ಸ್ವರಾಷ್ಟ್ರಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮೋ ಯದ್ಯಾಪ್ತಂ ವಚನಂ ಮಮ। ಏತನ್ಮಮ ಮತಂ ಸರ್ವೈಃ ಕ್ರಿಯತಾಂ ಯದಿ ರೋಚತೇ। ಏತದ್ಧಿ ಸುಕೃತಂ ಮನ್ಯೇ ಕ್ಷೇಮಂ ಚಾಪಿ ಮಹೀಭಿತಾಮ್
ನನ್ನ ಮಾತು ನಿಮಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದರೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗೋಣ; ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡೋಣ. ಇದು ಧರ್ಮವೂ, ರಾಜರಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವೂ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಸೌಮದತ್ತೇರ್ವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಕರ್ಣೋ ವೈಕರ್ತನೋ ವೃಷಾ। ಉವಾಚ ವಚನಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲಜ್ಞಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಮ್
ಸೌಮದತ್ತಿಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ವಿಕರ್ತನ ಪುತ್ರನಾದ ಬಲಶಾಲಿ ಕರ್ಣನು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
ನೀತಿಪೂರ್ವಮಿದಂ ಸರ್ವಮುಕ್ತಂ ವಚನಮರ್ಥವತ್। ವಚನಂ ನಾಭ್ಯಸೂಯಾಮಿ ಶ್ರೂಯತಾಂ ಯದ್ವಚಸ್ತ್ವಿತಿ
ನೀತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳೆಲ್ಲಾ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ನಾನು ಇದರಲ್ಲಿ ದೋಷವನ್ನೇನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಿರಿ.
ದ್ವೈಧೀಭಾವೋ ನ ಗನ್ತವ್ಯಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಸು ಮಾನವೈಃ। ದ್ವಿಧಾಭೂತೇನ ಮನಸಾ ಅನ್ಯತ್ಕರ್ಮ ನ ಸಿಧ್ಯತಿ
ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಎರಡು ಭಾಗವಾದರೆ ನಡೆಯದು; ಹೀಗೆ ವಿಭಜಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಸಫಲವಾಗದು.
ಸಂಪ್ರಯಾಣಾಸನಾಭ್ಯಾಂ ತು ಕರ್ಶನೇನ ತಥೈವ ಚ। ನೈತಚ್ಛಕ್ಯಂ ಪುರಂ ಹರ್ತುಮಾಕ್ರನ್ದಶ್ಚಾಪ್ಯಶೋಭನಃ
ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವಳಿ ಹಾಕುವುದರಿಂದಲೂ, ಎದುರಿನಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಕಾಡಿದರೂ ಈ ನಗರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು; ಕೇವಲ ಕೂಗು ನೀಡುವುದು ಕೂಡ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.
ಅವಮರ್ದನಕಾಲೋಽತ್ರ ಮತಶ್ಚಿನ್ತಯತೋ ಮಮ। ಯಾವನ್ನೋ ವೃಷ್ಣಯಃ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ನ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿರಣಪ್ರಿಯಾಃ
ನಾನು ಯೋಚಿಸಿದಂತೆ ಈಗಲೇ ದಾಳಿಗೆ ಸಮಯವಾಗಿದೆ; ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯ ವೃಷ್ಣಿಗಳು ನಮ್ಮ ಹಿಂದೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ.
ಭವನ್ತಶ್ಚ ತಥಾ ಹೃಷ್ಟಾಃ ಸ್ವಬಾಹುಬಲಶಾಲಿನಃ। ಪ್ರಾಕಾರಮವಮೃದ್ರನ್ತು ಪರಿಘಾಃ ಪೂರಯನ್ತ್ವಪಿ
ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಬಲದಿಂದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಡೆದು ಹಾಕಿ; ಬಲವಾದ ಮರದ ದಂಡಗಳನ್ನು ತೊಡೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿ ತುಂಬಿಸಿರಿ.
ಪ್ರಸ್ರಾವಯನ್ತು ಸಲಿಲಂ ಕ್ರಿಯತಾಂ ವಿಷಮಂ ಸಮಮ್। ತೃಣಕಾಷ್ಠೇನ ಮಹತಾ ಖಾತಮಸ್ಯ ಪ್ರಪೂರ್ಯತಾಮ್
ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ನೆಲವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಸಮವನ್ನಾಗಿ, ಒಮ್ಮೆ ಅಸಮವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ; ದೊಡ್ಡ ತೊಡೆಯನ್ನು ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದಿಂದ ತುಂಬಿಸಿರಿ.
ಘುಷ್ಯತಾಂ ರಾಜಮಾರ್ಗೇಷು ಪರೇಷಾಂ ಯೋ ಹನಿಷ್ಯತಿ। ನಾಗಮಶ್ವಂ ಪದಾತಿಂ ವಾ ದಾನಮಾನಂ ಸ ಲಪ್ಸ್ಯತಿ
ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿರಿ: ಯಾರು ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೋ—ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಕಾಲಾಳುವನಾದರೂ—ಅವನಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಗೌರವ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ನಾಗೇ ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಪಞ್ಚ ಚಾಶ್ವಪದಾತಿಷು। ರಥೇ ವೈ ದ್ವಿಗುಣಂ ನಾಗಾದ್ವಸು ದಾಸ್ಯನ್ತಿ ಪಾರ್ಥಿವಾಃ
ಆನೆಯನ್ನು ಕೊಂದವರಿಗೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳುವನಿಗೆ ಐದು ಸಾವಿರ, ರಥವನ್ನು ಕೊಂದವರಿಗೆ ಆನೆಯಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ರಾಜರು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಯಶ್ಚ ಕಾಮಸುಖೇ ಸಕ್ತೋ ಬಾಲಶ್ಚ ಸ್ಥವಿರಶ್ಚ ಯಃ। ಅಯುದ್ಧಮನಸೋ ಯೇ ಚ ತೇ ತು ತಿಷ್ಠನ್ತು ಭೀರವಃ
ಯಾರು ಭೋಗದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾರೋ, ವೃದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೋ, ಯುದ್ಧದ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದವರೋ—ಅಂತಹ ಭಯಪಡುವವರು ಹಿಂದೆ ಉಳಿಯಲಿ.
ಪ್ರದರಶ್ಚ ನ ದಾತವ್ಯೋ ನ ಗನ್ತವ್ಯಮಚೋದಿತೈಃ। ಯಶೋ ರಕ್ಷತ ಭದ್ರಂ ವೋ ಜೇಷ್ಯಾಮೋ ವೈ ರಿಪೂನ್ವಯಮ್
ಯಾರಿಗೂ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹಾದಿ ಕೊಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಹೊರಡಬಾರದು; ನಿಮ್ಮ ಮಾನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ—ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ—ನಾವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತ ಜಯಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಅನುಲೋಮಾಶ್ಚ ನೋ ವಾತಾಃ ಸತತಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ। ಅಗ್ನಯಶ್ಚ ವಿರಾಜನ್ತೇ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಕವಚಾನಿ ಚ
ಗಾಳಿ ಸದಾ ನಮ್ಮ ಪರವಾಗಿವೆ, ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಹ ಸಹಾಯಕರಾಗಿವೆ; ಅಗ್ನಿಗಳು ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿವೆ, ನಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಕವಚಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ.
ತತಃ ಕರ್ಣವಚಃ ಶ್ರುತ್ವಾ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಿಯೈಷಿಣಃ। ನಿರ್ಯಯುಃ ಪೃಥಿವೀಪಾಲಾಶ್ಚಾಲಯನ್ತಃ ಪರಾನ್ರಣೇ
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪುತ್ರರ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಕರ್ಣನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭೂಪಾಲಕರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಹೊರಟರು.
ನ ಹಿ ತೇಷಾಂ ಮನಃಸಕ್ತಿರಿನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥೇಷು ಸರ್ವಶಃ। ಯಥಾ ಪರಿರಪುಘ್ನಾನಾಂ ಪ್ರಸಭಂ ಯುದ್ಧ ಏವ ಚ
ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಯಾವತ್ತೂ ಇಂದ್ರಿಯ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುವುದಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲೇ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು.
ವೈಕರ್ತನಪುರೋವ್ರಾತಃ ಸೈನ್ಧವೋರ್ಮಿಮಹಾಸ್ವನಃ। ದುಃಶಾಸನಮಹಾಮತ್ಸ್ಯೋ ದುರ್ಯೋಧನಮಹಾಗ್ರಹಃ
ಅವರ ಮುಂದಾಳುವಾಗಿ ಕರ್ಣನು, ಸಿಂಧುನದಿಯ ಮಹಾ ಅಲೆಯಂತೆ, ದುಃಶಾಸನನು ದೊಡ್ಡ ಮೀನು, ದುರ್ಯೋಧನನು ಭಯಾನಕ ಶಾರ್ಕಾರಿನಂತೆ ಇದ್ದರು.
ಸ ರಾಜಸಾಗರೋ ಭೀಮೋ ಭೀಮಘೋಷಪ್ರದರ್ಶನಃ। ಅಭಿದುದ್ರಾವ ವೇಗೇನ ಪುರಂ ತದಪಸವ್ಯತಃ
ಆ ರಾಜಸಾಗರ ಭೀಮನಾದದಿಂದ ಭೀಕರವಾದ ಭೀಮನು, ವೇಗದಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಎಡಭಾಗದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು.
ತದನೀಕಮನಾಧೃಷ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಾಗ್ನಿವ್ಯಾಲದೀಪಿತಮ್। ಸಮುತ್ಕಮ್ಪಿತಮಾಜ್ಞಾಯ ಚುಕ್ರುಶುರ್ದ್ರುಪದಾತ್ಮಜಾಃ
ಆ ಅಜೇಯ ಸೇನೆ ಆಯುಧಗಳ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೊತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, ದ್ರುಪದ ಪುತ್ರರು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದರು.
ತೇ ಮೇಘಸಮನಿರ್ಘೋಷೈರ್ಬಲಿನಃ ಸ್ಯನ್ದನೋತ್ತಮೈಃ। ನಿರ್ಯಯುರ್ನಗರದ್ವಾರಾತ್ತ್ರಾಸಯನ್ತಃ ಪರಾನ್ರ
ಆ ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಮೇಘಗಳ ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಘೋಷವಿಟ್ಟು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ನಗರದ ಬಾಗಿಲಿಂದ ಹೊರಟು, ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದರು.
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಃ ಶಿಖಣ್ಡೀ ಚ ಸುಮಿತ್ರಃ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಃ। ಚಿತ್ರಕೇತುಃ ಸುಕೇತುಶ್ಚ ಧ್ವಜಕೇತುಶ್ಚ ವೀರ್ಯವಾನ್
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ, ಶಿಖಂಡಿ, ಸುಮಿತ್ರ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ, ಚಿತ್ರಕೇತು, ಸುಕೇತು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಕೇತು ಎಂಬ ಶೂರರು ಅಲ್ಲಿದ್ದರು.
ಪುತ್ರಾ ದ್ರುಪದರಾಜಸ್ಯ ಬಲವನ್ತೋ ಜಯೈಷಿಣಃ। ದ್ರುಪದಸ್ಯ ಮಹಾವೀರ್ಯಃ ಪಾಣ್ಡರೋಷ್ಣೀಷಕೇತನಃ
ದ್ರುಪದ ರಾಜನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹವಣಿಸುವ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರ ದ್ರುಪದನು, ಬಿಳಿ ಪೇಟೆಯ ಧ್ವಜವನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದನು.
ಪಾಣ್ಡರವ್ಯಜನಚ್ಛತ್ರಃ ಪಾಣ್ಡರಧ್ವಜವಾಹನಃ। ಸ ಪುತ್ರಗಣಮಧ್ಯಸ್ಥಃ ಶುಶುಭೇ ರಾಜಸತ್ತಮಃ
ಬಿಳಿ ಚಾಮರ, ಬಿಳಿ ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಧ್ವಜದ ವಾಹನದೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಪುತ್ರರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ಚನ್ದ್ರಮಾ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಿವೋದಿತಃ। ಅಥೋದ್ಧೂತಪತಾಕಾಗ್ರಮಜಿಹ್ಮಗತಿಮವ್ಯಯಮ್
ಹಬ್ಬದ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತೆ, ಅವನು ಹಾರುವ ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ, ನೇರವಾಗಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.
ದ್ರುಪದಾನೀಕಮಾಯಾನ್ತಂ ಕುರುಸೈನ್ಯಮಭಿದ್ರವತ್। ತಯೋರುಭಯತೋ ಜಜ್ಞೇ ತೇಷಾಂ ತು ತುಮುಲಃ ಸ್ವನಃ
ದ್ರುಪದನ ಸೇನೆ ಕುರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು; ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲ ಎದ್ದಿತು.
ಬಲಯೋಃ ಸಂಪ್ರಸರತೋಃ ಸರಿತಾಂ ಸ್ರೋತಸೋರಿವ। ಪ್ರಕೀರ್ಣರಥನಾಗಾಶ್ವೈಸ್ತಾನ್ಯನೀಕಾನಿ ಸರ್ವಶಃ
ಎರಡು ಸೇನೆಗಳು ನದಿಗಳ ಹರಿವಿನಂತೆ ಮುನ್ನಡೆದು, ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಚದುರಿದಂತೆ ಆ ಸೈನ್ಯಗಳು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದವು.
ಜ್ಯೋತೀಂಷಈವ ಪ್ರಕೀರ್ಣಾನಿ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಚಕಾಶಿರೇ। ಉತ್ಕೃಷ್ಟಭೇರೀನಿನದೇ ಸಂಪ್ರವೃತ್ತೇ ಮಹಾರವೇ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿದ ದೀಪಗಳಂತೆ ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಮಹಾ ಘೋಷ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಭೇರಿ ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳ ಧ್ವನಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದಿತು.
ಅಮರ್ಷಿತಾ ಮಹಾತ್ಮಾನಃ ಪಾಣ್ಡವಾ ನಿರ್ಯಯುಸ್ತತಃ। ರಥಾಂಶ್ಚ ಮೇಘನಿರ್ಘೋಷಾನ್ಯುಕ್ತಾನ್ಪರಮವಾಜಿಭಿಃ
ಅಪಾರ ಧೈರ್ಯವಂತ ಪಾಂಡವರು, ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೆಘಗಳ ಗುಡುಗು ಹೋಲುವ ರಥಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಟರು.
ಧೂನ್ವನ್ತೋ ಧ್ವಜಿನಃ ಶುಭ್ರಾನಾಸ್ಥಾಯ ಭರತರ್ಷಭಾಃ। ತತಃ ಪಾಣ್ಡುಸುತಾನ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಥಸ್ಥಾನಾತ್ತಕಾರ್ಮುಕಾನ್
ಭರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ಹೊಳೆಯುವ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಆಲೋಡಿಸಿ, ತಮ್ಮ ರಥಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ ನಿಂತರು. ಆಗ ಪಾಂಡು ಪುತ್ರರು ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ರಥಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—
ನೃಪಾಣಾಮಭವತ್ಕಮ್ಪೋ ವೇಪಥುರ್ಹೃದಯೇಷು ಚ। ನಿರ್ಯಾತೇಷ್ವಥ ಪಾರ್ಥೇಷು ದ್ರೋಪದಂ ತದ್ಬಲಂ ರಣೇ
ಅಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯದ ಕಂಪನ ಉಂಟಾಯಿತು; ಹೃದಯಗಳು ನಡುಗಿದವು. ಆದರೆ ಪಾರ್ಥರು ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದ್ರುಪದನ ಸೇನೆಗೆ ಜಯದ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಾಸ ತುಂಬಿತು.
ಆವಿಶತ್ಪರಮೋ ಹರ್ಷಃ ಪ್ರಮೋದಶ್ಚ ಜಯಂ ಪ್ರತಿ। ಸುಮುಹೂರ್ತಂ ವ್ಯತಿಕರಃ ಸೈನ್ಯಾನಾಮಭವದ್ಭೃಶಮ್
ದ್ರುಪದನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಜಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಹರ್ಷ ಮತ್ತು ಆನಂದ ಉಂಟಾಯಿತು; ಒಂದು ಕ್ಷಣ ತುಂಬಾ ಭಾರೀ ಸಮರ ನಡೆಯಿತು.