യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദുര്യോധനനെ അതിക്രമിക്കാതെ പോരാടിയ രാജാവ്, പാണ്ഡവരുടെ പ്രധാനിയും ധർമ്മവും ജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞവനുമായിരുന്നു. അതുപോലെ, ധർമ്മശീലികളും പ്രാവീണ്യവും സമന്വയവും ഉള്ള ഇരട്ടന്മാർ, ശക്തിയിലും വീരതയിലും സമാനരായ അവർ, ദുര്യോധനന്റെ അനിയൻമാരുടെ നേരെ പോരാടിയിരുന്നു. പാണ്ഡു പുത്രന്മാർ, ശാന്തതയോടെ ബ്രഹ്മസ്വരൂപം സ്വീകരിച്ച് അവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, മനുഷ്യരാജാക്കന്മാർ അത്ഭുതത്തിൽ മുങ്ങി. കുന്തിയും അവളുടെ പുത്രന്മാരും ലാക്ഗൃഹത്തിൽ മരിച്ചുവെന്ന് എല്ലാവരും വിശ്വസിച്ചിരുന്നതിനാൽ, നഗരവാസികളും രാജാക്കന്മാരുമൊക്കെ അത്ഭുതം പ്രകടിപ്പിച്ചു. പ്രശസ്തയായ കുന്തിയും, രാജാക്കന്മാരും, ആ പാണ്ഡവരെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും രാജ്യങ്ങളിലെയും ആളുകൾക്കിടയിൽ പുനർജനിച്ചവരായി കാണുകയും ചിന്തിക്കുകയും ചെയ്തു. പിന്നെ, പുരോചനൻ ചെയ്ത അതിക്രൂരമായ പ്രവർത്തനത്തിനെതിരെ ഭീഷ്മനും ധൃതരാഷ്ട്രനും കുറ്റം ചുമത്തപ്പെട്ടു. പ്രിതയുടെ ആ ധർമ്മശീലികളും, നല്ല പെരുമാറ്റവും മാതാവിന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ അർപ്പിതരായ പുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, സ്വയംവര ചടങ്ങ് കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാർ, കർണനും സുവലയുടെ പുത്രനും പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആലോചന നടത്താൻ തുടങ്ങി. "ഒരു ശത്രുവിനെ ദുർബലമാക്കണം, മറ്റൊരാളെ പീഡിപ്പിക്കണം; എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, കുന്തിയുടെ പുത്രന്മാരെ നശിപ്പിക്കണം, എല്ലാ ക്ഷത്രിയരുടെ ഭാവി വേണ്ടി." എന്നായിരുന്നു ആലോചന. "ഇങ്ങനെ തോറ്റു, നിങ്ങൾക്ക് യാതൊരു സമ്മതവും ഇല്ലാതെ പുറത്ത് പോവുകയാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ വലിയ വിഷമം ഉണ്ടാകും." "ഇതാണ് പാണ്ഡവരെ പിടികൂടാനുള്ള സ്ഥലം, സമയവും; നിങ്ങൾ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ലോകത്തിൽ നിങ്ങൾ പരിഹാസ്യവസ്തുക്കളാകും." അവർ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന രാജാവ്, ദ്രുപദൻ, ശക്തിയും അധികാരവും കുറവുള്ളവനാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുകയും ചെയ്തു. "വൃഷ്ണികൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനി, ശക്തനായ ശിശുപാലൻ, ചെദി രാജാവും, അവർ ജീവിക്കുന്നിടത്ത് പാണ്ഡവരെ അറിയാത്തതുവരെ, ദ്രുപദൻ അവരുമായി ചേർന്നാൽ, അവർ അതിജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടുള്ളവരാകും, ഇതിൽ സംശയമില്ല." എന്നായിരുന്നു അവരുടെ ഭാവന. "എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഉറച്ചതായിരിക്കുമ്പോൾ മാത്രമേ പാണ്ഡവരെ നശിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിക്കാവൂ." "ഭീമൻ ലാക്ഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടതുപോലെ, അവർ വീണ്ടും അപകടത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ടാൽ, വലിയ ഭയം നമ്മിൽ ഉണരും." "ഇവിടെ എത്തിയവർ, ദീർഘകാലം താമസിച്ചവർ, രണ്ടു വലിയ ആനകളെപ്പോലെ, അവരുടെ നേരെ നിലകൊള്ളാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്." "കുരുവിന്റെ സേനയെ പക്ഷികൾ പോലെ ആക്രമിക്കുന്നതിന് മുൻപ്, ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്ന സേനയെ നശിപ്പിക്കണം." "എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു ചേരുന്നതിന് മുൻപ്, ഈ നഗരത്തെ പൂർണ്ണമായ ആക്രമണത്തിലൂടെ നശിപ്പിക്കണം, ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, സമയവും എത്തി." ശകുനി, ദുഷ്ടബുദ്ധിയോടെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, സോമദത്തൻ അതിനോട് ഉത്തമമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: "സ്വന്തം സ്വഭാവവും, മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വഭാവവും, സ്ഥലം, സമയവും, നയത്തിന്റെ ആറു ഗുണങ്ങളും മനസ്സിലാക്കിയ ശേഷം, സ്ഥിതി, വളർച്ച, തളർച്ച, ദേശം, സഖ്യങ്ങൾ, വീരത—all അവയെ സൂക്ഷ്മമായി പരിഗണിച്ച്, ദുരിതത്തിൽ ആയിരിക്കുന്ന ശത്രുവിനെ ആക്രമിക്കണം." "പാണ്ഡവർ സഖ്യങ്ങളും ധനവും ഉള്ളവർ, ശക്തിയും വീരതയും ഉള്ളവർ, ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവർ, അവരിൽ ഞാൻ ദുർബലത കാണുന്നില്ല." "അർജുനന്റെ രൂപം എല്ലാവരുടെയും കണ്ണിനും മനസ്സിനും സന്തോഷം നൽകുന്നു; മധുരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട്, അവൻ മനുഷ്യരുടെ ചെവികൾ ചാര്മികരാക്കുന്നു." "ജനങ്ങൾ വിധിയാൽ മാത്രം പിന്തുടരുന്നില്ല; മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായതെല്ലാം, അർജുനൻ തന്റെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ നേടിയിട്ടുണ്ട്." "പാർഥൻ, അശുദ്ധമായതൊന്നും, അർപ്പിതമായതൊന്നും, അസത്യമോ, അപ്രിയമായതൊന്നും ഒരിക്കലും സംസാരിച്ചിട്ടില്ല; അവന്റെ വാക്കുകൾ മനോഹരമാണ്." "ഇങ്ങനെ ഗുണങ്ങളും രാജകീയ ലക്ഷണങ്ങളും ഉള്ളവരെ, ബലംകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നവനാരും ഞാൻ കാണുന്നില്ല." "പ്രിതയുടെ പുത്രന്മാരിൽ വലിയ ശക്തിയും പ്രഭാവവും, ധാരാളം ഉപദേശവും, ഉജ്ജ്വലമായ ഉത്സാഹവും നിലനിൽക്കുന്നു." "യുധിഷ്ഠിരൻ, പാരമ്പര്യ സഖ്യങ്ങളുടെ ശക്തിയും, യോജിക്കുന്ന സമയവും അറിയുന്നു; അവൻ സമാധാനം, ദാനം, വിഭജനവും, ശിക്ഷയും ഉപയോഗിക്കുന്നു." "അതിനാൽ, എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ശത്രുക്കളെ കോപത്തോടെ അല്ല, ധനവും സഖ്യങ്ങളും സേനയും ഉപയോഗിച്ച് ജയിക്കണം." "ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചതോടെ, പാണ്ഡവൻ ദേശം ആസ്വദിക്കുന്നു; ദേവതകളും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നാലും, പാണ്ഡവരെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല." "കൃഷ്ണനും ശങ്കർഷണനും എപ്പോഴും ഇവർക്ക് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; നിങ്ങൾക്ക് ഇത് പ്രയോജനകരമാണെന്ന് തോന്നുന്നുവെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ അഭിപ്രായം അംഗീകരിച്ചാൽ—" "പാണ്ഡവരുമായി ഒരു കരാറിൽ എത്തി, നാം വന്നതുപോലെ തിരിച്ചു പോകാം; വലിയ ഗേറ്റുകളും, ഗോപുരങ്ങളും, നൂറുകണക്കിന് അകത്തുള്ള മുറികളും ഉണ്ടായിട്ടും." "ഈ ഉത്തമവും കാവലുള്ള നഗരം വെള്ളത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; പുല്ല്, ധാന്യം, ഇന്ധനം, യന്ത്രങ്ങൾ, ആയുധങ്ങൾ, ഔഷധികൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു." "നഗരത്തിൽ ധാരാളം ഗേറ്റുകളും, സംഭരണപ്പുരകളും, യാഗശാലകളും ഉണ്ട്; ഭീമന്റെ ശക്തിയിൽ ഉയർത്തിയ വലിയ ചക്രങ്ങളും, വലിയ ഗോപുരങ്ങൾ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു." "ബലമുള്ള മതിലുകളും, പുറം മതിലുകളും, നൂറുകണക്കിന് യുദ്ധയന്ത്രങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഈ കെട്ടിടം, ഇഷ്ടിക, മര, മണ്ണ് എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ചതാണ്." "നഗരത്തിനുള്ളിൽ, ramparts നിർമ്മിച്ച വീരന്മാരുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ട് നഗരത്തിന് മഹത്വം ലഭിക്കുന്നു; പാണ്ഡരൻ നഗരത്തിൽ ജനിച്ചതുകൊണ്ട് നഗരത്തിന് ഉജ്വലതയുണ്ട്." "നഗരം എല്ലാ ദിശകളിലും പല്മരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വലിയ മതിലുകൾ കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; മഹാത്മാവായ ദ്രുപദന്റെ ജനങ്ങൾ വിശ്വസ്തരാണ്." "നഗരത്തിനുള്ളിലും പുറത്തും, സമ്മാനവും ആദരവും കൊണ്ട് ജയിച്ചവർ വിശ്വസ്തരാണ്; ഇവയെല്ലാം മഹാവീര്യമുള്ള രാജാക്കന്മാർ നിയന്ത്രിക്കുന്നു." "ദശാർഹന്മാർ, ഉയർന്ന ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് വരും; അതിനാൽ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രന്മാരും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ സമാധാനം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്." ഇങ്ങനെ, മഹാഭാരതത്തിലെ ആ സംഭവങ്ങൾ, പാണ്ഡവരുടെ ശക്തിയും, സഖ്യങ്ങളും, ധർമ്മവും, അവരുടെ നേരെ നടന്ന ആലോചനകളും, സമാധാനത്തിനുള്ള ആഹ്വാനവും, നഗരത്തിന്റെ സുരക്ഷയും—all ശാരീരികവും ആത്മീയവുമായ ആ മഹത്വം നിറഞ്ഞു.