ഉപര്യാകാശഗോ ഭൂത്വാ വിധൂമഃ സമപദ്യത। ദീപ്താക്ഷോ ദീപ്തജിഹ്വശ്ച സംപ്രദീപ്തമഹാനനഃ
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി, പുകയില്ലാതെ ദീപ്തനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കനലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ജ്വലിക്കുന്ന നാവും തീപടർന്ന വായും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
ദീപ്തോര്ധ്വകേശഃ പിങ്ഗാക്ഷഃ പിബന്പ്രാണഭൃതാം വസാമ്। താം സ കൃഷ്ണാര്ജുനകൃതാം സുധാം പ്രാപ്യ ഹുതാശനഃ
ജ്വലിക്കുന്ന ഉയർന്ന മുടിയും കവിളിൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും ഉള്ളവൻ, ജീവികളുടെ കൊഴുപ്പ് കുടിച്ചു; അങ്ങനെ കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും ഒരുക്കിയ അമൃതം അഗ്നിദേവൻ ആസ്വദിച്ചു.
ബഭൂവ മുദിതസ്തൃപ്തഃ പരാം നിര്വൃതിമാഗതഃ। തഥാഽസുരം മയം നാമ തക്ഷകസ്യ നിവേശനാത്
അങ്ങനെ തക്ഷകന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വന്ന അസുരനായ മയൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
വിപ്രദ്രവന്തം സഹസാ ദദര്ശ മധുസൂദനഃ। തമഗ്നിഃ പ്രാര്ഥയാമാസ ദിധക്ഷുര്വാതസാരഥിഃ
അപ്പോൾ ഭയത്താൽ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോകുന്ന മയനെ മധുസൂദനൻ കണ്ടു; അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വായുവിന്റെ രഥികനായവനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
ശരീരവാഞ്ജടീ ഭൂത്വാ നദന്നിവ ബലാഹകഃ। വിജ്ഞായ ദാനവേന്ദ്രാണാം മയം വൈ ശില്പിനാം വരമ്
അഗ്നി ജടയുള്ള ശരീരത്തിൽ, ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘം പോലെ മുഴക്കി, ദാനവരിൽ പ്രധാനമായ ശില്പിയായ മയനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ജിഘാംസുര്വാസുദേവസ്തം ചക്രമുദ്യമ്യ ധിഷ്ഠിതഃ। സ ചക്രമുദ്യതം ദൃഷ്ട്വാ ദിധക്ഷന്തം ച പാവകമ്
വസുദേവൻ അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ചക്രം ഉയർത്തി തയ്യാറായി നിന്നു; അപ്പോൾ ചക്രം ഉയർത്തിയതും അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ഉത്സുകനായി നില്ക്കുന്നതും കണ്ടു—
അഭിധാവാര്ജുനേത്യേവം മയസ്ത്രാഹീതി ചാബ്രവീത്। തസ്യ ഭീതസ്വനം ശ്രുത്വാ മാ ഭൈരിതി ധനംജയഃ
മയൻ 'അർജുനാ, രക്ഷിക്കൂ!' എന്നു വിളിച്ചു; ഭയത്തോടെ സംരക്ഷണം അപേക്ഷിച്ചു. അവന്റെ ഭയഭരിതമായ ശബ്ദം കേട്ട് ധനഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
പ്രത്യുവാച മയം പാര്ഥോ ജീവയന്നിവ ഭാരത। തം ന ഭേതവ്യമിത്യാഹ മയം പാര്ഥോ ദയാപരഃ
പാർഥൻ മയനോട്, ജീവൻ തന്നതുപോലെ, ദയാപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
തം പാര്ഥേനാഭയേ ദത്തേ നമുചേര്ഭ്രാതരം മയമ്। ന ഹന്തുമൈച്ഛദ്ദാശാര്ഹഃ പാവകോ ന ദദാഹ ച
പാർഥൻ മയനു അഭയം നൽകിയപ്പോൾ, നമുചിയുടെ സഹോദരനായ മയനെ ദാശാർഹൻ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അഗ്നിയും ദഹിച്ചില്ല.
തദ്വനം പാവകോ ധീമാന്ദിനാനി ദശ പഞ്ച ച। ദദാഹ കൃഷ്ണപാര്ഥാഭ്യാം രക്ഷിതഃ പാകശാസനാത്
കൃഷ്ണനും പാർഥനും സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ബുദ്ധിമാൻ അഗ്നി ആ വനം പതിനഞ്ച് ദിവസം ദഹിപ്പിച്ചു.
തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ഷഡഗ്നിര്ന ദദാഹ ച। അശ്വസേനം മയം ചൈവ ചതുരഃ ശാര്ങ്ഗകാംസ്തഥാ
ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി അശ്വസേനനെയും മയനെയും നാലു ശാരംഗകന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ചില്ല.
കിമര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ബ്രഹ്മന്നേതത്പ്രചക്ഷ്വ മേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കാതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അദാഹേ ഹ്യശ്വസേനസ്യ ദാനവസ്യ മയസ്യ ച। കാരണം കീര്തിതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാം ന കീര്തിതമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, അശ്വസേനനും ദാനവനായ മയനും ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ ശാരംഗകന്മാരുടെ കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.
തദേതദദ്ഭുതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാമനാമയമ്। കീര്തയസ്വാഗ്നിസംമര്ദേ കഥം തേ ന വിനാശിതാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ശാരംഗകന്മാരെ കുറിച്ച് ഈ അത്ഭുതകരമായ, ശുഭമായ കാര്യം ദയവായി പറയൂ; അഗ്നിയുടെ കനലിൽ അവർ എങ്ങനെ നശിച്ചില്ലെന്ന് വിശദീകരിക്കൂ.
യദര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തത്തേ സര്വം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാ ഭൂതമരിന്ദമ
ശത്രുനാശകനേ, അപ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാര്യം ഞാൻ മുഴുവനും പറയാം.
ധര്മജ്ഞാനാം മുഖ്യതമസ്തപസ്വീ സംശിതവ്രതഃ। ആസീന്മഹര്ഷിഃ ശ്രുതവാന്മന്ദപാല ഇതി ശ്രുതഃ
ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ പ്രധാനനും കഠിനവ്രതശീലിയും ആയിരുന്ന മഹർഷി, മന്ദപാലൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
സ മാര്ഗമാശ്രിതോ രാജന്നൃഷീണാമൂര്ധ്വരേതസാമ്। സ്വാധ്യായവാന്ധര്മരതസ്തപസ്വീ വിജിതേന്ദ്രിയഃ
അവൻ വ്രതനിഷ്ഠരായ ഋഷിമാരുടെ പാത പിന്തുടർന്നു, സ്വാധ്യായത്തിൽ താല്പര്യവും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനവും austerity-യിൽ സ്ഥിരതയും ഇന്ദ്രിയജയവും പുലർത്തി.
സ ഗത്വാ തപസഃ പാരം ദേഹമുത്സൃജ്യ ഭാരത। ജഗാമ പിതൃലോകായ ന ലേഭേ തത്ര തത്ഫലമ്
അവൻ തപസ്സിന്റെ പരമാവധി എത്തി, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പിതൃലോകത്തേക്ക് പോയി; പക്ഷേ അവിടെ തപസ്സിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചില്ല.
സ ലോകാനഫലാന്ദൃഷ്ട്വാ തപസാ നിര്ജിതാനപി। പപ്രച്ഛ ധര്മരാജസ്യ സമീപസ്ഥാന്ദിവൌകസഃ
തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ലോകങ്ങൾ ഫലശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവിന്റെ സമീപത്തുള്ള ദേവന്മാരോട് അവൻ ചോദിച്ചു.
കിമര്ഥമാവൃതാ ലോകാ മമൈതേ തപസാഽര്ജിതാഃ। കിം മയാ ന കൃതം തത്ര യസ്യൈതത്കര്മണഃ ഫലമ്
'എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ഈ ലോകങ്ങൾ എനിക്ക് ലഭിക്കാതിരിക്കുന്നത്? ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യാതിരുന്നത്, അതിനാലാണോ ഈ ഫലം ലഭിച്ചത്?' എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു.
തത്രാഹം തത്കരിഷ്യാമി യദര്ഥമിദമാവൃതമ്। ഫലമേതസ്യ തപസഃ കഥയധ്വം ദിവൌകസഃ
അവിടെ ഞാൻ ഈ രഹസ്യമായി സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം നിറവേറ്റും; ദേവന്മാരേ, ഈ തപസ്സിന്റെ ഫലം എന്താണെന്ന് പറയൂ.
ഋണിനോ മാനവാ ബ്രഹ്മഞ്ജായന്തേ യേന തച്ഛൃണു। ക്രിയാഭിര്ബ്രഹ്മചര്യേണ പ്രജയാ ച ന സംശയഃ
ബ്രഹ്മനേ, മനുഷ്യർ എങ്ങനെ കടക്കാരായി ജനിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കൂ; കർമങ്ങൾ, ബ്രഹ്മചര്യവും സന്താനവും കൊണ്ടാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദപാക്രിയതേ സര്വം യജ്ഞേന തപസാ സുതൈഃ। തപസ്വീ യജ്ഞകൃച്ചാസി ന ച തേ വിദ്യതേ പ്രജാ
യജ്ഞം, തപസ്സ്, പുത്രന്മാർ എന്നിവകൊണ്ട് ആ കടം മുഴുവൻ നീങ്ങിപ്പോകുന്നു; നീ തപസ്വിയും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനുമാണ്, പക്ഷേ നിനക്ക് സന്താനമില്ല.
ത ഇമേ പ്രസവസ്യാര്ഥേ തവ ലോകാഃ സമാവൃതാഃ। പ്രജായസ്വ തതോ ലോകാനുപഭോക്ഷ്യസി പുഷ്കലാന്
അതിനാൽ, നിനക്ക് സന്താനത്തിനായി ഈ ലോകങ്ങൾ തടഞ്ഞുവെച്ചിരിക്കുന്നു; നീ സന്താനങ്ങൾ നേടുക, പിന്നെ നീ സമൃദ്ധമായ ലോകങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
പുന്നാമ്നോ നരകാത്പുത്രസ്ത്രായതേ പിതരം ശ്രുതിഃ। തസ്മാദപത്യസന്താനേ യതസ്വ ബ്രഹ്മസത്തമ
പുത് എന്ന പേരിലുള്ള നരകത്തിൽ നിന്ന് പുത്രൻ പിതാവിനെ രക്ഷിക്കുന്നു എന്ന് ശാസ്ത്രം പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട്, ബ്രഹ്മണ്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, സന്താനവൃദ്ധിക്കായി പരിശ്രമിക്കൂ.
തച്ഛ്രുത്വാ മന്ദപാലസ്തു വചസ്തേഷാം ദിവൌകസാമ്। ക്വ നു ശീഘ്രമപത്യം സ്യാദ്ബഹുലം ചേത്യചിന്തയത്
ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടു മന്ദപാലൻ ചിന്തിച്ചു: എവിടെയും എങ്ങനെ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ കൂടുതൽ സന്താനങ്ങൾ ലഭിക്കും?
സ ചിന്തയന്നഭ്യഗച്ഛത്സുബഹുപ്രസവാന്ഖഗാന്। ശാര്ങ്ഗികാം ശാര്ങ്ഗകോ ഭൂത്വാ ജരിതാം സമുപേയിവാന്
അങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, വളരെ സന്താനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന പക്ഷികളെ സമീപിച്ചു; ശാർംഗികൻ എന്ന പക്ഷിയായി അവൻ ജരിതയെ സമീപിച്ചു.
തസ്യാം പുത്രാനജനയച്ചതുരോ ബ്രഹ്മവാദിനഃ। താനപാസ്യ സ തത്രൈവ ജഗാമ ലപിതാം പ്രതി
അവളിൽ അവൻ നാലു ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ ആയ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു; അവരെ അവിടെ വിട്ട് അവൻ ലപിതയിലേക്കു പോയി.
ബാലാന്സ താനണ്ഡഗതാന്സഹ മാത്രാ മുനിര്വനേ। തസ്മിന്ഗതേ മഹാഭാഗേ ലപിതാം പ്രതി ഭാരത
അവൻ പോയപ്പോൾ, ആ കുട്ടികൾ അമ്മയോടൊപ്പം മുട്ടിനകത്തായിരുന്നു; മഹാഭാഗനായ മുനി അവരെ കാട്ടിൽ വിട്ടു.
അപത്യസ്നേഹസംയുക്താ ജരിതാ ബഹ്വചിന്തയത്। തേന ത്യക്താനസംത്യാജ്യാനൃഷീനണ്ഡഗതാന്വനേ
മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ നിറഞ്ഞ ജരിത വളരെ വിഷമിച്ചു; കാട്ടിൽ മുട്ടിനകത്ത് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടെങ്കിലും ഉപേക്ഷിക്കാനാവാത്ത മക്കളെക്കുറിച്ച് അവൾ നിരന്തരം ചിന്തിച്ചു.