സകല ജഗത്ക്കും അതിന്റെ കര്ത്താവും, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയും, മഹാശക്തനുമായ ഹരിയും, ശ്രീവത്സ ചിഹ്നം അങ്കത്തില് ധരിച്ച ഹൃഷീകേശനുമാണ്, എല്ലാ ദേവതകളും ആരാധിക്കുന്നവന്. ഭൂമിയുടെ ശുദ്ധീകരണത്തിനായി, മനുഷ്യരിലേയിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ അവനോടു ഇന്ദ്രന് പറഞ്ഞു: "ഭാഗശഃ അവതരിക്കണമേ." അതിന് ഹരിഃ സമ്മതം നല്കി: "അങ്ങനെയാകട്ടെ," എന്നു ഉത്തരം പറഞ്ഞു. ബ്രഹ്മണേ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും, രാക്ഷസന്മാരുടെയും, ഗന്ധര്വ്വന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും ഭാഗാവതാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞാന് നിന്നില് നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാല് ഇപ്പോള് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, കുരുവംശത്തിന്റെ ആദികഥയെക്കുറിച്ച്, മഹർഷിമാരുടെ സന്നിധിയില് നീ വിവരിച്ചു പറയുന്നത് പോലെ തന്നെ, നിന്നില് നിന്ന് കേള്ക്കാനാണ്. ധര്മം, അര്ത്ഥം, കാമം എന്നിവയാല് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടതും, രാജർഷിമാരില് പ്രശസ്തമായതും, പണ്ഡിതന്മാരില് വിശുദ്ധിയും കീര്ത്തിയും നേടിയതുമായ ഈ വംശചരിത്രം നീ എനിക്ക് പറയണം. പ്രജാപതി ദക്ഷന്, മനു വൈവസ്വതന്, ഭാരതന്, കുരു, പുരു, രാജമിധ്യ—ഇവരുടെ വംശപറമ്പരയും, യാദവരുടെ ഈ വംശവും, കൌരവരുടെ പൂര്ണ്ണമായ വംശവും, അതുപോലെ ഭാരതവംശവും, അത്യന്തം പുണ്യവും, മഹാമംഗളകരവുമാണ്. അനുഗ്രഹീതവും, പ്രശസ്തവുമായും, ജീവന് നല്കുന്നതുമായ ഈ വംശചരിത്രം, മഹാബലശാലികളായ മഹർഷിമാരെപ്പോലെ തേജസ്സുള്ളവരുടെ കഥയാണ്, പാപരഹിതനായ രാജാവേ, ഞാന് നിന്നോട് വിശദമായി പറയുന്നു. പ്രചേതസ്സിന്റെ പത്തുപുത്രന്മാര് ധാര്മ്മികരായിരുന്നുവെങ്കിലും, അവരുടെ വായില് നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശക്തമായ അഗ്നി അവരെ ദഹിപ്പിച്ചു. അവരില് നിന്ന് ദക്ഷന് ജനിച്ചു; ദക്ഷനില് നിന്ന് സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും പ്രജാപതിമാരും ഉത്ഭവിച്ചു. ദക്ഷന് ലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹനാണ്. പ്രചേതസ്സിന്റെ പുത്രനായ ദക്ഷന് വിരിണിയുമായി ചേര്ന്ന്, തന്റെ സമാനമായ വ്രതനിഷ്ഠയുള്ള ആയിരം പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ ദക്ഷപുത്രന്മാരെ നാരദമഹർഷി സംഖ്യശാസ്ത്രവും മോക്ഷമാര്ഗ്ഗവും പഠിപ്പിച്ചു. അവരെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ജ്ഞാനാന്വേഷണത്തിലേക്ക് നയിച്ചു; അതിനുശേഷം, ജീവികള് സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ, ദക്ഷന് അമ്പത് പുത്രികളെ പുത്രികമാരായി നിയമിച്ചു. അവരില് പത്ത് ധര്മ്മന് നല്കി, പതിമൂന്ന് കശ്യപന് നല്കി, ഇരുപത്തിയേഴു സമയം നിയന്ത്രിക്കുന്നവരായവരെ സോമനു നല്കി. പതിമൂന്ന് ഭാര്യകളില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠയായ ദക്ഷയുടെ മകളില് നിന്നും, മരീചിയുടെയും കശ്യപന്റെയും സംയോഗത്തില് ആദിത്യന്മാര് ജനിച്ചു. അവരില് ഇന്ദ്രനും, മഹാശക്തിയുള്ള മറ്റു ദേവന്മാരും, വിവസ്വാനും ജനിച്ചു; വിവസ്വാനില് നിന്ന് യമന്, അത്യന്തം ശക്തനായ പുത്രന് ജനിച്ചു. മാര്താണ്ഡന്റെ മകളായ യമിയും, മാര്താണ്ഡനില് നിന്ന് പ്രജ്ഞാനവും ശക്തിയുമുള്ള മനുവും ജനിച്ചു. ആ മനുവില് തന്നെയാണ് ഈ വംശം സ്ഥാപിതമായത്; മനുവിന്റെ സന്തതിയിലാണ് മനുഷ്യവംശം പ്രശസ്തമായത്. മനുവില് നിന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാര്, ക്ഷത്രിയന്മാര് മുതലായവര് ജനിച്ചു; അങ്ങനെ ബ്രഹ്മയും ക്ഷത്രവുമൊന്നായി. മനുഷ്യ ബ്രാഹ്മണന്മാര് വേദത്തെയും അതിന്റെ അങ്ങേയറ്റത്തെയും സംരക്ഷിച്ചു; വേന, ധൃഷ്ണു, നരിഷ്യന്ത, നാഭാഗ, ഇക്ഷ്വാകു എന്നിവരും ജനിച്ചു. അതിനുശേഷം കാരുഷന്, ശര്യാതി, എട്ടാമനായ ഇലില, ഒന്പതാമനായ പൃഷധ്ര—ക്ഷത്രിയധര്മത്തില് സ്ഥിരനായിരുന്നു—നാഭാഗനും അരിഷ്ടനും മനുവിന്റെ പത്താമത്തെ പുത്രന്മാരാണ്. മൊത്തത്തില് മനുവിന് അമ്പത് പുത്രന്മാരും, ഭൂമിയില് മറ്റു പുത്രന്മാരുമുണ്ടായിരുന്നു. പരസ്പര വൈരാഗ്യത്താല് അവര് എല്ലാവരും നശിച്ചു എന്നു ഞങ്ങള് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; പിന്നീട് ഇലയില് നിന്ന് പുരുരവസ് ജനിച്ചു. അവളാണ് അവന്റെ മാതാവും പിതാവും; പുരുരവസ് സമുദ്രത്തിലെ പതിമൂന്ന് ദ്വീപുകള് കീഴടക്കി. മനുഷ്യന് ആയിരുന്നിട്ടും, മഹാപ്രശസ്തനായ പുരുരവസ്, അന്യജാതികളാല് ചുറ്റപ്പെട്ട്, തന്റെ ശക്തിയില് മദിച്ചവനായി ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ശത്രുതയിലായി. ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ രത്നങ്ങള് അവന് പിടിച്ചെടുത്തു, അവര് നിലവിളിച്ചപ്പോഴും; അപ്പോള് ബ്രഹ്മലോകത്തില് നിന്ന് സനത്കുമാരന് അവനടുത്തു വന്നു. അവന് അനുദർശ യാഗം നിര്വഹിച്ചു, എന്നാല് അതു സ്വീകരിച്ചില്ല; അതിനാല് കോപിതരായ മഹർഷിമാര് അവനെ ക്ഷപിച്ചു, അവന് അപ്രത്യക്ഷനായി. മോഹത്തിലും അധികാരമദത്തിലും ആ രാജാവ് ബുദ്ധിശൂന്യനായി; വിരാടും ഉര്വ്വശിയും ഗന്ധര്വ്വലോകത്തില് താമസിച്ചു. അവന് യഥാവിധി അഗ്നിഹോത്രാദി യാഗങ്ങള് ചെയ്തു; ചൈലയില് നിന്ന് ആറു പുത്രന്മാര് ജനിച്ചു: ആയു, ധിമാന്, അമാവസു, ദൃഢായു, വാനായു, ശതായു—ഇവരൊക്കെ ഉര്വ്വശിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. നഹുഷ, വൃദ്ധശര്മ, രാജി, ഗയ, അനേനസ—ഇവരാണ് സ്വര്ഭാനുവിന്റെ മകളുടെ പുത്രന്മാര്. ആയുവിന്റെ പുത്രന്മാരില് നഹുഷന് ധാര്മ്മികനും മഹാശക്തിയുമായിരുന്നു. നഹുഷന് ഭൂമിയിലെ രാജാവായും, ധര്മത്തോടൊപ്പം വലിയ സാമ്രാജ്യം ഭരിക്കുകയും ചെയ്തു; പിതൃകള്, ദേവന്മാര്, മഹർഷിമാര്, ബ്രാഹ്മണന്മാര്, ഗന്ധര്വ്വന്മാര്, പന്നഗന്മാര്, രാക്ഷസന്മാര് എന്നിവരെ സംരക്ഷിച്ചു. ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ക്ഷത്രിയന്മാരെയും ജനങ്ങളെയും സംരക്ഷിച്ചു; കള്ളന്മാരെ സംഹരിച്ചു, മഹർഷിമാരെ ഭയരഹിതരാക്കി. അവന് മഹാശക്തിയോടെ, ദേവന്മാരെ കീഴടക്കി, സ്വയം ഇന്ദ്രനായി. തന്റെ തപസ്സിനാലും, ധൈര്യത്താലും, ശക്തിയാലും നഹുഷന് അഹങ്കാരത്തില് മുഴുകി; അതുകൊണ്ട് അവന് ഒരു പാമ്പായി മാറി ക്ഷപിക്കപ്പെട്ടു. അവന് യതി, യയാതി, സംയാതി, ആയാതി, മയാതി, ധ്രുവന് എന്നിങ്ങനെ ആറു പുത്രന്മാരുണ്ടായിരുന്നു. നഹുഷന് ജനിപ്പിച്ച ഈ ആറു പുത്രന്മാരും സൗമ്യഭാഷികളായിരുന്നു; യതി യോഗം സ്വീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മനുമായി ഏകീകരിച്ച മഹർഷിയായി. യയാതി, നഹുഷന്റെ പുത്രന്, ധാര്മ്മികതയുള്ള മഹാരാജാവായിരുന്നു; ഭൂമിയെ ഭരിക്കുകയും, അനേകം മഹായാഗങ്ങള് നടത്തുകയും ചെയ്തു. അഗ്നി, പിതൃ, ദേവതാദികളെ ഭക്തിയോടെ ശുദ്ധതയോടെ ആരാധിച്ചു; ജയിക്കപ്പെടാത്ത യയാതി തന്റെ പ്രജകളെ സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചു. അവന്റെ പുത്രന്മാര് മഹാബാണധാരികളായ ധീരന്മാരായിരുന്നു; മഹാരാജാവേ, അവര് ദേവയാനിയില് നിന്നും ശര്മിഷ്ഠയില് നിന്നും ജനിച്ചു. ദേവയാനിയില് നിന്ന് യദു, തുര്വസു; ശര്മിഷ്ഠയില് നിന്ന് ദ്രുഹ്യു, അനു, പുരു എന്നിങ്ങനെയാണ് അവര് ജനിച്ചത്.