ദാഹകാലേ ഖാണ്ഡവസ്യ കുരുക്ഷേത്രം ഗതോ ഹ്യസൌ। ന ച ശക്യൌ യുധാ ജേതും കഥംചിദപി വാസവ
നിന്റെ സുഹൃത്ത്, പാമ്പുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ തക്ഷകൻ, ഖാണ്ഡവവനം കത്തുമ്പോൾ അവിടെ ഇല്ല; അവൻ കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്കു പോയിരിക്കുന്നു.
വാസുദേവാര്ജുനാവേതൌ നിബോധ വചനാന്മമ। നരനാരായണാവേതൌ പൂര്വദേവൌ ദിവി ശ്രുതൌ
വാസവാ, കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെയും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക.
ഭവാനപ്യഭിജാനാതി യദ്വീര്യൌ യത്പരാക്രമൌ। നൈതൌ ശക്യൌ ദുരാധര്ഷൌ വിജേതുമജിതൌ യുധി
ഈ ഇരുവരും നരനും നാരായണനും ആണു, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ പുരാതനദേവന്മാർ; അവരുടെ വീര്യവും ശക്തിയും നീയോം അറിയുന്നവനാണ്.
അപി സര്വേഷു ലോകേഷു പുരാണാവൃഷിസത്തമൌ। പൂജനീയതമാവേതാവപി സര്വൈഃ സുരാസുരൈഃ
ലോകങ്ങളിലെയും എല്ലാ ജീവികളിലെയും യുദ്ധത്തിൽ അവരെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഈ പുരാതന മഹർഷികൾ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും എല്ലാവരും ആദരിക്കേണ്ടവരാണ്.
യക്ഷരാക്ഷസഗന്ധര്വനരകിന്നരപന്നഗൈഃ। തസ്മാദിതഃ സുരൈഃ സാര്ധം ഗന്തുമര്ഹസി വാസവ
യക്ഷന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും മനുഷ്യന്മാരും കിന്നരന്മാരും പന്നഗന്മാരും ദേവന്മാരുമൊക്കെ കൂടെ ചേർന്ന്, ഇന്ദ്രനേ, നീ ഇവിടം വിട്ട് പോകേണ്ടതാണു.
ദിഷ്ടം ചാപ്യനുപശ്യൈതത്ഖാണ്ഡവസ്യ വിനാശനമ്। ഇതി വാക്യമുപശ്രുത്യ തഥ്യമിത്യമരേശ്വരഃ
ഭാഗ്യവശാൽ ഈ ഖാണ്ഡവവനം നശിക്കേണ്ടതാണെന്നു നിശ്ചയമായിരിക്കുന്നു; ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അമരേശ്വരൻ അതു സത്യമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
ക്രോധാമര്ഷൌ സമുത്സൃജ്യ സംപ്രതസ്ഥേ ദിവം തദാ। തം പ്രസ്ഥിതം മഹാത്മാനം സമവേക്ഷ്യ ദിവൌകസഃ
കോപവും അസൂയയും വിട്ടുവിട്ട് അദ്ദേഹം ആകാശത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു; ആ മഹാത്മാവിനെ പുറപ്പെടുന്നത് കണ്ടു സ്വർഗ്ഗവാസികൾ—
സഹിതാഃ സേനയാ രാജന്നനുജഗ്മുഃ പുരന്ദരമ്। ദേവരാജം തദാ യാന്തം സഹ ദേവൈരവേക്ഷ്യ തു
—സൈന്യത്തോടൊപ്പം ചേർന്ന്, രാജാവേ, പുരന്ദരനെ പിന്തുടർന്നു; ദേവരാജാവ് ദേവന്മാരോടൊപ്പം പോകുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ—
വാസുദേവാര്ജുനൌ വീരൌ സിംഹനാദം വിനേദതുഃ। ദേവരാജേ ഗതേ രാജന്പ്രഹൃഷ്ടൌ കേശവാര്ജുനൌ
വാസുദേവനും അർജ്ജുനനും, ആ വീരന്മാർ, സിംഹങ്ങൾ പോലെ കൂവിപ്പറഞ്ഞു; ദേവരാജാവ് പോയതോടെ, രാജാവേ, കേശവനും അർജ്ജുനനും സന്തോഷിച്ചു.
നിര്വിശങ്കം വനം വീരൌ ദാഹയാമാസതുസ്തദാ। സ മാരുത ഇവാഭ്രാണി നാശയിത്വാഽര്ജുനഃ സുരാന്
ഭയമില്ലാതെ ആ വീരന്മാർ അപ്പോൾ വനത്തിൽ തീയിട്ടു; കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ പിരിച്ചുവിടുന്നതുപോലെ, അർജ്ജുനൻ ദേവന്മാരെ തകർത്തു—
വ്യധമച്ഛരസങ്ഘാതൈര്ദേഹിനഃ ഖാണ്ഡവാലയാന്। ന ച സ്മ കിംചിച്ഛക്നോതി ഭൂതം നിശ്ചരിതും തതഃ
അവൻ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ ഖാണ്ഡവവാസികളെ വീഴ്ത്തി; അവിടെ നിന്ന് ഒരു ജീവിയും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
സംഛിദ്യമാനമിഷുഭിരസ്യതാ സവ്യസാചിനാ। നാശക്നുവംശ്ച ഭൂതാനി മഹാന്ത്യപി രണേഽര്ജുനമ്
സവ്യാസാചി അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ച് അവരെ വെട്ടിയിടുമ്പോൾ, വലിയ ശക്തിയുള്ളവർക്കും അർജ്ജുനനെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
നിരീക്ഷിതുമമോഘാസ്ത്രം യോദ്ധും ചാപി കുതോ രണേ। ശതം ചൈകേന വിവ്യാധ ശതേനൈകം പതത്രിണാമ്
അവന്റെ അശ്രമോച്ഛിന്നമായ ആയുധങ്ങൾ നോക്കാൻ പോലും ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എവിടെയും കഴിയില്ല; ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് നൂറുപേരെയും, നൂറു അമ്പുകൊണ്ട് ഒരാളെയും അർജ്ജുനൻ തകർത്തു.
വ്യസവസ്തേഽപതന്നഗ്നൌ സാക്ഷാത്കാലഹതാ ഇവ। ന ചാലഭന്ത തേ ശര്മ രോധഃസു വിഷമേഷു ച
പ്രാണൻ വിട്ടവർ കലഹത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ തീയിൽ വീണു; കാടുകളിലും കല്ലിടങ്ങളിലുമൊന്നും അവർക്കു രക്ഷയുണ്ടായില്ല.
പിതൃദേവനിവാസേഷു സന്താപശ്ചാപ്യജായത। ഭൂതസങ്ഘാശ്ച ബഹവോ ദീനാശ്ചക്രുര്മഹാസ്വനമ്
പിതൃദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ദു:ഖം പടർന്നു; അനേകം ജീവികൾ വിഷമിച്ച് വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി.
രുരുദുര്വാരണാശ്ചൈവ തഥാ മൃഗതരക്ഷവഃ। തേന ശബ്ദേന വിത്രേസുര്ഗങ്ഗോദധിചരാ ഝഷാഃ
ആനകളും മാൻമാരും കടുവകളും കരഞ്ഞു; ആ ശബ്ദം കേട്ട് ഗംഗയിലും സമുദ്രത്തിലും ജീവിക്കുന്ന മീനുകൾ ഭയപ്പെട്ടു.
വിദ്യാധരഗണാശ്ചൈവ യേ ച തത്ര വനൌകസഃ। ന ത്വര്ജുനം മഹാബാഹോ നാപി കൃഷ്ണം ജനാര്ദനമ്
വിദ്യാധരന്മാരുടെയും അവിടെ വസിക്കുന്ന വനവാസികളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ ആരും, മഹാബാഹുവേ, അർജ്ജുനനെയും കൃഷ്ണനെയും നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല.
നിരീക്ഷിതും വൈ ശക്നോതി കശ്ചിദ്യോദ്ധും കുതഃ പുനഃ। ഏകായനഗതാ യേഽപി നിഷ്പേതുസ്തത്ര കേചന
ആര്ക്കും അവരെ നേരെ നോക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ എവിടെയും കഴിയില്ല; എങ്കിലും ഒരിടത്ത് കൂടിയിരുന്ന ചിലർ പുറത്തുവന്നു.
രാക്ഷസാ ദാനവാ നാഗാ ജഘ്നേ ചക്രേണ താന്ഹരിഃ। തേ തു ഭിന്നശിരോദേഹാശ്ചക്രവേഗാദ്ഗതാസവഃ
രാക്ഷസന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും പന്നഗന്മാരെയും ഹരി ചക്രം ഉപയോഗിച്ച് സംഹരിച്ചു; ചക്രത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ തലയും ശരീരവും വേർപെട്ട് അവർ മരണമടഞ്ഞു.
പേതുരന്യേ മഹാകായാഃ പ്രദീപ്തേ വസുരേതസി। സമാംസരുധിരൌധൈശ്ച വസാഭിശ്ചാപി തര്പിതഃ
മറ്റു വലിയ ശരീരമുള്ളവർ ജ്വലിക്കുന്ന ഭൂമിയിൽ വീണു; മാംസവും രക്തവും കൊഴുപ്പും കൊണ്ട് നിലം തിളച്ചു.
ഉപര്യാകാശഗോ ഭൂത്വാ വിധൂമഃ സമപദ്യത। ദീപ്താക്ഷോ ദീപ്തജിഹ്വശ്ച സംപ്രദീപ്തമഹാനനഃ
ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി, പുകയില്ലാതെ ദീപ്തനായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കനലുപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും ജ്വലിക്കുന്ന നാവും തീപടർന്ന വായും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
ദീപ്തോര്ധ്വകേശഃ പിങ്ഗാക്ഷഃ പിബന്പ്രാണഭൃതാം വസാമ്। താം സ കൃഷ്ണാര്ജുനകൃതാം സുധാം പ്രാപ്യ ഹുതാശനഃ
ജ്വലിക്കുന്ന ഉയർന്ന മുടിയും കവിളിൽ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും ഉള്ളവൻ, ജീവികളുടെ കൊഴുപ്പ് കുടിച്ചു; അങ്ങനെ കൃഷ്ണനും അർജ്ജുനനും ഒരുക്കിയ അമൃതം അഗ്നിദേവൻ ആസ്വദിച്ചു.
ബഭൂവ മുദിതസ്തൃപ്തഃ പരാം നിര്വൃതിമാഗതഃ। തഥാഽസുരം മയം നാമ തക്ഷകസ്യ നിവേശനാത്
അങ്ങനെ തക്ഷകന്റെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വന്ന അസുരനായ മയൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെയും തൃപ്തിയോടെയും പരമാനന്ദം അനുഭവിച്ചു.
വിപ്രദ്രവന്തം സഹസാ ദദര്ശ മധുസൂദനഃ। തമഗ്നിഃ പ്രാര്ഥയാമാസ ദിധക്ഷുര്വാതസാരഥിഃ
അപ്പോൾ ഭയത്താൽ പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോകുന്ന മയനെ മധുസൂദനൻ കണ്ടു; അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വായുവിന്റെ രഥികനായവനോട് അപേക്ഷിച്ചു.
ശരീരവാഞ്ജടീ ഭൂത്വാ നദന്നിവ ബലാഹകഃ। വിജ്ഞായ ദാനവേന്ദ്രാണാം മയം വൈ ശില്പിനാം വരമ്
അഗ്നി ജടയുള്ള ശരീരത്തിൽ, ഇടിമുഴക്കമുള്ള മേഘം പോലെ മുഴക്കി, ദാനവരിൽ പ്രധാനമായ ശില്പിയായ മയനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
ജിഘാംസുര്വാസുദേവസ്തം ചക്രമുദ്യമ്യ ധിഷ്ഠിതഃ। സ ചക്രമുദ്യതം ദൃഷ്ട്വാ ദിധക്ഷന്തം ച പാവകമ്
വസുദേവൻ അവനെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ചക്രം ഉയർത്തി തയ്യാറായി നിന്നു; അപ്പോൾ ചക്രം ഉയർത്തിയതും അഗ്നി ദഹിക്കാൻ ഉത്സുകനായി നില്ക്കുന്നതും കണ്ടു—
അഭിധാവാര്ജുനേത്യേവം മയസ്ത്രാഹീതി ചാബ്രവീത്। തസ്യ ഭീതസ്വനം ശ്രുത്വാ മാ ഭൈരിതി ധനംജയഃ
മയൻ 'അർജുനാ, രക്ഷിക്കൂ!' എന്നു വിളിച്ചു; ഭയത്തോടെ സംരക്ഷണം അപേക്ഷിച്ചു. അവന്റെ ഭയഭരിതമായ ശബ്ദം കേട്ട് ധനഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
പ്രത്യുവാച മയം പാര്ഥോ ജീവയന്നിവ ഭാരത। തം ന ഭേതവ്യമിത്യാഹ മയം പാര്ഥോ ദയാപരഃ
പാർഥൻ മയനോട്, ജീവൻ തന്നതുപോലെ, ദയാപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല.'
തം പാര്ഥേനാഭയേ ദത്തേ നമുചേര്ഭ്രാതരം മയമ്। ന ഹന്തുമൈച്ഛദ്ദാശാര്ഹഃ പാവകോ ന ദദാഹ ച
പാർഥൻ മയനു അഭയം നൽകിയപ്പോൾ, നമുചിയുടെ സഹോദരനായ മയനെ ദാശാർഹൻ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; അഗ്നിയും ദഹിച്ചില്ല.
തദ്വനം പാവകോ ധീമാന്ദിനാനി ദശ പഞ്ച ച। ദദാഹ കൃഷ്ണപാര്ഥാഭ്യാം രക്ഷിതഃ പാകശാസനാത്
കൃഷ്ണനും പാർഥനും സംരക്ഷിക്കുകയും ഇന്ദ്രന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ബുദ്ധിമാൻ അഗ്നി ആ വനം പതിനഞ്ച് ദിവസം ദഹിപ്പിച്ചു.