തതോ രത്നാന്യുപാദായ പുരീം മാഹിഷ്മതീം യയൌ।। തത്ര നീലേന രാജ്ഞാ സ ചക്രേ യുദ്ധം നരര്ഷഭഃ
അവിടെ നിന്ന് രത്നങ്ങൾ എടുത്ത്, അവൻ മാഹിഷ്മതീ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി; അവിടെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ സഹദേവൻ നീലരാജാവിനോടൊപ്പം യുദ്ധം നടത്തി.
പാണ്ഡവഃ പരവീരഘ്നഃ സഹദേവഃ പ്രതാപവാന്।। തതോഽസ്യ സുമഹദ്യുദ്ധമാസീദ്ഭീരുഭയങ്കരമ്
പക്ഷിരാജന്മാരെ സംഹരിക്കുന്ന ധൈര്യശാലിയായ സഹദേവൻ അവനോടൊപ്പം വലിയൊരു യുദ്ധം നടത്തി; ഭീരുക്കൾക്ക് അതൊരു ഭയാനകമായ യുദ്ധമായിരുന്നു.
സൈന്യക്ഷയകരം ചൈവ പ്രാണാനാം സംശയാവഹമ്। ചക്രേ തസ്യ ഹി സാഹായ്യം ഭഗവാന്ഹവ്യവാഹനഃ
അവിടെ ദൈവമായ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നി അവനെ സഹായിച്ചു; അതുകൊണ്ട് സൈന്യം നശിക്കുകയും മനുഷ്യരുടെ ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടാകുകയും ചെയ്തു.
തതോ രഥാ ഹയാ നാഗാഃ പുരുഷാഃ കവചാനി ച। പ്രതീപ്താനി വ്യദൃശ്യന്ത സഹദേവബലേ തദാ
അപ്പോൾ സഹദേവന്റെ സൈന്യത്തിൽ രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും ആളുകളും അവരുടെ കവചങ്ങളും തീയിൽ കത്തുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു.
തതഃ സുസംഭ്രാന്തമനാ ബഭൂവ കുരുനന്ദനഃ। നോത്തരം പ്രതിവക്തും ച ശക്തോഽഭൂജ്ജനമേജയ
അതിനുശേഷം, കുരുകുലത്തിലെ ജനമേജയന്റെ മനസ്സ് വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകപ്പെട്ടു; അവൻ മറുപടി പറയാൻ കഴിയാതെ പോയി.
കിമര്ഥം ഭഗവാന്വഹ്നിഃ പ്രത്യമിത്രോഽഭവദ്യുധി। സഹദേവസ്യ യജ്ഞാര്ഥം ഘടമാനസ്യ വൈ ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണനേ, സഹദേവൻ യജ്ഞത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുമ്പോൾ അഗ്നിദേവൻ യുദ്ധത്തിൽ എതിരാളിയായതെന്തുകൊണ്ടാണ്?
തത്ര മാഹിഷ്മതീവാസീ ഭഗവാന്ഹവ്യവാഹനഃ। ശ്രൂയതേ ഹി ഗൃഹീതോ വൈ പുരസ്താത്പാരദാരികഃ
മാഹിഷ്മതിപട്ടണത്തിൽ, ദൈവമായ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നി മുമ്പ് പരദാരികന്റെ രൂപത്തിൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതായി പറയപ്പെടുന്നു.
നീലസ്യ രാജ്ഞോ ദുഹിതാ ബഭൂവതാതീവ ശോഭനാ। സാഽഗ്നിഹോത്രമുപാതിഷ്ഠദ്ബോധനായ പിതുഃ സദാ
നീല രാജാവിന്റെ മകൾ അതീവ സുന്ദരിയായിരുന്നു; അവൾ എപ്പോഴും അഗ്നിഹോത്രം നടത്തി പിതാവിനെ ഉണർത്തുകയായിരുന്നു.
വ്യജനൈര്ധൂയമാനോഽപി താവത്പ്രജ്വലതേ ന സഃ।। യാവച്ചാരുപുടൌഷ്ഠേന വായുനാ ന വിധൂയതേ
അവളെ വീശിയാൽ പോലും അഗ്നി അത്രയൊന്നും കത്തിയില്ല; അവളുടെ മനോഹരമായ ചുണ്ടുകളിൽ നിന്നുള്ള വായുവിൽ മാത്രമേ അഗ്നി പടരുകയുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ.
തതഃ സ ഭഗവാനഗ്നിശ്ചകമേ താം സുദര്ശനാമ്। നീലസ്യ രാജ്ഞഃ സര്വേഷാമുപനീതശ്ച സോഽഭവത്
അപ്പോൾ ദൈവമായ അഗ്നി ആ സുന്ദരിയായ യുവതിയെ ആഗ്രഹിച്ചു; രാജാവ് നീലൻ അവനെ എല്ലാവരോടും അടുത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
തതോ ബ്രഹ്മണരൂപേണ രമമാണോ യദൃച്ഛയാ।। ചകമേ താം വരാരോഹാം കന്യാമുത്പലലോചനാമ്।। തം തു രാജാ യഥാശാസ്ത്രമശാസദ്ധാര്മികസ്തദാ
അതിനുശേഷം, അഗ്നി ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ ആ ഉത്തമനിതംബളളി, കമലനയനിയായ കന്യയുമായി യാദൃശ്ചികമായി സുഖമായി കഴിഞ്ഞു; എന്നാൽ ധാർമ്മികനായ രാജാവ് ശാസ്ത്രപ്രകാരം അതിനെ വിലക്കി.
പ്രജജ്വാല തതഃ കോപാദ്ഭഗവാന്ഹവ്യവാഹനഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ വിസ്മിതോ രാജാ ജഗാമ ശിരസാഽവനിമ്
അപ്പോൾ ദൈവമായ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നി കോപത്തിൽ പടർന്നു; അതു കണ്ട രാജാവ് അത്ഭുതത്തോടെ തല താഴ്ത്തി ഭൂമിയിൽ വീണു.
തതഃ കാലേന താം കന്യാം തഥൈവ ഹി തദാ നൃപഃ। പ്രദദൌ വിപ്രരൂപായ വഹ്രയേ ശിരസാ നതഃ
അതിനുശേഷം, കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ്, രാജാവ് തല താഴ്ത്തി, അഗ്നിയെ ബ്രാഹ്മണന്റെ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും ആ കന്യയെ നൽകി.
പ്രതിഗൃഹ്യ ച താം സുഭ്രും നീലരാജ്ഞഃ സുതാം തദാ। ചക്രേ പ്രസാദം ഭഗവാംസ്തസ്യ രാജ്ഞോ വിഭാവസുഃ
അപ്പോൾ നീലരാജാവിന്റെ ആ മനോഹരഭ്രുവായ മകളെ സ്വീകരിച്ച അഗ്നിദേവൻ രാജാവിനോട് സന്തോഷിച്ചു.
വരേണ ച്ഛന്ദയാമാസ തം നൃപം സ്വിഷ്ടകൃത്തമഃ। അഭയം ച സ ജഗ്രാഹ സ്വസൈന്യേ വൈ മഹീപതിഃ
ശ്രേഷ്ഠനായ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നി രാജാവിനോട് ഇഷ്ടമുള്ളൊരു വരം ചോദിക്കാൻ അനുവദിച്ചു; രാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തിന് സുരക്ഷ നേടുകയും ചെയ്തു.
തതഃ പ്രഭൃതി യേ കേചിദജ്ഞാനാത്താം പുരീം നൃപാഃ। ജിഗീഷന്തി ബലാദ്രാജംസ്തേ ദഹ്യന്തേ സ്മ വഹ്നിനാ
അതിനുശേഷം, ആരെങ്കിലും അജ്ഞാനത്തിൽ ആ നഗരത്തെ ബലാൽക്കാരം കീഴടക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ, അഗ്നി അവരെ ദഹിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.
സ്യാം പുര്യാം തദാ ചൈവ മാഹിഷ്മത്യാം കുരൂദ്വഹ। ബഭൂവുരനതിഗ്രാഹ്യ യോഷിതശ്ഛന്ദതഃ കില
കുരുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, മാഹിഷ്മതിപട്ടണത്തിൽ സ്ത്രീകളെ ബലാൽക്കാരം പിടിക്കാനാവില്ല; അവരുടെ സമ്മതം കൊണ്ടുമാത്രമേ ആകൂ.
ഏവമഗ്നിര്വരം പ്രാദാത്സ്ത്രീണാമപ്രതിവാരണേ। രിണ്യസ്തത്ര ച രാജാനസ്തത്പുരം ഭരതര്ഷഭ
അങ്ങനെ അഗ്നി അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളെ അവരുടെ ഇച്ഛയ്ക്ക് വിരുദ്ധമായി പിടിക്കാനാവില്ലെന്ന വരം നൽകി; ആ നഗരത്തിലെ രാജാക്കന്മാർ ആ കടം മുതൽ മോചിതരായി.
ര്ജയന്തി ച രാജാനസ്തത്പുരം ഭരതര്ഷഭ। ഭയാദഗ്നേര്മഹാരാജ തദാപ്രഭൃതി സര്വദാ
ഭരതകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, അഗ്നിയുടെ ഭയത്താൽ രാജാക്കന്മാർ ആ നഗരത്തിൽ എപ്പോഴും ഭരണം നടത്തി.
സഹദേവസ്തു ധര്മാത്മാ സൈന്യം ദൃഷ്ട്വാ ഭയാര്ദിതമ്। പരീതമഗ്നിനാ രാജന്നാകമ്പത യഥാഽചലഃ। ഉപസ്പൃശ്യ ശുചിര്ഭൂത്വാ സോഽബ്രവീത്പാവകം തതഃ
നീതിമാനായ സഹദേവൻ തന്റെ സൈന്യം ഭയത്താൽ വിറയച്ചു അഗ്നിയിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടത് കണ്ടിട്ടും, അചഞ്ചലനായി നിന്നു; വെള്ളം തൊട്ടു ശുദ്ധനായ ശേഷം അഗ്നിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ത്വദര്ഥോഽയം സമാരമ്ഭഃ കൃഷ്ണവര്ത്മന്നമോസ്തു തേ। മുഖം ത്വമസി ദേവാനാം യജ്ഞസ്ത്വമസി പാവക
നിന്റെതായിട്ടാണ് ഈ ശ്രമം നടത്തുന്നത്; കൃഷ്ണന്റെ പാതയിൽ നീ സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം. ദേവന്മാരുടെ വായും യജ്ഞവും നീ തന്നെയാണു, പാവക.
പാവനാത്പാവകശ്ചാസി വഹനാദ്ധവ്യവാഹനഃ। വേദാസ്ത്വദര്ഥം ജാതാ വൈ ജാതവേദാസ്തതോ ഹ്യസി
ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനാൽ നീ പാവകനാണ്, ഹവ്യങ്ങൾ വഹിക്കുന്നതിനാൽ ഹവ്യവാഹനനും. വേദങ്ങൾ നിന്റെതായിട്ടാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്, അതുകൊണ്ടു നീ ജാതവേദസുമാണ്.
ചിത്രഭാനുഃ സുരേശശ്ച അനലസ്ത്വം വിഭാവസോ। സ്വര്ഗദ്വാരസ്പൃശശ്ചാസി ഹുതാശോ ജ്വലനഃ ശിഖീ
നീ ചിത്രഭാനുവും ദേവന്മാരുടെ അധിപനും അനലനും, വിപാവസുവും ആകുന്നു. സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തെ സ്പർശിക്കുന്നവനും ഹുതാശനും ജ്വലനനും ശിഖിയും നീ തന്നെയാണ്.
വൈശ്വാനരസ്ത്വം പിങ്ഗേശഃ പ്ലവങ്ഗോ ഭൂരിതേജസഃ। കുമാരസൂസ്ത്വം ഭഗവാന്രുദ്രഗര്ഭോ ഹിരണ്യകൃത്
നീ വൈശ്വാനരനും പിംഗേശനും വലിയ തേജസ്സുള്ള പ്ലവംഗനും ആകുന്നു; നീ കുമാരന്റെ പുത്രനും, രുദ്രന്റെ ഗർഭവും പൊന്നുപോലുള്ളവനും ആകുന്നു.
അഗ്നിര്ദദാതു മേ തേജോ വായുഃ പ്രാണം ദദാതു മേ। പൃഥിവീ ബലമാദധ്യാച്ഛിവം ചാപോ ദിശന്തു മേ
അഗ്നി എനിക്ക് ഊർജ്ജം നൽകട്ടെ, വായു എനിക്ക് ശ്വാസം നൽകട്ടെ; ഭൂമി എനിക്ക് ശക്തി നൽകട്ടെ, വെള്ളം എനിക്ക് ക്ഷേമം നൽകട്ടെ.
അപാം ഗര്ഭ മഹാസത്വ ജാതവേദഃ സുരേശ്വര। ദേവാനാം മുഖമഗ്നേ ത്വം സത്യേന വിപുനീഹി മാമ്
ജലത്തിന്റെ ഗർഭമായ മഹാസത്ത്വനായ ജാതവേദസേ, ദേവന്മാരുടെ അധിപനേ, ദേവന്മാരുടെ വായായ അഗ്നേ, സത്യത്താൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
ഋഷിഭിര്ബ്രാഹ്മണൈശ്ചൈവ ദൈവതൈരസുരൈരപി। നിത്യം സുഹുത യജ്ഞേഷു സത്യേന വിപുനീഹി മാമ്
മഹർഷിമാരാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരാൽ, ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും യജ്ഞങ്ങളിൽ നീ എപ്പോഴും നല്ലപോലെ സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നു; സത്യത്താൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
ധൂമകേതുഃ ശിഖീ ച ത്വം പാപഹാഽനിസമ്ഭവഃ। സര്വപ്രാണിഷു നിത്യസ്ഥഃ സത്യേന വിപുനീഹി മാമ്
നീ ധൂമകേതുവും ശിഖിയും പാപങ്ങൾ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ആരിൽ നിന്നും ജനിക്കാത്തവനും ആകുന്നു; എല്ലാ ജീവികളിലും നീ എപ്പോഴും നിലകൊള്ളുന്നു—സത്യത്താൽ എന്നെ ശുദ്ധീകരിക്കണമേ.
ഏവം സ്തുതോഽസി ഭഗവന്പ്രീതേന ശിചിനാ മയാ। തുഷ്ടിം പുഷ്ടിം ശ്രുതം ചൈവ പ്രീതി ചാഗ്നേ പ്രയച്ഛ മേ
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം നിന്നെ സ്തുതിച്ചു, ദീപ്തിമാനായ ഭഗവാനേ; അഗ്നേ, എനിക്ക് തൃപ്തിയും പോഷണവും വിജ്ഞാനവും സന്തോഷവും ദയവായി നൽകണമേ.
ഇത്യേവം മന്ത്രമാഗ്നേയം പഠന്യോ ജുഹുയാദ്വിഭുമ്। ഋദ്ധിമാന്സതതം ദാന്തഃ സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ
ഇങ്ങനെ അഗ്നിമന്ത്രം ജപിച്ച് യജ്ഞം നടത്തണം; എപ്പോഴും സംയമനമുള്ള, സമൃദ്ധനായവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും.