സ്വധര്മത്തില് ഏര്പ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോള് ഒരു ദ്വിജന് അപ്രസന്നതയിലോ നിരാശയിലോ ആകരുതെന്നതായിരുന്നു എന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആലോചന. അങ്ങനെ ആ ചിന്തയോടെ ആ പ്രദേശത്ത് ഏറെ സഞ്ചരിച്ചു. ശുദ്ധവും പാപരഹിതവുമായ ദാനങ്ങള് ലഭിക്കണമെന്നാഗ്രഹത്തോടെ എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു, പക്ഷേ പാല് നല്കുന്നവരെ എങ്ങുമൊന്നും കണ്ടെത്താനായില്ല. അവസാനത്തില്, വെള്ളത്തില് മാവു കലര്ത്തി എന്റെ മകനോട് കൊടുത്തു. ആ മാവെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, അവന് തന്നെ പാല് കുടിച്ചെന്നു കരുതി സന്തോഷത്തോടെ മറ്റ് കുട്ടികളോടൊപ്പം നൃത്തം ചെയ്തു. ആ ദൃശ്യത്തെ കണ്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് ലജ്ജയും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞു—"ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും ധനം നേടാന് കഴിയാത്ത ദ്രോണമെന്നെ ശപിക്കട്ടെ!" എന്റെ മകന് പാല് വേണ്ടിയുള്ള ആഗ്രഹത്തില്, മാവെള്ളം കുടിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോള് 'ഞാനും പാല് കുടിച്ചിരിക്കുന്നു' എന്നതുപോലുള്ള അവന്റെ നിരപരാധിത്വം എന്നെ ദുഃഖത്തിലാഴ്ത്തി. അവിടെയുള്ളവര് ഇക്കാര്യം പരസ്പരം പറഞ്ഞതും എന്റെ മനസ്സ് തളര്ന്നു. എന്നില് തന്നെ കുറ്റം പറഞ്ഞു, ഇങ്ങനെയൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് വന്നതിന്റെ കാരണം തിരഞ്ഞു. അത്തരം ദു:ഖത്തില് മുങ്ങിയപ്പോള്, ബ്രാഹ്മണന്മാര് ഒരിക്കല് എന്നെ അവഗണിച്ചതും അപമാനിച്ചതും ഓര്മ്മവന്നു. അതിനാല്, ധനലോഭത്താല് പാപകരമായ സേവനം ചെയ്യരുതെന്ന് തീരുമാനിച്ചു. ഇതെല്ലാം ആലോചിച്ച്, എന്റെ പ്രിയപുതന് ഭീഷ്മനെയും ഭാര്യയെയും കൂട്ടി, പഴയ സ്നേഹബന്ധത്തിന്റെ ഓര്മ്മയോടെ ഞാന് സൗമകിയിലേക്ക് യാത്രയായി. അവിടെ, അദ്ദേഹം രാജാവായി അഭിഷിക്തനാണെന്നു കേട്ടപ്പോള്, എന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിച്ചെന്നു കരുതി സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്തിന്റെ അടുക്കല് എത്തി. പഴയ സൗഹൃദം ഓര്മ്മപ്പെടുത്തി, ഞാന് ദ്രുപദനോടു, "നീ എന്റെ സുഹൃത്ത് ആണെന്ന് അറിയുക," എന്നു പറഞ്ഞു സുഹൃദ്ഭാവത്തോടെ സമീപിച്ചു. എന്നാല് ദ്രുപദന് എന്നെ പരിചയമില്ലാത്തവനെന്നപോലെ പരിഹസിച്ച് പറഞ്ഞു: "ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ മനസ്സിലുളള ധാരണ ശരിയല്ല. നീ ബലമായി 'ഞാന് നിന്റെ സുഹൃത്ത്' എന്നു പറഞ്ഞപ്പോള് പോലും, ബന്ധങ്ങള് കാലക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നു. ഒരിക്കല് നമ്മുടെ സൗഹൃദം തുല്യതയില് നിന്നായിരുന്നു; അജ്ഞാനിയും ജ്ഞാനിയുമായോ, രഥിയില്ലാത്തവനും രഥിയുമായോ സൗഹൃദം ഉണ്ടാകില്ല." "സൗഹൃദം തുല്യതയില് നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്; അസമത്വത്തില് നിന്ന് സൗഹൃദം ഉണ്ടാകില്ല. ഈ ലോകത്ത് ആര്ക്കും അനശ്വരമായ സൗഹൃദം ഇല്ല. ആഗ്രഹം അതിനെ ആസ്വദിക്കുന്നു, കോപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. നിന്റെ ആവശ്യത്തിനായി നീ ഉണ്ടാക്കിയ ഈ പഴയ സൗഹൃദം ഇനി പിടിച്ചുനില്ക്കേണ്ട. ഒരിക്കല് നമ്മുടെ സൗഹൃദം ആവശ്യത്തിനായിരുന്നു; ദരിദ്രനും സമ്പന്നനും, അജ്ഞാനിയും ജ്ഞാനിയും തമ്മില് സൗഹൃദം ഉണ്ടാകില്ല." "ഭീരുവും വീരനും തമ്മില് സൗഹൃദമില്ല; രാജാക്കന്മാര് അത്തരം ആളുകളെ സുഹൃത്തുക്കളായി സ്വീകരിക്കാറില്ല. ഭാഗ്യഭ്രഷ്ടരും സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടവരും തമ്മിലാണ് സൗഹൃദം ഉണ്ടാകുന്നത്; അജ്ഞാനിയും ജ്ഞാനിയും, രഥിയില്ലാത്തവനും രഥിയുമൊക്കെ തമ്മില് സൗഹൃദം ഉണ്ടാകില്ല. രാജാവല്ലാത്തവനും രാജാവും തമ്മില് സൗഹൃദം ഇല്ല; രാജ്യം ലഭിക്കാനായി നിനക്കൊന്നും ഞാനൊരുപാട് സമ്മതം നല്കിയിട്ടില്ല." "ബ്രാഹ്മണാ, നിനക്ക് ഒരു രാത്രി ഭക്ഷണം നല്കാം," എന്നു പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ അവിടെ നിന്ന് ഭാര്യയോടൊപ്പം ഞാന് പിന്മാറി. ആ അപമാനത്തിന് പ്രതികാരം ചെയ്യണമെന്ന് ഞാന് ഉറപ്പു വെച്ചു, ദ്രുപദന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടപ്പോള് എന്റെ മനസ്സില് ക്രോധം നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ, യോഗ്യരായ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ഞാന് കുരുക്കളുടെ അടുക്കല് എത്തി, എന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റുവാനായി ഭീഷ്മനേയും മറ്റുള്ളവരേയും സമീപിച്ചു. "നാഗരുടെ ഈ മനോഹരമായ നഗരം നിന്റെ മുന്നിലുണ്ട്; നീ പറയൂ, എന്താണ് ഞാന് ചെയ്യേണ്ടത്?" എന്നായിരുന്നു എന്റെ ചോദ്യം. "ഒരുതുടങ്ങാനാവാത്ത വില്ലും ഉത്തമായ ആയുധങ്ങളും ഒരുക്കുക; കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ മഹത്വങ്ങള് ആസ്വദിക്കൂ. കുരുക്കളുടെ സമ്പത്തും ഈ രാജ്യവും അതിന്റെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളുമൊക്കെ നിനക്കാണ്; നീയാണ് പരമാധികാരി, എല്ലാവരും നിന്റെ കല്പന അനുസരിക്കും. ബ്രാഹ്മണാ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം പൂര്ത്തിയായി; ഭാഗ്യവശാല് നീ എത്തി, വലിയ ഉപകാരം ചെയ്തിരിക്കുന്നു," എന്നു അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ഭീഷ്മന് എന്നെ ഗുരുവായി സ്വീകരിച്ചു; പാണ്ഡവരെയും കുരുക്കളുടെ മറ്റ് പുത്രന്മാരെയും ശിഷ്യന്മാരായി സമര്പ്പിച്ചു. രാജാവ് ഔപചാരികമായി തന്റെ പുത്രന്മാരെ ദ്രോണന് ഗുരുവിന് സമര്പ്പിച്ചു. അപ്പോള് ദ്രോണന് ഭീഷ്മനോടു പറഞ്ഞു: "കൃപന് ആയുധവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും ജ്ഞാനികളാല് ആദരിക്കപ്പെടുന്നവനുമാണ്. പക്ഷേ, ഈ ബ്രാഹ്മണന് എന്നോടൊപ്പം തുടരുകയാണെങ്കില് അവന് നിരാശനാകും. ഞാന് കൊഞ്ചം മാത്രം ആവശ്യപ്പെട്ടു, സന്തോഷത്തോടെ സമ്പത്ത് ലഭിച്ച ശേഷം എന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങും." അങ്ങനെ ദ്രോണന് പറഞ്ഞപ്പോള്, ഭീഷ്മന് ഉത്തരം പറഞ്ഞു: "കൃപന് എപ്പോഴും എന്റെ അടുക്കല് ആദരിക്കപ്പെടും; നീ എന്റെ പുത്രന്മാരുടെ ഗുരുവാണ്. ആയുധവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ള ഈ പുത്രന്മാരെ സ്വീകരിച്ച് എപ്പോഴും അവരെ പരിശീലിപ്പിക്കണം." ഇങ്ങനെ ഭീഷ്മന് ദ്രോണനെ ആദരിച്ച്, കുരുവംശത്തിലെ കൊച്ചുമക്കളോടൊപ്പം ധനസമ്പത്തും നല്കി അവരെ ശിഷ്യന്മാരായി സമര്പ്പിച്ചു. ഭീഷ്മന് സന്തോഷത്തോടെ ഭാരദ്വാജന് ഒരു സമ്പന്നവും ധാന്യപൂര്ണ്ണവുമായ ഗൃഹവും നല്കി. ദ്രോണന് പാണ്ഡവരും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും ഉള്പ്പെടെ കൌരവരെയെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ ശിഷ്യന്മാരായി സ്വീകരിച്ചു. അവരെ എല്ലാവരെയും സ്വീകരിച്ച ശേഷം ദ്രോണന് അവരോട് ഗൂഢമായി പറഞ്ഞു: "എന്റെ ഹൃദയത്തില് ഒരു ആഗ്രഹമുണ്ട്; നിങ്ങള് ആയുധവിദ്യ പൂര്ണ്ണമായി അഭ്യസിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാല് നിങ്ങള് ഒരു വാക്ക് പറയണം—എനിക്ക് അതു നല്കണം.