വ്യധമച്ഛരസങ്ഘാതൈര്ദേഹിനഃ ഖാണ്ഡവാലയാന്। ന ച സ്മ കിംചിച്ഛക്നോതി ഭൂതം നിശ്ചരിതും തതഃ
അവൻ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ ഖാണ്ഡവവാസികളെ വീഴ്ത്തി; അവിടെ നിന്ന് ഒരു ജീവിയും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സംഛിദ്യമാനമിഷുഭിരസ്യതാ സവ്യസാചിനാ। നാശക്നുവംശ്ച ഭൂതാനി മഹാന്ത്യപി രണേഽര്ജുനമ്
സവ്യാസാചി അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ച് അവരെ വെട്ടിയിടുമ്പോൾ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവർക്കും അർജ്ജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
നിരീക്ഷിതുമമോഘാസ്ത്രം യോദ്ധും ചാപി കുതോ രണേ। ശതം ചൈകേന വിവ്യാധ ശതേനൈകം പതത്രിണാമ്
അവന്റെ അശ്രമോച്ഛിന്നമായ ആയുധങ്ങൾ നോക്കാൻ പോലും ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എവിടെയും കഴിയില്ല; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് നൂറുപേരെയും, നൂറു അമ്പുകൊണ്ട് ഒരാളെയും അർജ്ജുനൻ തകർത്തു.
വ്യസവസ്തേഽപതന്നഗ്നൌ സാക്ഷാത്കാലഹതാ ഇവ। ന ചാലഭന്ത തേ ശര്മ രോധഃസു വിഷമേഷു ച
പ്രാണൻ വിട്ടവർ കലഹത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ തീയിൽ വീണു; കാടുകളിലും കല്ലിടങ്ങളിലുമൊന്നും അവർക്കു രക്ഷയുണ്ടായില്ല.
പിതൃദേവനിവാസേഷു സന്താപശ്ചാപ്യജായത। ഭൂതസങ്ഘാശ്ച ബഹവോ ദീനാശ്ചക്രുര്മഹാസ്വനമ്
പിതൃദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ദു:ഖം പടർന്നു; അനേകം ജീവികൾ വിഷമിച്ച് വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി.
രുരുദുര്വാരണാശ്ചൈവ തഥാ മൃഗതരക്ഷവഃ। തേന ശബ്ദേന വിത്രേസുര്ഗങ്ഗോദധിചരാ ഝഷാഃ
ആനകളും മാൻമാരും കടുവകളും കരഞ്ഞു; ആ ശബ്ദം കേട്ട് ഗംഗയിലും സമുദ്രത്തിലും ജീവിക്കുന്ന മീനുകൾ ഭയപ്പെട്ടു.
വിദ്യാധരഗണാശ്ചൈവ യേ ച തത്ര വനൌകസഃ। ന ത്വര്ജുനം മഹാബാഹോ നാപി കൃഷ്ണം ജനാര്ദനമ്
വിദ്യാധരന്മാരുടെയും അവിടെ വസിക്കുന്ന വനവാസികളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ ആരും, മഹാബാഹുവേ, അർജ്ജുനനെയും കൃഷ്ണനെയും നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല.
നിരീക്ഷിതും വൈ ശക്നോതി കശ്ചിദ്യോദ്ധും കുതഃ പുനഃ। ഏകായനഗതാ യേഽപി നിഷ്പേതുസ്തത്ര കേചന
ആര്ക്കും അവരെ നേരെ നോക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എവിടെയും കഴിയില്ല; എങ്കിലും ഒരിടത്ത് കൂടിയിരുന്ന ചിലർ പുറത്തുവന്നു.
രാക്ഷസാ ദാനവാ നാഗാ ജഘ്നേ ചക്രേണ താന്ഹരിഃ। തേ തു ഭിന്നശിരോദേഹാശ്ചക്രവേഗാദ്ഗതാസവഃ
രാക്ഷസന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും പന്നഗന്മാരെയും ഹരി ചക്രം ഉപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു; ചക്രത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ തലയും ശരീരവും വേർപെട്ട് അവർ മരണമടഞ്ഞു.
പേതുരന്യേ മഹാകായാഃ പ്രദീപ്തേ വസുരേതസി। സമാംസരുധിരൌധൈശ്ച വസാഭിശ്ചാപി തര്പിതഃ
മറ്റു വലിയ ശരീരമുള്ളവർ ജ്വലിക്കുന്ന ഭൂമിയിൽ വീണു; മാംസവും രക്തവും കൊഴുപ്പും കൊണ്ട് നിലം തിളച്ചു.
ഉപര്യാകാശഗോ ഭൂത്വാ വിധൂമഃ സമപദ്യത। ദീപ്താക്ഷോ ദീപ്തജിഹ്വശ്ച സംപ്രദീപ്തമഹാനനഃ
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി, പുകയില്ലാതെ ദീപ്തനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കനലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ജ്വലിക്കുന്ന നാവും തീപടർന്ന വായും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
ദീപ്തോര്ധ്വകേശഃ പിങ്ഗാക്ഷഃ പിബന്പ്രാണഭൃതാം വസാമ്। താം സ കൃഷ്ണാര്ജുനകൃതാം സുധാം പ്രാപ്യ ഹുതാശനഃ
ജ്വലിക്കുന്ന ഉയർന്ന മുടിയും കവിളിൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും ഉള്ളവൻ, ജീവികളുടെ കൊഴുപ്പ് കുടിച്ചു; അങ്ങനെ കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും ഒരുക്കിയ അമൃതം അഗ്നിദേവൻ ആസ്വദിച്ചു.
ബഭൂവ മുദിതസ്തൃപ്തഃ പരാം നിര്വൃതിമാഗതഃ। തഥാഽസുരം മയം നാമ തക്ഷകസ്യ നിവേശനാത്
അങ്ങനെ തക്ഷകന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വന്ന അസുരനായ മയൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
വിപ്രദ്രവന്തം സഹസാ ദദര്ശ മധുസൂദനഃ। തമഗ്നിഃ പ്രാര്ഥയാമാസ ദിധക്ഷുര്വാതസാരഥിഃ
അപ്പോൾ ഭയത്താൽ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോകുന്ന മയനെ മധുസൂദനൻ കണ്ടു; അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വായുവിന്റെ രഥികനായവനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
ശരീരവാഞ്ജടീ ഭൂത്വാ നദന്നിവ ബലാഹകഃ। വിജ്ഞായ ദാനവേന്ദ്രാണാം മയം വൈ ശില്പിനാം വരമ്
അഗ്നി ജടയുള്ള ശരീരത്തിൽ, ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘം പോലെ മുഴക്കി, ദാനവരിൽ പ്രധാനമായ ശില്പിയായ മയനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ജിഘാംസുര്വാസുദേവസ്തം ചക്രമുദ്യമ്യ ധിഷ്ഠിതഃ। സ ചക്രമുദ്യതം ദൃഷ്ട്വാ ദിധക്ഷന്തം ച പാവകമ്
വസുദേവൻ അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ചക്രം ഉയർത്തി തയ്യാറായി നിന്നു; അപ്പോൾ ചക്രം ഉയർത്തിയതും അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ഉത്സുകനായി നില്ക്കുന്നതും കണ്ടു—
അഭിധാവാര്ജുനേത്യേവം മയസ്ത്രാഹീതി ചാബ്രവീത്। തസ്യ ഭീതസ്വനം ശ്രുത്വാ മാ ഭൈരിതി ധനംജയഃ
മയൻ 'അർജുനാ, രക്ഷിക്കൂ!' എന്നു വിളിച്ചു; ഭയത്തോടെ സംരക്ഷണം അപേക്ഷിച്ചു. അവന്റെ ഭയഭരിതമായ ശബ്ദം കേട്ട് ധനഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
പ്രത്യുവാച മയം പാര്ഥോ ജീവയന്നിവ ഭാരത। തം ന ഭേതവ്യമിത്യാഹ മയം പാര്ഥോ ദയാപരഃ
പാർഥൻ മയനോട്, ജീവൻ തന്നതുപോലെ, ദയാപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
തം പാര്ഥേനാഭയേ ദത്തേ നമുചേര്ഭ്രാതരം മയമ്। ന ഹന്തുമൈച്ഛദ്ദാശാര്ഹഃ പാവകോ ന ദദാഹ ച
പാർഥൻ മയനു അഭയം നൽകിയപ്പോൾ, നമുചിയുടെ സഹോദരനായ മയനെ ദാശാർഹൻ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അഗ്നിയും ദഹിച്ചില്ല.
തദ്വനം പാവകോ ധീമാന്ദിനാനി ദശ പഞ്ച ച। ദദാഹ കൃഷ്ണപാര്ഥാഭ്യാം രക്ഷിതഃ പാകശാസനാത്
കൃഷ്ണനും പാർഥനും സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ബുദ്ധിമാൻ അഗ്നി ആ വനം പതിനഞ്ച് ദിവസം ദഹിപ്പിച്ചു.
തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ഷഡഗ്നിര്ന ദദാഹ ച। അശ്വസേനം മയം ചൈവ ചതുരഃ ശാര്ങ്ഗകാംസ്തഥാ
ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി അശ്വസേനനെയും മയനെയും നാലു ശാരംഗകന്മാരെയും ദഹിപ്പിച്ചില്ല.
കിമര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തസ്മിന്വനേ ദഹ്യമാനേ ബ്രഹ്മന്നേതത്പ്രചക്ഷ്വ മേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ആ വനം ദഹിക്കുമ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിപ്പിക്കാതിരുന്നതെന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ.
അദാഹേ ഹ്യശ്വസേനസ്യ ദാനവസ്യ മയസ്യ ച। കാരണം കീര്തിതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാം ന കീര്തിതമ്
ബ്രാഹ്മണനേ, അശ്വസേനനും ദാനവനായ മയനും ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ കാരണം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്, പക്ഷേ ശാരംഗകന്മാരുടെ കാര്യം വ്യക്തമാക്കിയിട്ടില്ല.
തദേതദദ്ഭുതം ബ്രഹ്മഞ്ശാര്ങ്ഗകാണാമനാമയമ്। കീര്തയസ്വാഗ്നിസംമര്ദേ കഥം തേ ന വിനാശിതാഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ശാരംഗകന്മാരെ കുറിച്ച് ഈ അത്ഭുതകരമായ, ശുഭമായ കാര്യം ദയവായി പറയൂ; അഗ്നിയുടെ കനലിൽ അവർ എങ്ങനെ നശിച്ചില്ലെന്ന് വിശദീകരിക്കൂ.
യദര്ഥം ശാര്ങ്ഗകാനഗ്നിര്ന ദദാഹ തഥാ ഗതേ। തത്തേ സര്വം പ്രവക്ഷ്യാമി യഥാ ഭൂതമരിന്ദമ
ശത്രുനാശകനേ, അപ്പോൾ അഗ്നി ശാരംഗകന്മാരെ ദഹിക്കാതിരുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ കാര്യം ഞാൻ മുഴുവനും പറയാം.
ധര്മജ്ഞാനാം മുഖ്യതമസ്തപസ്വീ സംശിതവ്രതഃ। ആസീന്മഹര്ഷിഃ ശ്രുതവാന്മന്ദപാല ഇതി ശ്രുതഃ
ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ പ്രധാനനും കഠിനവ്രതശീലിയും ആയിരുന്ന മഹർഷി, മന്ദപാലൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായിരുന്നു.
സ മാര്ഗമാശ്രിതോ രാജന്നൃഷീണാമൂര്ധ്വരേതസാമ്। സ്വാധ്യായവാന്ധര്മരതസ്തപസ്വീ വിജിതേന്ദ്രിയഃ
അവൻ വ്രതനിഷ്ഠരായ ഋഷിമാരുടെ പാത പിന്തുടർന്നു, സ്വാധ്യായത്തിൽ താല്പര്യവും ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനവും austerity-യിൽ സ്ഥിരതയും ഇന്ദ്രിയജയവും പുലർത്തി.
സ ഗത്വാ തപസഃ പാരം ദേഹമുത്സൃജ്യ ഭാരത। ജഗാമ പിതൃലോകായ ന ലേഭേ തത്ര തത്ഫലമ്
അവൻ തപസ്സിന്റെ പരമാവധി എത്തി, ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് പിതൃലോകത്തേക്ക് പോയി; പക്ഷേ അവിടെ തപസ്സിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചില്ല.
സ ലോകാനഫലാന്ദൃഷ്ട്വാ തപസാ നിര്ജിതാനപി। പപ്രച്ഛ ധര്മരാജസ്യ സമീപസ്ഥാന്ദിവൌകസഃ
തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ലോകങ്ങൾ ഫലശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവിന്റെ സമീപത്തുള്ള ദേവന്മാരോട് അവൻ ചോദിച്ചു.
കിമര്ഥമാവൃതാ ലോകാ മമൈതേ തപസാഽര്ജിതാഃ। കിം മയാ ന കൃതം തത്ര യസ്യൈതത്കര്മണഃ ഫലമ്
'എന്തുകൊണ്ടാണ് എന്റെ തപസ്സിലൂടെ നേടിയ ഈ ലോകങ്ങൾ എനിക്ക് ലഭിക്കാതിരിക്കുന്നത്? ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്യാതിരുന്നത്, അതിനാലാണോ ഈ ഫലം ലഭിച്ചത്?' എന്ന് അവൻ ചോദിച്ചു.