കുലേ ജന്മ പ്രശംസന്തി വൈദ്യാഃ സാധു സുനിഷ്ഠിതാഃ। ബലേന സദൃശം നാസ്തി വീര്യം തു മമ രോചതേ
നല്ല പരിശീലനം ലഭിച്ച വൈദ്യന്മാർ കുടുംബത്തിലെ ഉത്ഭവത്തെ പ്രശംസിക്കും. പക്ഷേ, എനിക്ക് ഏറ്റവും വിലയിടുന്നത് ശക്തിയാണ്; അതിനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
കൃതവീര്യകുലേ ജാതോ നിര്വീര്യഃ കിം കരിഷ്യതി। നിര്വീര്യേ തു കുലേ ജാതോ വീര്യവാംസ്തു വിശിഷ്യതേ
കൃതവീര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ചവൻക്ക് ശക്തിയില്ലെങ്കിൽ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? എന്നാൽ ശക്തിയുള്ളവൻ ദുർബലമായ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചാലും മറ്റെല്ലാവരെയും മറികടക്കും.
ക്ഷത്രിയഃ സര്വശോ രാജന്യസ്യ വൃത്തിര്ദ്വിഷജ്ജയേ। സര്വൈഗുണൈര്വിഹീനോഽപി വീര്യവാന്ഹി തരേന്ദ്രിപൂന്
ക്ഷത്രിയന്റെ പ്രധാന കര്ത്തവ്യം ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുകയാണ്. എല്ലാ ഗുണങ്ങളും ഇല്ലെങ്കിലും ശക്തിയുള്ളവൻ ശക്തരായ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കും.
സര്വൈരപി ഗുണൈര്യുക്തോ നിര്വീര്യഃ കിം കരിഷ്യതി। ജയസ്യ ഹേതുഃ സിദ്ധിര്ഹി കര്മ ദൈവം ച സംശ്രിതമ്
എല്ലാ ഗുണങ്ങളുമുള്ളവൻക്ക് ശക്തിയില്ലെങ്കിൽ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും? വിജയത്തിന് കാരണം പ്രവർത്തിയും ദൈവത്തിന്റെ അനുകൂലതയും തന്നെയാണ്.
സംയുക്തോ ഹി ബലൈഃ കശ്ചിത്പ്രമാദാന്നോപയുജ്യതേ
ശക്തമായ പിന്തുണയുള്ളവനും അശ്രദ്ധ കാരണം അതിന്റെ പ്രയോജനം കാണാതെ പോകാം.
തേന ദ്വാരേണ ശത്രുഭ്യഃ ക്ഷീയതേ സബലോ രിപുഃ
അങ്ങനെയൊരു ദുർബലതയിലൂടെ തന്നെ ശത്രുവും അവന്റെ സൈന്യവും തകർന്നുപോകും.
ദൈന്യം യഥാ ബലവതി തഥാ മോഹോ ബലാന്വിതേ। താവുഭൌ നാശകൌ ഹേതൂ രാജ്ഞാ ത്യാജ്യൌ ജയാര്ഥിനാ
ശക്തനിൽ നിരാശയും ശക്തിയുള്ളവനിൽ ഭ്രമവും ഉണ്ടാകാം. രാജാവിന് വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഈ രണ്ടും ഒഴിവാക്കണം; ഇവ നാശത്തിന്റെ കാരണമാണ്.
ജരാസന്ധിവിനാശം ച രാജ്ഞാം ച പരിരക്ഷണമ്। യദി കുര്യാമ് യജ്ഞാര്ഥം കിം തതഃ പരമം ഭവേത്
ജരാസന്ധനെ സംഹരിക്കുകയും രാജാക്കന്മാരെ രക്ഷിക്കുകയും ചെയ്ത് യാഗത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ചാൽ അതിനേക്കാൾ വലിയ നേട്ടം എന്ത് വേണം?
അനാരമ്ഭേ ഹി നിയതോ ഭവേദഗുണനിശ്ചയഃ। ഗുണാന്നിഃ സംശയാദ്രാജന്നൈര്ഗുണ്യം മന്യസേ കഥമ്
ഒന്നും ആരംഭിക്കാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ ഗുണങ്ങൾ ഉറപ്പാക്കാൻ കഴിയില്ല. രാജാവേ, ഗുണങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കാതെ എങ്ങനെ അവയുടെ അഭാവം നിശ്ചയിക്കാനാകും?
കാഷായം സുലഭം പശ്ചാന്മുനീനാം ശമമിച്ഛതാമ്। സാമ്രാജ്യം തു ഭവേച്ഛക്യം വയം യോത്സ്യാമഹേ പരാന്
ശാന്തി ആഗ്രഹിക്കുന്ന മുനികൾക്ക് കാശായ വസ്ത്രം എപ്പോഴും എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും. എന്നാൽ സാമ്രാജ്യം നേടാൻ കഴിയുന്ന സമയമാണിത്; ഞങ്ങൾ ശത്രുക്കളെ നേരിടും.
ജാതസ്യ ഭാരതേ വംശേ തഥാ കുന്ത്യാഃ സുതസ്യ ച। യാ വൈ യുക്താ മതിഃ സേയമര്ജുനേന പ്രദര്ശിതാ
ഭാരതവംശത്തിൽ ജനിച്ചും കുന്തിയുടെ മകനായും അർജുനൻ കാണിച്ച മനോഭാവം അതിനർഹമായതാണു.
ന സ്മ മൃത്യും വയം വിദ്മ രാത്രൌ വാ യദി വാ ദിവാ। ന ചാപി കഞ്ചിദമരമയുദ്ധേനാനുശുശ്രുമ
രാത്രിയിലോ പകലിലോ മരണം എപ്പോഴാണെന്നു ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി ആരെങ്കിലും അമരന്മാരായി മാറിയെന്നു ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ല.
ഏതാവദേവ പുരുഷൈഃ കാര്യം ഹൃദയതോഷണമ്। നയേന വിധിദൃഷ്ടേന യദുപക്രമതേ പരാന്
ഒരു മനുഷ്യന് മറ്റുള്ളവരോടു് പ്രവര്ത്തിക്കുമ്പോള്, നിയമം കാണിച്ചിട്ടുള്ള ശരിയായ മാര്ഗ്ഗം പിന്തുടര്ന്ന്, തന്റെ മനസ്സിന് തൃപ്തി ലഭിക്കുന്നത്ര മാത്രം മാത്രം ചെയ്യണം.
സുനയസ്യാനപായസ്യ സംയോഗേ പരമഃ ക്രമഃ। സങ്ഗത്യാ ജായതേഽസാമ്യം സാമ്യം ച ന ഭവേദ്ദ്വയോഃ
ശരിയായതും ഉറപ്പുള്ളതുമായ നയത്തില് ചേര്ന്നപ്പോള് ഏറ്റവും വലിയ ഫലം അസമത്വം തന്നെയാണ്; കൂട്ടുകൂടിയാല് അസമത്വം ഉണ്ടാകും, രണ്ടു പക്ഷങ്ങള്ക്കും ഒരുപോലും സമത്വം ഉണ്ടാകില്ല.
അനയസ്യാനുപായസ്യ സംയുഗേ പരമഃ ക്ഷയടഃ। സംശയോ ജായതേ സാമ്യാജ്ജയശ്ച ന ഭവേദ്ദ്വയോഃ
തെറ്റായതും അനാവശ്യവുമായ നയത്തില് ചേര്ുമ്പോള് ഏറ്റവും വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കും; സമത്വത്തില് നിന്ന് സംശയം ഉണ്ടാകും, ജയമോ പരാജയമോ ആര്ക്കും ലഭിക്കില്ല.
തേ വയം നയമാസ്ഥായ ശത്രുദേശസമീപഗാഃ। കഥമന്തം ന ഗച്ഛേമ വൃക്ഷസ്യേവ നദീരയാഃ।। പരരന്ധ്രേ പരാക്രാന്താഃ സ്വരന്ധ്രാവരണേ സ്ഥിതാഃ
നാം നയം പിന്തുടര്ന്ന് ശത്രുവിന്റെ ദേശത്തോട് അടുത്ത് എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഒരു നദിയുടെ ഒഴുക്കു് വൃക്ഷത്തോട് എത്തുന്നതുപോലെ, ശത്രുവിന്റെ ദുർബലതകളിൽ ആക്രമിച്ച്, സ്വന്തം ദുർബലതകൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, എങ്ങനെ വിജയത്തിലേക്ക് എത്താതിരിക്കും?
വ്യൂഢാനീകൈരതിബലൈര്ന യുദ്വ്യേദരിഭിഃ സഹ। ഇതി ബുദ്ധിമതാം നീതിസ്തന്മമാപീഹ രോചതേ
സജ്ജീകരിച്ച സൈന്യങ്ങളോ വലിയ ശക്തിയോ ഉപയോഗിച്ച് തുറന്നു് ശത്രുവിനോടു് നേരിട്ട് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതല്ല; ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ നയമാണിതു്, അതുകൊണ്ടു് എനിക്കും ഇതു് ഇഷ്ടമാണ്.
അനവദ്യാ ഹ്യസമ്ബുദ്ധാഃ പ്രവിഷ്ടാഃ ശത്രുസദ്മ തത്। ശത്രുദേശമുപാക്രമ്യ തം കാമം പ്രാപ്നുയാമഹേ
ശത്രുവിന്റെ വീടിനകത്തേക്ക് ആരും അറിയാതെ, കുറ്റമില്ലാതെ കടന്നാല്, ശത്രുദേശം എത്തിച്ചേരുമ്പോള് നമുക്ക് ആഗ്രഹിച്ച ലക്ഷ്യം നേടാം.
ഏകോ ഹ്യേവ ശ്രിയം നിത്യം ബിഭര്തി പുരുഷര്ഷഭഃ। അന്തരാത്മേവ ഭൂതാനാം തത്ക്ഷയം നൈവ ലക്ഷയേ
ഒരു മനുഷ്യന് മാത്രമാണ് എപ്പോഴും ഭാഗ്യം വഹിക്കുന്നത്; ജീവികളുടെ അന്തരാത്മാവുപോലെ, അതിന്റെ നാശം എനിക്ക് കാണാനാവുന്നില്ല.
അഥവൈനം നിഹത്യാജൌ ശേഷേണാപി സമാഹതാഃ। പ്രാപ്നുയാമ തതഃ സ്വര്ഗം ജ്ഞാതിത്രാണപരായണാഃ
അല്ലെങ്കില്, യുദ്ധത്തില് അവനെ കൊല്ലുമ്പോള്, കുറച്ച് പേരെങ്കിലും ശേഷിച്ചാലും, നമുക്ക് സ്വര്ഗ്ഗം ലഭിക്കും, കാരണം നാം ബന്ധുക്കളെ രക്ഷിക്കാന് സമര്പ്പിതരാണ്.
കൃഷ്ണ കോഽയം ജരാസന്ധഃ കിംവീര്യഃ കിമ്പരാക്രമഃ। യസ്ത്വാം സ്പൃഷ്ട്വാഽഗ്നിസദൃശം ന ദഗ്ധഃ ശലഭോ യഥാ
കൃഷ്ണാ, ഈ ജരാസന്ധന് ആര്? അവന്റെ ശക്തി എത്ര? അവന്റെ വീര്യം എന്ത്? തീപോലെയുള്ള നിന്നെ സ്പര്ശിച്ചിട്ടും, ഒരു ചിറകുള്ള പോലെ ദഹിക്കപ്പെടാതെ അവന് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെട്ടു?
ശൃണു രാജഞ്ജരാസന്ധോ യദ്വീര്യോ യത്പരാക്രമഃ। യഥാ ചോപേക്ഷിതോഽസ്മാഭിര്ബഹുശഃ കൃതവിപ്രിയഃ
രാജാവേ, ജരാസന്ധന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും കേള്ക്കൂ; അവന് പലതവണ നമ്മെ ദുഃഖിപ്പിച്ചിട്ടും, നാം അവനെ ഏറെക്കാലം അവഗണിച്ചിരുന്നു.
അക്ഷൌഹിണീനാം തിസൃണാം പതിഃ സമരദര്പിതഃ। രാജാ ബൃഹദ്രഥോ നാമ മഗധാധിപതിര്ബലീ
യുദ്ധത്തില് അഭിമാനമുള്ള, മൂന്ന് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങളുടെ അധിപതിയായ ബലവാനായ രാജാവാണ് ബൃഹദ്രഥന്; മഗധരാജാവായ ഈ മഹാനാണ്.
രൂപവാന്വീര്യസമ്പന്നഃ ശ്രീമാനതുലവിക്രമഃ। നിത്യം ദീക്ഷാങ്കിതതനുഃ ശതക്രതുരിവാപരഃ
സുന്ദരനും വീര്യശാലിയുമായ, മഹത്വം നിറഞ്ഞ, തുല്യരില്ലാത്ത ശക്തിയുള്ളവനും, എല്ലായ്പ്പോഴും വ്രതചിഹ്നങ്ങളുള്ളവനും, ഇന്ദ്രനോട് സമാനനുമാണ് അവന്.
തേജസാ സൂര്യസങ്കാശഃ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ। യശ്ചാന്തകസമഃ ക്രോധേ ശ്രിയാ വൈശ്രവണോപമഃ
പ്രഭയിലോ സൂര്യനോട് സമം, ക്ഷമയില് ഭൂമിയോട് തുല്യം, കോപത്തില് യമനോട് സമം, സമ്പത്തില് കുബേരനോട് തുല്യനുമാണ് അവന്.
സ്വരാജ്യം കാരയാമാസ മഗധേഷു ഗിരിവ്രജേ'। തസ്യാഭിജനസംയുക്തൈര്ഗണൈര്ഭരതസത്തമ। വ്യാപ്തേയം പൃഥിവീ സര്വാ സൂര്യസ്യേവ ഗഭസ്തിഭിഃ
മഗധദേശത്തും ഗിരിവ്രജയിലും തന്റെ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു; മഹാഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ഉന്നതരായ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അവന് തന്റെ ശക്തി മുഴുവന് ഭൂമിയിലാകെ പടര്ത്തി, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ പോലെ.
സ കാശിരാജസ്യ സുതേ യമജേ ഭരതര്ഷഭഃ। ഉപയേമേ മഹാവീര്യോ രൂപദ്രവിണസംയുതേ। തയോശ്ചകാര സമയം മിഥഃ സ പുരുഷര്ഷഭഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാനായവനേ, കാശിരാജാവിന്റെ ഇരട്ടക്കുമാരിമാരെ, സൗന്ദര്യവും സമ്പത്തും നിറഞ്ഞവരെയും, ആ മഹാവീരന് വിവാഹം ചെയ്തു; അവരോടൊപ്പം ഒരു ധാരണയും ഉണ്ടാക്കി.
നാതിവര്തിഷ്യ ഇത്യേവം പത്നീഭ്യാം സന്നിധൌ തദാ। സ താഭ്യാം ശുശുഭേ രാജാ പത്നീഭ്യാം വസുധാധിപഃ
അവരുടെ സാന്നിധ്യത്തില്, ആ ധാരണ മറികടക്കില്ലെന്ന് അവന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു; ഭൂമിയുടെ രാജാവായ അവന് തന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പ്രകാശിച്ചു.
പ്രിയാമ്ഭാമനുരൂപാഭ്യാം കരേണുഭ്യാമിവ ദ്വിപഃ। തയോര്മധ്യഗതശ്ചാപി രരാജ വസുധാധിപഃ
പ്രിയവും യോജിച്ചവുമായ രണ്ട് കറികള്ക്കൊപ്പം ഒരു ആനയെപ്പോലെ, ഭൂമിയുടെ രാജാവായ അവന് തന്റെ രണ്ട് ഭാര്യമാരുടെ മധ്യേ നിലകൊണ്ടു് പ്രകാശിച്ചു.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ മൂര്തിമാനിവ സാഗരഃ। വിഷയേഷു നിമഗ്രസ്യ തസ്യ യൌവനമത്യഗാത്
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മില് സമുദ്രം രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, തന്റെ രാജ്യങ്ങളില് മുഴുകി, അവന്റെ യൗവനം കടന്നു പോയി.