ദുര്യോധനനും കര്ണനും മറ്റ് കൗരവരും അതീവ നിരാശയോടെയും നിരുത്സാഹത്തോടെയും തമ്മില് സംസാരിച്ചു: “ഭാഗ്യമാണ് പരമം, മനുഷ്യശ്രമം നിര്ഫലമാണ്. മനുഷ്യശ്രമത്തിനും ഉപായത്തിനും ശാപം, കാരണം പാണ്ഡവര് ഇവിടെയും വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു. പൃഥയുടെ പുത്രന്മാര് നമ്മുടെ കണ്ണുകള് കെട്ടി, ദ്രുപദന്റെ മകളെ വിവാഹം കഴിച്ച ശേഷം, രാജാക്കന്മാരായ ഞങ്ങളുടെ മേല് ഇടതു കാലിടിച്ചു. ആ ലക്ഷാഗൃഹത്തില് നിന്നും ആ ഭക്ഷ്യപ്രിയര് എങ്ങനെ രക്ഷപ്പെട്ടു? നമ്മുടെ ശക്തിയും ധൈര്യവും ബുദ്ധിയും എല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ടു. ഇന്ന് നമ്മളെപ്പോലും പുരോചനനെയും നശിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണം, പാണ്ഡവര് കത്തിപ്പോകാതെ അവനാണ് അഗ്നിയില് പെടുകയും നശിക്കുകയും ചെയ്തത്. അമ്മാവാ, പാണ്ഡവര് എന്നെക്കാള് ബുദ്ധിമാന്മാരാണെന്നു തോന്നുന്നു; ലക്ഷാഗൃഹത്തില് നിന്നു രക്ഷപ്പെട്ടവര്ക്ക് ഇനി മരണഭയം ഇല്ല. ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോള് അവര് പുരോചനനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, അഞ്ചു പുത്രന്മാരുള്ള സ്ത്രീയെ, വേട്ടക്കാരി സ്ത്രീയെ, ധീരനായ വിദുരനെയും പരാമര്ശിച്ചു. മനസ്സില് വലിയ ദുഃഖവും നിരാശയും നിറഞ്ഞ അവര് ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ ഭയവും ധൈര്യക്ഷയവും നിറഞ്ഞ അവര് അഗ്നിയില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട പാണ്ഡവരെ, ദ്രുപദനുമായി ഐക്യമായിരിക്കുന്നതും കാണുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും ശിഖണ്ഡിനും മറ്റും, യുദ്ധത്തില് കുതിരപോലെയുള്ള ദ്രുപദന്റെ പുത്രന്മാരെയും ഓര്ത്തു. അതിനുശേഷം, പാണ്ഡവര് ദ്രൗപദിയെ വിവാഹം ചെയ്തെന്നും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാര് നാണംകെട്ട് തിരിച്ചെത്തിയെന്നും അറിഞ്ഞ വിദുരന് സന്തോഷത്തോടെ ധൃതരാഷ്ട്രനോടു പറഞ്ഞു: “ഭാഗ്യവശാല് കുരുക്കളുടെ ഭാവി നല്ലതാണ്!” രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രന് ഈ വാക്കുകള് കേട്ടു അതീവ സന്തോഷത്തോടെ “ഭാഗ്യവശാല്, ഭാഗ്യവശാല്, ഭാരത!” എന്നു പറഞ്ഞു. എന്നാല് അവന് മനസ്സില് തെറ്റിദ്ധാരണയുണ്ടായിരുന്നു; ദ്രുപദന്റെ മകളെ ദുര്യോധനനാണ് വിവാഹം ചെയ്തതെന്ന് അവന് കരുതുന്നു. അവന് ഉടനെ “ദ്രൗപദിയുടെ ആഭരണങ്ങള് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക” എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ചു, ദുര്യോധനനെയും വിളിച്ചു. പിന്നീട് വിദുരന് അംബികയുടെ പുത്രനോടു പറഞ്ഞു: “കൗരവര് നിന്റെ പുത്രന്മാരെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നതല്ല, പണ്ടു വംശത്തിലെ എല്ലാവരും കൗരവര് തന്നെയാണ്. എന്റെ വാക്കുകള് അനുസരിച്ച് അവര് സുരക്ഷിതരാവട്ടെ; പാണ്ഡവര് ദ്രൗപദിയുമായി ഐക്യമായ് രാജസഭയില് നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു. ഭാഗ്യവശാല് അവര് സുഖിതരായി, ദ്രുപദന് അവരെ ആദരിക്കുന്നു.” വിദുരന്റെ വാക്കുകള് കേട്ട് ധൃതരാഷ്ട്രന് യാഥാര്ഥ്യം മറയ്ക്കാനായി വീണ്ടും വീണ്ടും “ഭാഗ്യവശാല്, ഭാഗ്യവശാല്” എന്ന് ആവര്ത്തിച്ചു. എന്നാല് അവന് മനസ്സില് പറഞ്ഞു: “വിദുരേ, പാണ്ഡവര് ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെങ്കില് നിന്റെ അമൃതസദൃശമായ വാക്കുകളില് പോലും എനിക്ക് സന്തോഷം ഇല്ല. അവരുടെ ധാര്മ്മികത കാരണം ദ്രുപദനുമായി ഐക്യമായത് ഏറ്റവും പ്രശംസനീയമാണ്; അതിനാലാണ് ‘ഭാഗ്യവശാല്, വലിയ ഭാഗ്യവശാല്’ എന്ന് ഞാന് പറഞ്ഞത്. വസുവില് നിന്നുള്ള ഉത്ഭവവും ഉത്തമമായ ആചാരവും പണ്ഡിത്യവും തപസ്സും ഉള്ളവന് ആയാണ് ദ്രുപദന് ജന്മം പ്രാപിച്ചത്; രാജാക്കന്മാരില് അവന് ശ്രേഷ്ഠനാണ്. അവന്റെ പുത്രന്മാരും പുത്രപൗത്രന്മാരും നല്ല വ്രതങ്ങളില് സ്ഥിരതയുള്ളവരും, ശക്തിയുള്ള അനേകം ബന്ധുക്കളുമാണ് അവരോടൊപ്പം. പാണ്ഡവരെ പോലെ തന്നെ ഇവരും എനിക്ക് പ്രിയം; വിദുരേ, ഈ വൃത്തിയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു. പാണ്ഡവന്മാരോടുള്ള സ്നേഹം എനിക്ക് മറ്റാരോടും ഇല്ല; ഇത് എനിക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും മനസ്സിലുണ്ട്, സത്യം സാക്ഷിയായി ഞാന് പറയുന്നു. നീ പറയുന്നപോലെ പാണ്ഡവര് എന്റെ പുത്രന്മാരുമായി സൗഹൃദത്തോടെ, സുഖിതരായി കഴിയുന്നതാണ് എനിക്ക് അറിയാവുന്നത്. പാണ്ഡവര് അഗ്നിയില് കത്തിപ്പോയെന്നു കേട്ടപ്പോള് ഞാന് ഭക്ഷണവും ഉറക്കവും നഷ്ടപ്പെടുത്തി, ദുഃഖത്തില് അഗ്നിപോലെ കത്തിക്കൊണ്ടിരുന്നു. എന്റെ പുത്രന്മാര്ക്ക് കൂട്ടാളികളില്ലായിരുന്നു, ചിറകു മുറിച്ച പക്ഷികളെപ്പോലെയായിരുന്നു; എന്നാല് സത്യം കേള്ക്കു വിദുരേ, ഇപ്പോള് എന്റെ പുത്രന്മാര്ക്ക് ശക്തിയുള്ള കൂട്ടാളികളുണ്ട്, ഇന്ന് എന്റെ ആധിപത്യം ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും പോലെ സ്ഥിരമായി ഉറപ്പു പ്രാപിച്ചു. ദ്രുപദനെയും അവന്റെ ബന്ധുക്കളെയും സ്നേഹിതരാക്കാന് കഴിഞ്ഞാല് രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട രാജാവും ജീവിക്കാനാഗ്രഹിക്കും. ഇതാണ് സത്യം.” ഇങ്ങനെ രാജാവ് സംസാരിച്ചപ്പോള് വിദുരന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: “ഇത്തരമൊരു ധാരണ എപ്പോഴും നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ, രാജാവേ, നൂറുവര്ഷത്തേക്കു.” അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വിദുരന് തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് പോയി. അതിനുശേഷം ദുര്യോധനനും കര്ണനും രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രനോടു വന്നു: “വിദുരന് മുന്നില് നിന്നു നിന്റെ കുറ്റം പറയാന് കഴിയില്ലായിരുന്നു; എന്നാല് ഇപ്പോള് സ്വകാര്യമായി പറയാം—നീ എന്താണ് ചെയ്യാന് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്? പിതാവേ, നീ ശത്രുക്കളുടെ വളര്ച്ചയെ തന്നെ നിന്റെ നേട്ടമായി കണക്കാക്കി, എല്ലാവരുടെയും മുന്നില് വിദുരനെ പ്രശംസിക്കുന്നു. ചെയ്യേണ്ട കര്ത്തവ്യം ഒന്നാണെങ്കില് നീ മറ്റൊന്നാണ് ചെയ്യുന്നത്; എപ്പോഴും അവരുടെ ശക്തി കുറയ്ക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്. അവരും അവരുടെ പുത്രന്മാരും കൂട്ടാളികളും നമ്മെ അധികരിക്കാതിരിക്കാന് എന്ത് ചെയ്യാമെന്നു ചിന്തിക്കുകയാണ്.” ഇങ്ങനെ ദുര്യോധനനും കര്ണനും പറഞ്ഞപ്പോള് രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രന് പറഞ്ഞു: “ഞാനും നിങ്ങളെപ്പോലെ തന്നെ ചെയ്യാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; പക്ഷേ, വിദുരന് സംബന്ധിച്ചുള്ള എന്റെ ഉദ്ദേശ്യം വെളിപ്പെടുത്താനാഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. അതിനാല് അവരുടെ ഗുണങ്ങളെ പ്രത്യേകിച്ച് പറയാം; വിദുരന് എന്റെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കില്ല. നിങ്ങള് ഉചിതം എന്ന് കരുതുന്ന കാര്യം പറയൂ, സുവ്യോധന; കര്ണാ, സമയോചിതമായി നീയും പറയൂ. ഇന്ന് തന്നെ, കുന്തിയുടെ പുത്രന്മാരെയും മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാരെയും വിശ്വസ്തരായ ബ്രാഹ്മണന്മാര് വഴി വേര്തിരിച്ചുവെക്കാം. അല്ലെങ്കില് രാജാവ് ദ്രുപദനും അവന്റെ മന്ത്രിമാരും പുത്രന്മാരും വലിയ ധനസമ്പത്തുകൊണ്ട് വശീകരിക്കപ്പെടട്ടെ.” ഇങ്ങനെ അവിടുത്തെ ആസൂത്രണം, ആശങ്കകളും, വ്യവഹാരങ്ങളും അവരവരുടെ മനസ്സുകളില് നിറഞ്ഞു, ഹസ്തിനാപുരത്തിലെ അകത്തളങ്ങളില് പുതിയതായൊരു രാഷ്ട്രീയയുക്തിയുടെ കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങി.