ഈശൌ ഹിതൌ മഹാത്മാനൌ സര്വകാര്യപ്രവര്തിനൌ। ധര്മകാമാര്ഥലോകാനാം കാര്യാണാം ച പ്രവര്തകൌ
ഇവർ രണ്ടുപേരും മഹാത്മാക്കളും രാജാവും, എല്ലാവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും തുടക്കം കുറിക്കുന്നവരും, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയുടെ ലോകങ്ങൾക്കും നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്കും പ്രേരകരുമാണ്.
കുരുഭ്യഃ പ്രസ്ഥിതാസ്തേ തു മധ്യേന കുരുജാങ്ഗലമ്। രമ്യം പദ്മസരോ ഗത്വാ കാലകൂഡമതീത്യ ച
കുരുക്കളുടെ ദേശം വിട്ട്, അവർ കുരുജാംഗലത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു, മനോഹരമായ പദ്മസരസ്സിൽ എത്തി, കാലകൂടം കടന്നു പോയി.
ഗണ്ഡകീം ച മഹാശോണം സദാനീരാം തഥൈവ ച। ഏകപര്വതകേ നദ്യഃ ക്രമേണൈത്യാവ്രജന്ത തേ
അവർ ഗണ്ഡകി, മഹാശോണം, സദാനീരാ എന്നീ നദികൾ കടന്നു; പിന്നെ ഏകപർവതത്തിലെ നദികൾ ക്രമമായി കടന്നു മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഉത്തീര്യ സരയൂം രമ്യാം ദൃഷ്ട്വാ പൂര്വാംശ്ച കോസലാന്। അതീത്യ ജഗ്മുര്മിഥിലാം മാലാം ചര്മണ്വതീം നദീമ്
അവർ മനോഹരമായ ശരയൂ നദി കടന്ന്, കിഴക്കൻ കോസല ദേശം കണ്ടു; പിന്നെ മിഥില, മല, ചർമണ്വതി നദി എന്നിവ കടന്നു മുന്നോട്ട് പോയി.
അതീത്യ ഗങ്ഗാം ശോണം ച ത്രയസ്തേ പ്രാങ്മുഖാസ്തദാ। കുശചീരച്ഛദാ ജഗ്മുര്മാഗധം ക്ഷേത്രമച്യുതാഃ
ഗംഗയും ശോണമും കടന്ന്, ആ മൂന്ന് പേരും കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് കുശചീരവും തൂലിയും ധരിച്ച് മാഗധ ദേശത്തേക്ക് യാത്ര തുടർന്നു.
തേ ശശ്വദ്ഗോധനാകീര്ണമമ്ബുമന്തം ശുഭദ്രുമമ്। ഗോരഥം ഗിരിമാസാദ്യ ദദൃശുര്മാഗധം പുരമ്
പശുക്കളാൽ നിറഞ്ഞു, വെള്ളം സമൃദ്ധമായും മനോഹരമായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും ഉള്ള ഒരു പർവതത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, അവർ മാഗധ നഗരത്തെ കണ്ടു.
ഏഷ പാര്ഥ മഹാന്ഭാതി പശുമാന്നിത്യമമ്ബുമാന്। നിരാമയഃ സുവേശ്മാഢ്യോ നിവേശോ മാഗധഃ ശുഭഃ
പാർത്താ, ഈ മഹത്തായ മാഗധ നഗരം എപ്പോഴും പശുവിലും ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളിലും സമ്പന്നമാണ്, വെള്ളം ധാരാളം, രോഗങ്ങളൊന്നുമില്ല, മനോഹരമായ വീടുകളും ഐശ്വര്യവും നിറഞ്ഞതാണ്.
വൈഹാരോ വിപുലഃ ശൈലോ വാരാഹോ വൃഷഭസ്തഥാ। തഥാ ഋഷിഗിരിസ്താത ശുഭാശ്ചൈത്യകപഞ്ചമാഃ
വൈഹാര എന്ന വിശാലമായ പർവതം, വാരാഹം, വൃഷഭം, അതുപോലെ ഋഷിഗിരിയും, ശോഭയുള്ള ചൈത്യകപഞ്ചമം എന്നിങ്ങനെ ഇവിടെയുണ്ട്.
ഏതേ പഞ്ചമഹാശൃങ്ഗാഃ പര്വതാഃ ശീതലദ്രുമാഃ। രക്ഷന്തീവാഭിസംഹത്യ സംഹതാങ്ഗാ ഗിരിവ്രജമ്
ഈ അഞ്ചു വലിയ ചൂഡികളുള്ള പർവതങ്ങൾ തണുത്ത വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അവ ചേർന്ന് ഗിരിവ്രജ നഗരത്തെ കാത്തുനിൽക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
പുഷ്പവേഷ്ടിതശാഖാഗ്രൈര്ഗന്ധവദ്ഭിര്മനോഹരൈഃ। നിഗൂഢാ ഇവ ലോധ്രാണാം വനൈഃ കാമിജനപ്രിയൈഃ
സുഗന്ധമുള്ള മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങൾ കൊണ്ട് ശാഖകൾ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും, പ്രിയപ്പെട്ട ലോധ്രവനങ്ങളിൽ മറഞ്ഞും, അവ പർവതങ്ങൾ ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.
യത്ര ദീര്ഘതമാ നാമ ഋഷിഃ പരമന്ത്രിതഃ'। ശൂദ്രായാം ഗൌതമോ യത്ര മഹാത്മാ സംശിതവ്രതഃ। ഔശീനര്യാമജനയത്കാക്ഷീവാദ്യാന്സുതാന്മുനിഃ
ഇവിടെയാണ് ദീർഘതമസ് എന്ന മഹർഷി, മന്ത്രശക്തിയിൽ പ്രഗത്ഭനായവൻ, ഉഷീനര ദേശത്തിലെ ഒരു ശൂദ്രസ്ത്രീയുമായി ഗൗതമൻ മഹാത്മാവായ കാക്ഷീവത് മുതലായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചത്.
ഗൌതമഃ പ്രണയാത്തസ്മാദ്യഥാഽസൌ തത്ര സദ്മനി। ഭജതേ മാഗധം വംശം സ നൃപാണാമനുഗ്രഹഃ
പ്രേമത്തോടെ ഗൗതമൻ അവിടെ ആ ആലയത്തിൽ വസിക്കുന്നു; അതുവഴി മാഗധ രാജവംശത്തിന് അനുഗ്രഹം നൽകുന്നു.
അങ്ഗവങ്ഗാദയശ്ചൈവ രാജാനഃ സുമഹാബലാഃ। ഗൌതമക്ഷയമഭ്യേത്യ രമന്തേ സ്മ പുരാര്ജുന
അംഗ, വംഗ തുടങ്ങിയ മഹാബലശാലികളായ രാജാക്കന്മാർ, അർജുനാ, ഗൗതമന്റെ ആശ്രമത്തിൽ എത്തി നഗരത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ താമസിച്ചു.
വനരാജീസ്തു പശ്യേമാഃ പിപ്ലാനാം മനോരമാഃ। ലോഘ്രാണാം ച ശുഭാഃ പാര്ഥ ഗൌതമൌകഃ സമീപജാഃ
പാർത്താ, ഗൗതമന്റെ വാസസ്ഥലത്തിന് സമീപം മനോഹരമായ അശ്വത്ത്വൃക്ഷങ്ങളുടെ വനങ്ങളും മനോഹരമായ ലോധ്രവനങ്ങളും കാണാം.
അര്ബുദഃ ശക്രവാപീ ച പന്നഗൌ ശത്രുതാപനൌ। സ്വസ്തികസ്യാലയശ്ചാത്ര മണിനാഗസ്യ ചോത്തമഃ
ഇവിടെ അർബുദം, ഇന്ദ്രവാപി, പന്നഗൻ, ശത്രുതാപനൻ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സർപ്പങ്ങൾ, സ്വസ്തികന്റെ വാസസ്ഥലവും മഹത്തായ മണിനാഗന്റെയും വാസവും ഉണ്ട്.
അപാരിഹാര്യാ മേഘാനാം മാഗധാ മനുനാ കൃതാഃ। കൌശികോ മണിമാംശ്ചൈവ ചക്രാതേ ചാപ്യനുഗ്രഹമ്
മാനു നിർമ്മിച്ച മാഗധ കോട്ടകൾ മേഘങ്ങൾക്കു പോലും അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയാത്തവയാണ്; കൗശികനും മണിമാനും ഇവിടെയെത്തി അനുഗ്രഹം നൽകിയിട്ടുണ്ട്.
പാണ്ഡരേ വിപുലേ ചൈവ തഥാ വാരാഹകേഽപി ച। ചൈത്യകേ ചജ ഗിരിശ്രേഷ്ഠേ മാദങ്ഗേ ച ശിലോച്ചയേ
പാണ്ടര എന്ന വിശാലമായ പർവ്വതത്തിലും, വാരാഹകത്തിലും, ചൈത്യകത്തിലും, മഹത്തായ മാദംഗ പർവ്വതത്തിലും, ശിലകളാൽ നിറഞ്ഞ ഉയർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലും—
ഏതേഷു പര്വതേന്ദ്രേഷു സര്വസിദ്ധസമാലയാഃ। യതീനാമാശ്രമാശ്ചൈവ മുനീനാം ച മഹാത്മനാമ്
ഈ പ്രധാന പർവ്വതങ്ങളിൽ എല്ലാം സിദ്ധന്മാരാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മഹാത്മാക്കളായ യതികളും മുനികളും അവിടങ്ങളിൽ ആശ്രമങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
വൃഷഭസ്യ തമാലസ്യ മഹാവീര്യസ്യ വൈ തഥാ। ഗന്ധര്വരക്ഷസാം ചൈവ നാഗാനാം ച തഥാഽഽലയാഃ
വലിയ വീര്യശാലിയായ വൃഷഭനും തമാലനും, കൂടാതെ ഗന്ധർവന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും നാഗന്മാരുടെയും വാസസ്ഥലങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ട്.
കക്ഷീവതസ്തപോവീര്യാത്തപോദാ ഇതി വിശ്രുതാഃ। പുണ്യതീര്ഥാശ്ച തേ സര്വേ സിദ്ധാനാം ചൈവ കീര്തിതാഃ। മണേശ്ച ദര്ശനാദേവ ഭദ്രം ശിവമവാപ്നുയാത്
കക്ഷീവതിന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ഇവയെല്ലാം തപോദാ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്; ഇവയെല്ലാം സിദ്ധന്മാർക്ക് പുണ്യമായ തീർഥങ്ങളാണ്. മാണിക്യം കണ്ടു മാത്രം ശുഭവും ക്ഷേമവും ലഭിക്കും എന്ന് പറയുന്നു.
ഏവം പ്രാപ്യ പുരം രമ്യം ദുരാധര്പം സമന്തതഃ।। അര്ഥസിദ്ധിം ത്വനുപമാം ജരാസന്ധോഽഭിമന്യതേ
ഇങ്ങനെ ആ മനോഹരവും ആരും കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്ത നഗരത്തിലെത്തിയ ജരാസന്ധൻ അപരിമിതമായ വിജയമുണ്ടായെന്നു കരുതിച്ചു.
ഏവമുക്ത്വാ തതഃ സര്വേ ഭ്രാതരോ വിപുലൌജസഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം അത്യന്തം ശക്തിയുള്ള സഹോദരന്മാർ എല്ലാവരും—
വാര്ഷ്ണേയഃ പാണ്ഡവൌ ചൈവ പ്രതസ്ഥുര്മാഗധം പുരമ്। ഹൃഷ്ടപുഷ്ടജനോപേതം ചാതുര്വര്ണ്യസമാകുലമ്
വാർഷ്ണേയനും രണ്ട് പാണ്ഡവന്മാരും സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ, നാലു വർണ്ണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ മാഗധ നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
സ്ഫീതോത്സവമനാധൃഷ്യമാസേദുശ്ച ഗിരിവ്രജതമ്। തതോ ദ്വാരമനാസാദ്യ പുരസ്യ ഗിരിമുച്ഛ്രിതമ്
പെരുന്നാളുകളും ഉത്സവങ്ങളും നിറഞ്ഞു ആരും കീഴടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഗിരിവ്രജ നഗരത്തിലേക്ക് അവർ എത്തി; പിന്നീട് നഗരവാതിലിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ഉയർന്ന പർവ്വതം അവർ കണ്ടു.
ബാര്ഹദ്രഥൈഃ പൂജ്യമാനം തഥാ നഗരവാസിഭിഃ। മാഗധാനാം തു രുചിരം ചൈത്യകാന്തരമാദ്രവന്
ബാർഹദ്രഥരും നഗരവാസികളും ആദരിച്ചുകൊണ്ട്, അവർ മാഗധരുടെ മനോഹരമായ ചൈത്യവനം പ്രവേശിച്ചു.
യത്ര മാംസാദമൃഷഭമാസസാദ ബൃഹദ്രഥഃ। തം ഹത്വാ മാസതാലാഭിസ്തിസ്രോ ഭേരീകാരയത്
അവിടെ ബൃഹദ്രഥൻ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്ന ഒരു കാളയെ കണ്ടു; അതിനെ കൊല്ലുകയും, അതിന്റെ മാംസം സമ്മാനമായി മൂന്ന് ഭേരികൾ അടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.
സ്വപുരേ സ്ഥാപയാമാസ തേന ചാനഹ്യ ചര്മണാ। യത്ര താഃ പ്രാണദന്ഭേര്യോ ദിവ്യപുഷ്പാവചൂര്ണിതാഃ
അത് തന്റെ നഗരത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച്, ആ കാളയുടെ ചർമ്മം കൊണ്ട് ഭേരികൾ മൂടിച്ചു; അവിടെ ദിവ്യപുഷ്പങ്ങൾ ചിതറുന്ന ഭേരികൾ മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
ഭങ്ക്ത്വാ ഭേരീത്രയം തേഽപി ചൈത്യപ്രാകാരമാദ്രവന്। ദ്വാരതോഽഭിമുഖാഃ സര്വേ യയുര്നാനായുധാസ്തധാ
അവർ ആ മൂന്ന് ഭേരികളും തകർത്ത ശേഷം, ചൈത്യപ്രാകാരത്തിലേക്ക് ഓടി; എല്ലാവരും വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് വാതിലിലൂടെ നേരെ മുന്നോട്ട് കയറി.
മാഗധാനാം സുരുചിരം ചൈത്യകം തം സമാദ്രവന്। ശിരസീവ സമാഘ്നന്തോ ജരാസന്ധം ജിഘാംസ്വഃ
മാഗധരുടെ അതി മനോഹരമായ ആ ചൈത്യത്തേക്കാണ് അവർ ഓടിയെത്തിയത്; ജരാസന്ധന്റെ തലയിൽ അടിക്കുന്നതുപോലെ, അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ചായിരുന്നു.
സ്ഥിരം സുവിപുലം ശൃങ്ഗം സുമഹത്തത്പുരാതനമ്। അര്ചിതം ഗന്ധമാല്യൈശ്ച സതതം സുപ്രതിഷ്ഠിതമ്
അത് വളരെ ഉറപ്പുള്ള, വിശാലവും പുരാതനവുമായ ഒരു പർവ്വതശിഖരമായിരുന്നു; സുഗന്ധമുള്ള പൂക്കളാൽ എല്ലായ്പ്പോഴും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.