ಶಕ್ತೋಽಹಮಪಿ ಶಪ್ತುಂ ತ್ವಾಂ ಮಾನ್ಯಾಸ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಮ। ಜಾನತೋಽಪಿ ಚ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಕಥಯಿಷ್ಯೇ ನಿಬೋಧ ತತ್
ನಾನು ಕೂಡ ನಿನ್ನನ್ನು ಶಪಿಸಬಲ್ಲೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಾನು ಗೌರವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ, ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಯೋಗೇನ ಬಹುಧಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ತಿಷ್ಠಾಮಿ ಮೂರ್ತಿಷು। ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರೇಷು ಸತ್ರೇಷು ಕ್ರಿಯಾಸು ಚ ಮಖೇಷು ಚ
ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ನಾನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತಾನೇ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಯಜ್ಞ, ವಿವಿಧ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನೆಲೆಸಿದ್ದೇನೆ.
ವೇದೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಮಯಿ ಯದ್ಧೂಯತೇ ಹವಿಃ। ದೇವತಾಃ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ತೇನ ತೃಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ವೈ
ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕ್ರಮದಂತೆ ನನಗೆ ಎಂಥ ಹೋಮವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಅದರಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಆಪೋ ದೇವಗಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಆಪಃ ಪಿತೃಗಣಾಸ್ತಥಾ। ದರ್ಶಶ್ಚ ಪೌರ್ಣಮಾಸಶ್ಚ ದೇವಾನಾಂ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಹ
ನೀರುಗಳೆಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು, ನೀರುಗಳೇ ಪಿತೃಗಳ ಗುಂಪು ಕೂಡ. ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೌರ್ಣಮಾಸ ಯಜ್ಞಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಒಂದಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ದೇವತಾಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತರಶ್ಚಾಪಿ ದೇವತಾಃ। ಏಕೀಭೂತಾಶ್ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಚ ಪರ್ವಸು
ಹೀಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದೇವತಾಃ ಪಿತರಶ್ಚೈವ ಭುಞ್ಜತೇ ಮಯಿ ಯದ್ಭುತಮ್। ದೇವತಾನಾಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಮುಖಮೇತದಹಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಯಾವ ಹೋಮವನ್ನಾದರೂ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಬಾಯಿಯಂತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಹಿ ಪಿತರಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಹಿ ದೇವತಾಃ। ಮನ್ಮುಖೇನೈವ ಹೂಯನ್ತೇ ಭುಞ್ಜತೇ ಚ ಹುತಂ ಹವಿಃ
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಪೌರ್ಣಮಾಸಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ, ನನ್ನ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಹೋಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಸರ್ವಭಕ್ಷಃ ಕಥಂ ತ್ವೇಷಾಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಮುಖಂ ತ್ವಹಮ್
ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸುವವನಾಗಿರುವಾಗ, ನಾನು ಹೇಗೆ ಅವರ ಬಾಯಿಯಾಗಬಲ್ಲೆ?
ದ್ವಿಜಾನಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರೇಷು ಯಜ್ಞಸತ್ರಕ್ರಿಯಾಸು ಚ। ನಿರೋಂಕಾರವಷಟ್ಕಾರಾಃ ಸ್ವಧಾಸ್ವಾಹಾವಿವರ್ಜಿತಾಃ
ದ್ವಿಜರ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ, ಓಂ, ವಷಟ್, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳಿಲ್ಲದೆ,
ವಿನಾಽಗ್ನಿನಾ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಸ್ತತ ಆಸನ್ಸುದುಃಖಿತಾಃ। ಅಥರ್ಷಯಃ ಸಮುದ್ವಿಗ್ನಾ ದೇವಾನ್ ಗತ್ವಾಬ್ರುವನ್ವಚಃ
ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಅಗ್ನಿನಾಶಾತ್ಕ್ರಿಯಾಭ್ರಾಂಶಾದ್ಭ್ರಾನ್ತಾ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಯೋಽನಘಾಃ। ವಿಧಧ್ವಮತ್ರ ಯತ್ಕಾರ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ಕಾಲಾತ್ಯಯೋ ಯಥಾ
ಅಗ್ನಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಗೊಂದಲಗೊಂಡವು. ಸಮಯದ ಕ್ರಮ ತಪ್ಪದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ.
ಅಥರ್ಷಯಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮುಪಗಮ್ಯ ತು। ಅಗ್ನೇರಾವೇದಯಞ್ಶಾಪಂ ಕ್ರಿಯಾಸಂಹಾರಮೇವ ಚ
ಆಗ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಬಂದ ಶಾಪ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳು ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಭೃಗುಣಾ ವೈ ಮಹಾಭಾಗ ಶಪ್ತೋಽಗ್ನಿಃ ಕಾರಣಾನ್ತರೇ। ಕಥಂ ದೇವಮುಖೋ ಭೂತ್ವಾ ಯಜ್ಞಭಾಗಾಗ್ರಭುಕ್ ತಥಾ
ಭೃಗುನು ಬೇರೆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಪಿಸಿದ್ದನು. ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಬಾಯಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಮತ್ತೆ ಯಜ್ಞದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಲ್ಲನು?
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ತದ್ವಚಸ್ತೇಷಾಮಗ್ನಿಮಾಹೂಯ ವಿಶ್ವಕೃತ್
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕರೆಯಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ಉವಾಚ ವಚನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಭೂತಭಾವನಮವ್ಯಯಮ್। ಲೋಕಾನಾಮಿಹ ಸರ್ವೇಷಾಂ ತ್ವಂ ಕರ್ತಾ ಚಾನ್ತ ಏವ ಚ
ಅವರು ಮೃದುವಾದ, ಶಾಶ್ವತ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು: 'ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೂ, ಅಂತ್ಯವೂ ನೀನೇ.'
ತ್ವಂ ಧಾರಯಸಿ ಲೋಕಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಪ್ರವರ್ತಕಃ। ಸ ತಥಾ ಕುರು ಲೋಕೇಶ ನೋಚ್ಛಿದ್ಯೇರನ್ಯಥಾ ಕ್ರಿಯಾಃ
ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವನೂ ಹೌದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನೇ, ನೀನು ಹೀಗೆ ನಡೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಕರ್ಮಗಳು ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಕಸ್ಮಾದೇವಂ ವಿಮೂಢಸ್ತ್ವಮೀಶ್ವರಃ ಸನ್ ಹುತಾಶೇನ। ತ್ವಂ ಪವಿತ್ರಂ ಸದಾ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಭೂತಗತಿಶ್ಚ ಹ
ಯಾಕೆ ನೀನು ಹೀಗೆ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದೀಯೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ನೀನು ಸ್ವಾಮಿ, ಅಗ್ನಿಯೇ? ನೀನು ಸದಾ ಶುದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯವೂ ನೀನೇ.
ನ ತ್ವಂ ಸರ್ವಶರೀರೇಣ ಸರ್ವಭಕ್ಷತ್ವಮೇಷ್ಯಸಿ। ಅಪಾನೇ ಹ್ಯರ್ಚಿಷೋ ಯಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಭಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ತಾಃ ಶಿಖಿನ್
ನೀನು ನಿನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನುಂಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಉಸಿರಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭಸ್ಮಮಾಡುತ್ತೀಯೆ, ಅಗ್ನಿದೇವ.
ಕ್ರವ್ಯಾದಾ ಚ ತನುರ್ಯಾ ತೇ ಸಾ ಸರ್ವಂ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯತಿ। ಯಥಾ ಸೂರ್ಯಾಂಶುಭಿಃ ಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಸರ್ವಂ ಶುಚಿ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ನಿನ್ನ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ರೂಪವೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನುಂಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಏನನ್ನು ತಟ್ಟಿದರೂ ಅದು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ತಥಾ ತ್ವದರ್ಚಿರ್ನಿರ್ದಗ್ಧಂ ಸರ್ವಂ ಶುಚಿ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ತ್ವಮಗ್ನೇ ಪರಮಂ ತೇಜಃ ಸ್ವಪ್ರಭಾವಾದ್ವಿನಿರ್ಗತಮ್
ಹಾಗೆಯೇ, ನಿನ್ನ ಜ್ವಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಿದೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿಯೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶ.
ಸ್ವತೇಜಸೈವ ತಂ ಶಾಪಂ ಕುರು ಸತ್ಯಮೃಷೇರ್ವಿಭೋ। ದೇವಾನಾಂ ಚಾತ್ಮನೋ ಭಾಗಂ ಗೃಹಾಣ ತ್ವಂ ಮುಖೇ ಹುತಮ್
ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಋಷಿಯ ಶಾಪವನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸು, ಮಹಾಶಕ್ತನೇ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾದ ಹವನವನ್ನು ನಿನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸು.
ಏವಮಸ್ತ್ವಿತಿ ತಂ ವಹ್ನಿಃ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪಿತಾಮಹಮ್। ಜಗಾಮ ಶಾಸನಂ ಕರ್ತುಂ ದೇವಸ್ಯ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ
ಅಗ್ನಿ ಪಿತಾಮಹನಿಗೆ 'ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಹೊರಟನು.
ದೇವರ್ಷಯಶ್ಚ ಮುದಿತಾಸ್ತತೋ ಜಗ್ಮುರ್ಯಥಾಗತಮ್। ಋಷಯಶ್ಚ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಂ ಕ್ರಿಯಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ
ಆಮೇಲೆ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬಂದ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಋಷಿಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ದಿವಿ ದೇವಾ ಮುಮುದಿರೇ ಭೂತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಲೌಕಿಕಾಃ। ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪರಮಾಂ ಪ್ರೀತಿಮವಾಪ ಹತಕಲ್ಮಷಃ
ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವಿಗಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಅಗ್ನಿ ಪರಮ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.
ಏವಂ ಸ ಭಗವಾಞ್ಛಾಪಂ ಲೇಭೇಽಗ್ನಿರ್ಭೃಗುತಃ ಪುರಾ। ಏವಮೇಷ ಪುರಾ ವೃತ್ತ ಹತಿಹಾಸೋಽಗ್ನಿಶಾಪಜಃ। ಪುಲೋಮ್ನಶ್ಚ ವಿನಾಶೋಽಯಂ ಚ್ಯವನಸ್ಯ ಚ ಸಂಭವಃ
ಹೀಗೆ, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಾದ ಅಗ್ನಿಗೆ ಭೃಗು ಋಷಿಯಿಂದ ಶಾಪ ಬಂತು. ಹತಿ ಹಾಸ್ಯ, ಅಗ್ನಿಯ ಶಾಪ, ಪುಲೋಮನನ ನಾಶ ಮತ್ತು ಚ್ಯವನನ ಜನನ—all ಈ ಘಟನೆಗಳು ಆಗಾಗ ನಡೆದವು.
ಸ ಚಾಪಿ ಚ್ಯವನೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಭಾರ್ಗವೋಽಜನಯತ್ಸುತಮ್। ಸುಕನ್ಯಾಯಾಂ ಮಹಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಮತಿಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಮ್
ಆ ಚ್ಯವನನು, ಭೃಗು ವಂಶದವನು, ಸುಕನ್ಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಮತಿ ಎಂಬ ಮಹಾತ್ಮನಾದ, ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಪ್ರಮತಿಸ್ತು ರುರುಂ ನಾಮ ಘೃತಾಚ್ಯಾಂ ಸಮಜೀಜನತ್। ರುರುಃ ಪ್ರಮದ್ವರಾಯಾಂ ತು ಶುನಕಂ ಸಮಜೀಜನಮ್
ಪ್ರಮತಿ ಘೃತಾಚಿಯಿಂದ ರುರು ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು. ರುರು ಪ್ರಮದ್ವರೆಯಿಂದ ಶುನಕ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದನು.
ಶುನಕಸ್ತು ಮಹಾಸತ್ವಃ ಸರ್ವಭಾರ್ಗವನನ್ದನಃ। ಜಾತಸ್ತಪಸಿ ತೀವ್ರೇ ಚ ಸ್ಥಿತಃ ಸ್ಥಿರಯಶಾಸ್ತತಃ
ಶುನಕನು ಮಹಾತ್ಮ, ಎಲ್ಲಾ ಭೃಗು ವಂಶದವರ ಸಂತೋಷ, ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನ್ರುರೋಃ ಸರ್ವಂ ಚರಿತಂ ಭೂರಿತೇಜಸಃ। ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛೃಣು ತ್ವಮಶೇಷತಃ
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನಾನು ಈಗ ರುರು ಎಂಬ ಮಹಾತ್ಮನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳು.
ಋಷಿರಾಸೀನ್ಮಹಾನ್ಪೂರ್ವಂ ತಪೋವಿದ್ಯಾಸಮನ್ವಿತಃ। ಸ್ಥೂಲಕೇಶ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಃ ಸರ್ವಭೂತಹಿತೇ ರತಃ
ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ಸ್ತೂಲಕೇಶ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯೊಬ್ಬನು ಇದ್ದನು.