയും, കാറ്റ് നിലയ്ക്കുന്നവയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെയും, കൃഷ്ണൻ നമ്മുടെ ഈ സഭയെ പ്രകാശിപ്പിക്കുകയും സന്തോഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
തസ്മൈ ഭീഷ്മാഭ്യനുജ്ഞാതഃ സഹദേവഃ പ്രതാപവാന്। ഉപജഹ്രേഽഥ വിധിവദ്വാര്ഷ്ണേയായാര്ഘ്യമുത്തമമ്
ഭീഷ്മന്റെ അനുമതിയോടെ, ശക്തനായ സഹദേവൻ വിധിപ്രകാരം വൃഷ്ണികളുടെ പുത്രനായ കൃഷ്ണനു ഏറ്റവും ഉത്തമമായ അർഘ്യം സമർപ്പിച്ചു.
ഗാമര്ഘ്യം മധുപര്കം ച ഹ്യാനീയോപാഹരത്തദാ। ഏതസ്മിന്നന്തരേ രാജന്നിദമാസീത്തദാഽദ്ഭുതമ്
അർഘ്യമായി പശുവും തേനും തയിരും കൊണ്ടുവന്നു സമർപ്പിച്ചു; അപ്പോൾ, രാജാവേ, അത്ഭുതകരമായ ഒരു സംഭവം അവിടെ നടന്നു.
താം ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷത്രിയാഃ സര്വേ പൂജാം കൃഷ്ണസ്യ ഭൂയസീമ്। സമ്പ്രേക്ഷ്യാന്യോന്യമാസീനാ ഹൃദയൈസ്താമധാരയന്
കൃഷ്ണനു നൽകിയ ആ മഹത്തായ ആദരം കണ്ടപ്പോൾ, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരും പരസ്പരം നോക്കി, അതു മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പ്രതിജഗ്രാഹ താം കൃഷ്ണഃ ശാസ്ത്രദൃഷ്ടേന കര്മണാ। ശിശുപാലസ്തു താം പൂജാം വാസുദേവേ ന ചക്ഷമേ
കൃഷ്ണൻ ആ ആദരം ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി സ്വീകരിച്ചു. പക്ഷേ ശിശുപാലൻ വാസുദേവനു അർപ്പിച്ച ആ പൂജ സഹിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
ഉപാലഭ്യ സ ഭീഷ്മം ച ധര്മരാജം ച സംസദി। അവാക്ഷിപദ്വാസുദേവം ചേദിരാജോ മഹാബലഃ
ശക്തനായ ചേദിരാജാവ് അങ്ങ് സഭയിൽ ഭീഷ്മനെയും ധർമ്മരാജാവിനെയും കുറ്റപ്പെടുത്തി, വാസുദേവനെയും കഠിനമായി അപമാനിച്ചു.
തേഷാമാകാരഭാവജ്ഞഃ സഹദേവോ ന ചക്ഷമേ। മാനിനാം ബലിനാം രാജ്ഞാം പുരുഃ സന്ദര്ശിതേ പദേ
അവരുടെ മുഖഭാവവും ഉദ്ദേശവും മനസ്സിലാക്കിയ സഹദേവൻ ഇതൊന്നും അംഗീകരിച്ചില്ല. അഭിമാനവും ശക്തിയും ഉള്ള രാജാവിനെ എല്ലാവർക്കുമുമുന്നിൽ താഴ്ത്തിക്കാണിച്ചതു കൊണ്ടാണ്.
പുഷ്പവൃഷ്ടിര്മഹത്യാസീത്സഹദേവസ്യ മൂര്ധനി। ജന്മപ്രഭൃതി വൃഷ്ണീനാ സുനീഥഃ ശത്രുരബ്രവീത്
സഹദേവന്റെ തലയിൽ വലിയ ഒരു പുഷ്പവർഷം പെയ്തുവന്നു. ജന്മം മുതൽ വൃഷ്ണികൾക്ക് ശത്രുവായിരുന്ന സുനീതൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു.
പ്രഷ്ടാ വിയോനിജോ രാജാ പ്രതിവക്താ നദീസുതഃ। പ്രതിഗ്രഹീതാ ഗോപാലഃ പ്രദാതാ ച വിയോനിജഃ
ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രാജാവാണ് ചോദിച്ചത്, നദിപുത്രൻ ഉത്തരം പറഞ്ഞു, ഗോപൻ സ്വീകരിച്ചു, ആകാശജനനായവൻ തന്നു.
സദസ്യാ മൂകവത്സര്വേ ആസതേഽത്ര കിമുച്യതേ। ഇത്യുക്ത്വാ സ വിഹസ്യാശു പാണ്ഡും പുനരബ്രവീത്
അവിടെ എല്ലാവരും മിണ്ടാതിരുന്നുവോ പോലെ ഇരുന്നു—ഇവിടെ പറയാൻ എന്തുണ്ട്? അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ചിരിച്ചു, ഉടൻ പാണ്ഡുവിന്റെ മകനോടു വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
അതിപശ്യസി വാ സര്വാന്ന വാ പശ്യസി പാണ്ഡവ। തിഷ്ഠത്സ്വന്യേഷു പൂജ്യേഷു ഗോപമര്ചിതവാനസി
പാണ്ഡവാ, നീ എല്ലാവരെയും കാണുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ കാണുന്നില്ലയോ? ഇവിടെ മറ്റു ബഹുമാനാർഹർ നില്ക്കുമ്പോൾ നീ ഒരു ഗോപനെ ആദരിച്ചു.
ഏതേ ചൈവോഭയേ താത കാര്യസ്യ തു വിനാശകേ। അതിദൃഷ്ടിരദൃഷ്ടിര്വാ തയോഃ കിം ത്വം സമാസ്ഥിതഃ
ഇവ രണ്ടും, അതായത് അത്യധികം ബഹുമാനമോ അവഗണനയോ, പ്രവർത്തിയുടെ നാശത്തിനാണ് കാരണമാകുന്നത്. ഇതിൽ ഏതാണ് നീ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്, പ്രിയനേ?