തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ഷഡഗ്നിര്ന ദദാഹ ച। അശ്വസേനം മയം ചൈവ ചതുരഃ ശാര്ങ്ഗകാംസ്തഥാ
ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി അശ്വസേനനെയും മയനെയും നാലു ശാരംഗകന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ചില്ല.
കിമര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ബ്രഹ്മന്നേതത്പ്രചക്ഷ്വ മേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കാതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അദാഹേ ഹ്യശ്വസേനസ്യ ദാനവസ്യ മയസ്യ ച। കാരണം കീര്തിതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാം ന കീര്തിതമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, അശ്വസേനനും ദാനവനായ മയനും ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ ശാരംഗകന്മാരുടെ കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.
തദേതദദ്ഭുതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാമനാമയമ്। കീര്തയസ്വാഗ്നിസംമര്ദേ കഥം തേ ന വിനാശിതാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ശാരംഗകന്മാരെ കുറിച്ച് ഈ അത്ഭുതകരമായ, ശുഭമായ കാര്യം ദയവായി പറയൂ; അഗ്നിയുടെ കനലിൽ അവർ എങ്ങനെ നശിച്ചില്ലെന്ന് വിശദീകരിക്കൂ.
യദര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തത്തേ സര്വം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാ ഭൂതമരിന്ദമ
ശത്രുനാശകനേ, അപ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാര്യം ഞാൻ മുഴുവനും പറയാം.
ധര്മജ്ഞാനാം മുഖ്യതമസ്തപസ്വീ സംശിതവ്രതഃ। ആസീന്മഹര്ഷിഃ ശ്രുതവാന്മന്ദപാല ഇതി ശ്രുതഃ
ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ പ്രധാനനും കഠിനവ്രതശീലിയും ആയിരുന്ന മഹർഷി, മന്ദപാലൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
സ മാര്ഗമാശ്രിതോ രാജന്നൃഷീണാമൂര്ധ്വരേതസാമ്। സ്വാധ്യായവാന്ധര്മരതസ്തപസ്വീ വിജിതേന്ദ്രിയഃ
അവൻ വ്രതനിഷ്ഠരായ ഋഷിമാരുടെ പാത പിന്തുടർന്നു, സ്വാധ്യായത്തിൽ താല്പര്യവും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനവും austerity-യിൽ സ്ഥിരതയും ഇന്ദ്രിയജയവും പുലർത്തി.
സ ഗത്വാ തപസഃ പാരം ദേഹമുത്സൃജ്യ ഭാരത। ജഗാമ പിതൃലോകായ ന ലേഭേ തത്ര തത്ഫലമ്
അവൻ തപസ്സിന്റെ പരമാവധി എത്തി, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പിതൃലോകത്തേക്ക് പോയി; പക്ഷേ അവിടെ തപസ്സിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചില്ല.
സ ലോകാനഫലാന്ദൃഷ്ട്വാ തപസാ നിര്ജിതാനപി। പപ്രച്ഛ ധര്മരാജസ്യ സമീപസ്ഥാന്ദിവൌകസഃ
തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ലോകങ്ങൾ ഫലശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവിന്റെ സമീപത്തുള്ള ദേവന്മാരോട് അവൻ ചോദിച്ചു.
കിമര്ഥമാവൃതാ ലോകാ മമൈതേ തപസാഽര്ജിതാഃ। കിം മയാ ന കൃതം തത്ര യസ്യൈതത്കര്മണഃ ഫലമ്
'എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ഈ ലോകങ്ങൾ എനിക്ക് ലഭിക്കാതിരിക്കുന്നത്? ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യാതിരുന്നത്, അതിനാലാണോ ഈ ഫലം ലഭിച്ചത്?' എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു.
തത്രാഹം തത്കരിഷ്യാമി യദര്ഥമിദമാവൃതമ്। ഫലമേതസ്യ തപസഃ കഥയധ്വം ദിവൌകസഃ
അവിടെ ഞാൻ ഈ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം നിറവേറ്റും; ദേവന്മാരേ, ഈ തപസ്സിന്റെ ഫലം എന്താണെന്ന് പറയൂ.
ഋണിനോ മാനവാ ബ്രഹ്മഞ്ജായന്തേ യേന തച്ഛൃണു। ക്രിയാഭിര്ബ്രഹ്മചര്യേണ പ്രജയാ ച ന സംശയഃ
ബ്രഹ്മനേ, മനുഷ്യർ എങ്ങനെ കടക്കാരായി ജനിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കൂ; കർമങ്ങൾ, ബ്രഹ്മചര്യവും സന്താനവും കൊണ്ടാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദപാക്രിയതേ സര്വം യജ്ഞേന തപസാ സുതൈഃ। തപസ്വീ യജ്ഞകൃച്ചാസി ന ച തേ വിദ്യതേ പ്രജാ
യജ്ഞം, തപസ്സ്, പുത്രന്മാർ എന്നിവകൊണ്ട് ആ കടം മുഴുവൻ നീങ്ങിപ്പോകുന്നു; നീ തപസ്വിയും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനുമാണ്, പക്ഷേ നിനക്ക് സന്താനമില്ല.
ത ഇമേ പ്രസവസ്യാര്ഥേ തവ ലോകാഃ സമാവൃതാഃ। പ്രജായസ്വ തതോ ലോകാനുപഭോക്ഷ്യസി പുഷ്കലാന്
അതിനാൽ, നിനക്ക് സന്താനത്തിനായി ഈ ലോകങ്ങൾ തടഞ്ഞുവെച്ചിരിക്കുന്നു; നീ സന്താനങ്ങൾ നേടുക, പിന്നെ നീ സമൃദ്ധമായ ലോകങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
പുന്നാമ്നോ നരകാത്പുത്രസ്ത്രായതേ പിതരം ശ്രുതിഃ। തസ്മാദപത്യസന്താനേ യതസ്വ ബ്രഹ്മസത്തമ
പുത് എന്ന പേരിലുള്ള നരകത്തിൽ നിന്ന് പുത്രൻ പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മണ്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, സന്താനവൃദ്ധിക്കായി പരിശ്രമിക്കൂ.
തച്ഛ്രുത്വാ മന്ദപാലസ്തു വചസ്തേഷാം ദിവൌകസാമ്। ക്വ നു ശീഘ്രമപത്യം സ്യാദ്ബഹുലം ചേത്യചിന്തയത്
ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു മന്ദപാലൻ ചിന്തിച്ചു: എവിടെയും എങ്ങനെ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ കൂടുതൽ സന്താനങ്ങൾ ലഭിക്കും?
സ ചിന്തയന്നഭ്യഗച്ഛത്സുബഹുപ്രസവാന്ഖഗാന്। ശാര്ങ്ഗികാം ശാര്ങ്ഗകോ ഭൂത്വാ ജരിതാം സമുപേയിവാന്
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, വളരെ സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന പക്ഷികളെ സമീപിച്ചു; ശാർംഗികൻ എന്ന പക്ഷിയായി അവൻ ജരിതയെ സമീപിച്ചു.
തസ്യാം പുത്രാനജനയച്ചതുരോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। താനപാസ്യ സ തത്രൈവ ജഗാമ ലപിതാം പ്രതി
അവളിൽ അവൻ നാലു ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ ആയ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവരെ അവിടെ വിട്ട് അവൻ ലപിതയിലേക്കു പോയി.
ബാലാന്സ താനണ്ഡഗതാന്സഹ മാത്രാ മുനിര്വനേ। തസ്മിന്ഗതേ മഹാഭാഗേ ലപിതാം പ്രതി ഭാരത
അവൻ പോയപ്പോൾ, ആ കുട്ടികൾ അമ്മയോടൊപ്പം മുട്ടിനകത്തായിരുന്നു; മഹാഭാഗനായ മുനി അവരെ കാട്ടിൽ വിട്ടു.
അപത്യസ്നേഹസംയുക്താ ജരിതാ ബഹ്വചിന്തയത്। തേന ത്യക്താനസംത്യാജ്യാനൃഷീനണ്ഡഗതാന്വനേ
മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ ജരിത വളരെ വിഷമിച്ചു; കാട്ടിൽ മുട്ടിനകത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കാനാവാത്ത മക്കളെക്കുറിച്ച് അവൾ നിരന്തരം ചിന്തിച്ചു.
ന ജഹൌ പുത്രശോകാര്താ ജരിതാ ഖാണ്ഡവേ സുതാന്। ബഭാര ചൈതാന്സംജാതാന്സ്വവൃത്ത്യാ സ്നേഹവിക്ലവാ
മക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള ദുഃഖത്തിൽ ജരിത കണ്ഢവവനത്തിൽ അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല; സ്നേഹത്തിൽ മുഴുകി അവൾ ജനിച്ച മക്കളെ സംരക്ഷിച്ചു.
തതോഽഗ്നിം ഖാണ്ഡവം ദഗ്ധുമായാന്തം ദൃഷ്ടവാനൃഷിഃ। മന്ദപാലശ്ചരംസ്തസ്മിന്വനേ ലപിതയാ സഹ
അപ്പോൾ മന്ദപാലൻ ലപിതയോടൊപ്പം കണ്ഢവവനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ അതിനെ കത്തിക്കാൻ അഗ്നിയെ വരുന്നത് കണ്ടു.
തം സംകല്പം വിദിത്വാഗ്നേര്ജ്ഞാത്വാ പുത്രാംശ്ച ബാലകാന്। സോഽഭിതുഷ്ടാവ വിപ്രര്ഷിബ്രാര്ഹ്മണോ ജാതവേദസമ്
അഗ്നിയുടെ ഉദ്ദേശവും തന്റെ ബാലപുത്രന്മാരെയും അറിയാതെ, ബ്രഹ്മണ്മുനി ജാതവേദസിനെ സ്തുതിച്ചു.
ത്വമഗ്നേ സര്വലോകാനാം മുഖം ത്വമസി ഹവ്യവാട്
അഗ്നേ, നീ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും വായാണ്; നീ ഹവ്യങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നവനാണ്.
ത്വമന്തഃ സര്വഭൂതാനാം ഗൂഢശ്ചരസി പാവക। ത്വാമേകമാഹുഃ കവയസ്ത്വാമാഹുസ്ത്രിവിധം പുനഃ
ശുദ്ധിയുള്ളവനേ, നീ എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഉള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞു സഞ്ചരിക്കുന്നു; ജ്ഞാനികൾ നിന്നെ ഒരൊറ്റവനായി വിളിക്കുന്നു, പിന്നെയും മൂന്നു രൂപത്തിൽ വിളിക്കുന്നു.
ത്വാമഷ്ടധാ കല്പയിത്വാ യജ്ഞവാഹമകല്പയന്। ത്വയാ വിശ്വമിദം സൃഷ്ടം വദന്തി പരമര്ഷയഃ
നിന്നെ എട്ട് രൂപങ്ങളായി കരുതി, യജ്ഞഭാരവാഹകനായി സൃഷ്ടിച്ചു; മഹർഷികൾ ഈ ലോകം നിന്നാൽ സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ത്വദൃതേ ഹി ജഗത്കൃത്സ്നം സദ്യോ നശ്യേദ്ധുതാശന। തുഭ്യം കൃത്വാ നമോ വിപ്രാഃ സ്വകര്മവിജിതാം ഗതിമ്
ഹവ്യങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവനേ, നിന്നില്ലാതെ ഈ ലോകം ഉടൻ നശിക്കും; നിനക്ക് നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മണ്മാർ തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലമായ ഗതി നേടുന്നു.
ഗച്ഛന്തി സഹ പത്നീഭിഃ സുതൈരപി ച ശാശ്വതീമ്। ത്വാമഗ്നേ ജലദാനാഹുഃ ഖേവിഷക്താന്സവിദ്യുതഃ
ഭാര്യകളും പുത്രന്മാരുമൊത്ത് അവർ ശാശ്വതമായ ഗതിയിൽ എത്തുന്നു; അഗ്നേ, ദേവന്മാരിൽ നീ മേഘം എന്നറിയപ്പെടുന്നു, മിന്നലോടുകൂടി ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ദഹന്തി സര്വഭൂതാനി ത്വത്തോ നിഷ്ക്രമ്യ ഹേതയഃ। ജാതവേദസ്ത്വയൈവേദം വിശ്വം സൃഷ്ടം മഹാദ്യുതേ
നിന്റെ ഉള്ളിൽ നിന്നു പുറത്ത് വരുന്ന ശക്തികൾ എല്ലാ ജീവികളെയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള ജാതവേദാ, ഈ മുഴുവൻ ലോകവും നീയൊന്നായി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു.
തവൈവ കര്മവിഹിതം ഭൂതം സര്വം ചരാചരമ്। ത്വയാപോ വിഹിതാഃ പൂര്വം ത്വയി സര്വമിദം ജഗത്
നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നത്; ആദിയിൽ നീയാണു വെള്ളം സൃഷ്ടിച്ചത്, ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിനക്കുള്ളിലാണു നിലനിൽക്കുന്നത്.