ജാതസ്യ ഭാരതേ വംശേ തഥാ കുന്ത്യാഃ സുതസ്യ ച। യാ വൈ യുക്താ മതിഃ സേയമര്ജുനേന പ്രദര്ശിതാ
ഭാരതവംശത്തിൽ ജനിച്ചും കുന്തിയുടെ മകനായും അർജുനൻ കാണിച്ച മനോഭാവം അതിനർഹമായതാണു.
ന സ്മ മൃത്യും വയം വിദ്മ രാത്രൌ വാ യദി വാ ദിവാ। ന ചാപി കഞ്ചിദമരമയുദ്ധേനാനുശുശ്രുമ
രാത്രിയിലോ പകലിലോ മരണം എപ്പോഴാണെന്നു ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി ആരെങ്കിലും അമരന്മാരായി മാറിയെന്നു ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല.
ഏതാവദേവ പുരുഷൈഃ കാര്യം ഹൃദയതോഷണമ്। നയേന വിധിദൃഷ്ടേന യദുപക്രമതേ പരാന്
ഒരു മനുഷ്യന് മറ്റുള്ളവരോടു് പ്രവര്ത്തിക്കുമ്പോള്, നിയമം കാണിച്ചിട്ടുള്ള ശരിയായ മാര്ഗ്ഗം പിന്തുടര്ന്ന്, തന്റെ മനസ്സിന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നത്ര മാത്രം മാത്രം ചെയ്യണം.
സുനയസ്യാനപായസ്യ സംയോഗേ പരമഃ ക്രമഃ। സങ്ഗത്യാ ജായതേഽസാമ്യം സാമ്യം ച ന ഭവേദ്ദ്വയോഃ
ശരിയായതും ഉറപ്പുള്ളതുമായ നയത്തില് ചേര്ന്നപ്പോള് ഏറ്റവും വലിയ ഫലം അസമത്വം തന്നെയാണ്; കൂട്ടുകൂടിയാല് അസമത്വം ഉണ്ടാകും, രണ്ടു പക്ഷങ്ങള്ക്കും ഒരുപോലും സമത്വം ഉണ്ടാകില്ല.
അനയസ്യാനുപായസ്യ സംയുഗേ പരമഃ ക്ഷയടഃ। സംശയോ ജായതേ സാമ്യാജ്ജയശ്ച ന ഭവേദ്ദ്വയോഃ
തെറ്റായതും അനാവശ്യവുമായ നയത്തില് ചേര്ുമ്പോള് ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കും; സമത്വത്തില് നിന്ന് സംശയം ഉണ്ടാകും, ജയമോ പരാജയമോ ആര്ക്കും ലഭിക്കില്ല.
തേ വയം നയമാസ്ഥായ ശത്രുദേശസമീപഗാഃ। കഥമന്തം ന ഗച്ഛേമ വൃക്ഷസ്യേവ നദീരയാഃ।। പരരന്ധ്രേ പരാക്രാന്താഃ സ്വരന്ധ്രാവരണേ സ്ഥിതാഃ
നാം നയം പിന്തുടര്ന്ന് ശത്രുവിന്റെ ദേശത്തോട് അടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഒരു നദിയുടെ ഒഴുക്കു് വൃക്ഷത്തോട് എത്തുന്നതുപോലെ, ശത്രുവിന്റെ ദുർബലതകളിൽ ആക്രമിച്ച്, സ്വന്തം ദുർബലതകൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, എങ്ങനെ വിജയത്തിലേക്ക് എത്താതിരിക്കും?
വ്യൂഢാനീകൈരതിബലൈര്ന യുദ്വ്യേദരിഭിഃ സഹ। ഇതി ബുദ്ധിമതാം നീതിസ്തന്മമാപീഹ രോചതേ
സജ്ജീകരിച്ച സൈന്യങ്ങളോ വലിയ ശക്തിയോ ഉപയോഗിച്ച് തുറന്നു് ശത്രുവിനോടു് നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതല്ല; ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ നയമാണിതു്, അതുകൊണ്ടു് എനിക്കും ഇതു് ഇഷ്ടമാണ്.
അനവദ്യാ ഹ്യസമ്ബുദ്ധാഃ പ്രവിഷ്ടാഃ ശത്രുസദ്മ തത്। ശത്രുദേശമുപാക്രമ്യ തം കാമം പ്രാപ്നുയാമഹേ
ശത്രുവിന്റെ വീടിനകത്തേക്ക് ആരും അറിയാതെ, കുറ്റമില്ലാതെ കടന്നാല്, ശത്രുദേശം എത്തിച്ചേരുമ്പോള് നമുക്ക് ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യം നേടാം.
ഏകോ ഹ്യേവ ശ്രിയം നിത്യം ബിഭര്തി പുരുഷര്ഷഭഃ। അന്തരാത്മേവ ഭൂതാനാം തത്ക്ഷയം നൈവ ലക്ഷയേ
ഒരു മനുഷ്യന് മാത്രമാണ് എപ്പോഴും ഭാഗ്യം വഹിക്കുന്നത്; ജീവികളുടെ അന്തരാത്മാവുപോലെ, അതിന്റെ നാശം എനിക്ക് കാണാനാവുന്നില്ല.
അഥവൈനം നിഹത്യാജൌ ശേഷേണാപി സമാഹതാഃ। പ്രാപ്നുയാമ തതഃ സ്വര്ഗം ജ്ഞാതിത്രാണപരായണാഃ
അല്ലെങ്കില്, യുദ്ധത്തില് അവനെ കൊല്ലുമ്പോള്, കുറച്ച് പേരെങ്കിലും ശേഷിച്ചാലും, നമുക്ക് സ്വര്ഗ്ഗം ലഭിക്കും, കാരണം നാം ബന്ധുക്കളെ രക്ഷിക്കാന് സമര്പ്പിതരാണ്.
കൃഷ്ണ കോഽയം ജരാസന്ധഃ കിംവീര്യഃ കിമ്പരാക്രമഃ। യസ്ത്വാം സ്പൃഷ്ട്വാഽഗ്നിസദൃശം ന ദഗ്ധഃ ശലഭോ യഥാ
കൃഷ്ണാ, ഈ ജരാസന്ധന് ആര്? അവന്റെ ശക്തി എത്ര? അവന്റെ വീര്യം എന്ത്? തീപോലെയുള്ള നിന്നെ സ്പര്ശിച്ചിട്ടും, ഒരു ചിറകുള്ള പോലെ ദഹിക്കപ്പെടാതെ അവന് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെട്ടു?
ശൃണു രാജഞ്ജരാസന്ധോ യദ്വീര്യോ യത്പരാക്രമഃ। യഥാ ചോപേക്ഷിതോഽസ്മാഭിര്ബഹുശഃ കൃതവിപ്രിയഃ
രാജാവേ, ജരാസന്ധന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും കേള്ക്കൂ; അവന് പലതവണ നമ്മെ ദുഃഖിപ്പിച്ചിട്ടും, നാം അവനെ ഏറെക്കാലം അവഗണിച്ചിരുന്നു.
അക്ഷൌഹിണീനാം തിസൃണാം പതിഃ സമരദര്പിതഃ। രാജാ ബൃഹദ്രഥോ നാമ മഗധാധിപതിര്ബലീ
യുദ്ധത്തില് അഭിമാനമുള്ള, മൂന്ന് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ബലവാനായ രാജാവാണ് ബൃഹദ്രഥന്; മഗധരാജാവായ ഈ മഹാനാണ്.
രൂപവാന്വീര്യസമ്പന്നഃ ശ്രീമാനതുലവിക്രമഃ। നിത്യം ദീക്ഷാങ്കിതതനുഃ ശതക്രതുരിവാപരഃ
സുന്ദരനും വീര്യശാലിയുമായ, മഹത്വം നിറഞ്ഞ, തുല്യരില്ലാത്ത ശക്തിയുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വ്രതചിഹ്നങ്ങളുള്ളവനും, ഇന്ദ്രനോട് സമാനനുമാണ് അവന്.
തേജസാ സൂര്യസങ്കാശഃ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ। യശ്ചാന്തകസമഃ ക്രോധേ ശ്രിയാ വൈശ്രവണോപമഃ
പ്രഭയിലോ സൂര്യനോട് സമം, ക്ഷമയില് ഭൂമിയോട് തുല്യം, കോപത്തില് യമനോട് സമം, സമ്പത്തില് കുബേരനോട് തുല്യനുമാണ് അവന്.
സ്വരാജ്യം കാരയാമാസ മഗധേഷു ഗിരിവ്രജേ'। തസ്യാഭിജനസംയുക്തൈര്ഗണൈര്ഭരതസത്തമ। വ്യാപ്തേയം പൃഥിവീ സര്വാ സൂര്യസ്യേവ ഗഭസ്തിഭിഃ
മഗധദേശത്തും ഗിരിവ്രജയിലും തന്റെ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു; മഹാഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഉന്നതരായ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അവന് തന്റെ ശക്തി മുഴുവന് ഭൂമിയിലാകെ പടര്ത്തി, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ.
സ കാശിരാജസ്യ സുതേ യമജേ ഭരതര്ഷഭഃ। ഉപയേമേ മഹാവീര്യോ രൂപദ്രവിണസംയുതേ। തയോശ്ചകാര സമയം മിഥഃ സ പുരുഷര്ഷഭഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനായവനേ, കാശിരാജാവിന്റെ ഇരട്ടക്കുമാരിമാരെ, സൗന്ദര്യവും സമ്പത്തും നിറഞ്ഞവരെയും, ആ മഹാവീരന് വിവാഹം ചെയ്തു; അവരോടൊപ്പം ഒരു ധാരണയും ഉണ്ടാക്കി.
നാതിവര്തിഷ്യ ഇത്യേവം പത്നീഭ്യാം സന്നിധൌ തദാ। സ താഭ്യാം ശുശുഭേ രാജാ പത്നീഭ്യാം വസുധാധിപഃ
അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തില്, ആ ധാരണ മറികടക്കില്ലെന്ന് അവന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; ഭൂമിയുടെ രാജാവായ അവന് തന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പ്രകാശിച്ചു.
പ്രിയാമ്ഭാമനുരൂപാഭ്യാം കരേണുഭ്യാമിവ ദ്വിപഃ। തയോര്മധ്യഗതശ്ചാപി രരാജ വസുധാധിപഃ
പ്രിയവും യോജിച്ചവുമായ രണ്ട് കറികള്ക്കൊപ്പം ഒരു ആനയെപ്പോലെ, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ അവന് തന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാരുടെ മധ്യേ നിലകൊണ്ടു് പ്രകാശിച്ചു.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ മൂര്തിമാനിവ സാഗരഃ। വിഷയേഷു നിമഗ്രസ്യ തസ്യ യൌവനമത്യഗാത്
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മില് സമുദ്രം രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, തന്റെ രാജ്യങ്ങളില് മുഴുകി, അവന്റെ യൗവനം കടന്നു പോയി.
ന ച വംശകരഃ പുത്രസ്തസ്യാജായത കശ്ചന। മങ്ഗലൈര്ബഭിര്ഹോമൈഃ പുത്രകാമാഭിരിഷ്ടിഭിഃ
അവന് വംശം തുടരാന് ഒരു മകനും ജനിച്ചില്ല, മകനുണ്ടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച് അനേകം ശുഭകര്മ്മങ്ങളും ഹോമങ്ങളും ചെയ്തു കഴിഞ്ഞിട്ടും.
നാസസാദ നൃപശ്രേഷ്ഠഃ പുത്രം കുലവിവര്ധനമ്। സ ഭാര്യാഭ്യാം ച സഹിതോ നിര്വേദമഗമദ്ധൃശമ്
ആ രാജാക്കന് കുടുംബം വളരാന് ഒരു മകനും ലഭിച്ചില്ല; ഭാര്യമാരോടൊപ്പം അവന് ആഴമായ വിഷാദത്തിലായി.
രാജ്യം ചാപി പരിത്യജ്യ തപോവനമഥാശ്രയത്। ' വാര്യമാണഃ പ്രകൃതിഭിര്നൃപഭക്ത്യാ വിശാമ്പതേ
അവന് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് വനം ശരണമായി. പ്രജകള് ഭക്തിയോടെ തടഞ്ഞിട്ടും അവന് സന്ന്യാസ ജീവിതം സ്വീകരിച്ചു.
അഥ കാക്ഷീവതഃ പുത്രം ഗൌതമസ്യ മഹാത്മനഃ।। ശുശ്രാവ തപസി ശ്രേഷ്ഠമുദാരം ചണ്ഡകൌശികമ്
അപ്പോള് കാക്ഷീവതനും ഗൗതമനും ആയ മഹാത്മാവായ ചണ്ഡകൗശികന് എന്ന മഹാതപസ്സിയെക്കുറിച്ച് അവന് കേട്ടു.
യദൃച്ഛയാഽഽഗതം തം തു വൃക്ഷമൂലമുപാശ്രിതമ്। പത്നീഭ്യാം സഹിതോ രാജാ സര്വയത്നൈരതോഷയത്
അവിടേക്ക് യാദൃശ്ചികമായി എത്തിയ ആ മഹാത്മാവ് ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ ചുവടില് വിശ്രമിച്ചു. രാജാവും ഭാര്യമാരും എല്ലാ വിധത്തിലും അദ്ദേഹത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കാന് ശ്രമിച്ചു.
ബൃഹദ്രഥം ച സ ഋഷിര്യഥാവച്ചാഭ്യനന്ദത। ' ഉപവിഷ്ടഃ സ തേനാഥ അനുജ്ഞാതോ മഹാത്മനാ
ആ മഹാത്മാവ് ബ്രഹദ്രഥനെ യഥാവിധി സ്വീകരിച്ചു; ഇരുവരും കൂടെ ഇരുന്നപ്പോള് മഹാത്മാവ് അനുമതി നല്കി.
തമപൃച്ഛത്തദാ വിപ്രഃ കിമാഗമനമിത്യഥ। വിപ്രൈരനുഗതസ്യൈവ പത്നീഭ്യാം സഹിതസ്യ ച
അപ്പോള് ആ മഹാത്മാവ് രാജാവിനോട്, 'നിങ്ങള് ഇവിടെ വരാനുള്ള കാരണം എന്ത്?' എന്ന് ചോദിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാരും ഭാര്യമാരും കൂടെ ഇരുന്ന് രാജാവ് അവന്റെ മുമ്പില് ഇരുന്നു.
സ ഉവാച മുനിം രാജാ ഭഗവന്നാസ്തി മേ സുതഃ। അപുത്രസ്യ തു രാജ്യേന വൃദ്ധത്വേ കിം പ്രയോജനമ്
രാജാവ് മഹാത്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവന്, എനിക്ക് മകനില്ല; മകനില്ലാത്തവന്แก่ രാജ്യം എന്തിന്?'
സോഽഹം തപശ്ചരിഷ്യാമി പത്നീഭ്യാം സഹിതോ വനേ। നാപ്രജസ്യ മുനേ കിര്തിഃ സ്വധാ ചൈവാക്ഷയാ ഭവേത്। ഏവമുക്തഃ സ രാജ്ഞാ തു മുനിഃ കാരുണ്യമാഗതഃ
'അതുകൊണ്ട്, ഞാന് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം വനത്തില് തപസ്സു ചെയ്യാന് പോകുന്നു; മഹാത്മാ, മകനില്ലാത്തവന്ക്ക് neither പ്രശസ്തിയും nor ശാശ്വതമായ പിതൃകര്മ്മങ്ങളും ഉണ്ടാവില്ല.' രാജാവിന്റെ ഈ വാക്കുകള് കേട്ട മഹാത്മാവിന് കരുണ തോന്നി.
തമബ്രവീത്സത്യധൃതിഃ സത്യവാഗൃഷിസത്തമഃ। പരിതുഷ്ടോഽസ്മി രാജേന്ദ്ര വരം വരയ സുവ്രത
സത്യവാനായ മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞു: 'രാജാധിരാജാ, ഞാന് സന്തോഷവാനാണ്; നീ ഒരു വരം ചോദിക്കൂ, ധര്മ്മനിഷ്ഠനായവനേ.'