ಸ ಕದಾಚಿದಥೋ ರಾಜಾ ಶ್ರೀಮಾನಮಿತವಿಕ್ರಮಃ। ಚಚಾರ ಮೃಗಯಾಂ ಪಾರ್ಥ ಪರ್ವತೋಪವನೇ ಕಿಲ
ಒಂದು ಸಲ, ಆ ಮಹಿಮೆಪೂರ್ಣನಾದ ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಜಯಿಸಲು ಆಗದ ರಾಜನು, ಪಾರ್ಥಾ, ಪರ್ವತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದನು.
ಚರತೋ ಮೃಗಯಾಂ ತಸ್ಯ ಕ್ಷುತ್ಪಿಪಾಸಾಸಮನ್ವಿತಃ। ಮಮಾರ ರಾಜ್ಞಃ ಕೌನ್ತೇಯ ಗಿರಾವಪ್ರತಿಮೋ ಹಯಃ
ಅವನಿಗೆ ಬೇಟೆ ಆಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕುಡಿಯಲು ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕುಂತಿಯ ಮಗನೆ, ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಹೋರಿ ಹೋದ ಅವನ ಅಪೂರ್ವ ಕುದುರೆ ಸತ್ತಿತು.
ಸ ಮೃತಾಶ್ವಶ್ಚರನ್ಪಾರ್ಥ ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇವ ಗಿರೌ ನೃಪಃ। ದದರ್ಶಾಸದೃಶೀಂ ಲೋಕೇ ಕನ್ಯಾಮಾಯತಲೋಚನಾಮ್
ಆಮೇಲೆ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನು, ಪಾರ್ಥಾ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಸಮಾನವಿಲ್ಲದ, ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಒಂದು ಯುವತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.
ಸ ಏವ ಏಕಾಮಾಸಾದ್ಯ ಕನ್ಯಾಂ ಪರಬಲಾರ್ದನಃ। ತಸ್ಥೌ ನೃಪತಿಶಾರ್ದೂಲಃ ಪಶ್ಯನ್ನವಿಚಲೇಕ್ಷಣಃ
ಆ ಪರರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ರಾಜನು, ಆ ಒಬ್ಬಳೇ ಇದ್ದ ಆ ಯುವತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅವಳನ್ನು ಕಣ್ಣನ್ನು ಅಡಗದೆ ನೋಡುತ್ತಾ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತನು.
ಸ ಹಿ ತಾಂ ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ರೂಪತೋ ನೃಪತಿಃ ಶ್ರಿಯಮ್। ಪುನಃ ಸಂತರ್ಕಯಾಮಾಸ ರವೇರ್ಭ್ರಷ್ಟಾಮಿವ ಪ್ರಭಾಮ್
ಆ ರಾಜನು ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ಭಾಗ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು; ಮತ್ತೆ, ಅವಳು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಿದ್ದ ಪ್ರಕಾಶದಂತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದುಕೊಂಡನು.
ವಪುಷಾ ವರ್ಚಸಾ ಚೈವ ಶಿಖಾಮಿವ ವಿಭಾವಸೋಃ। ಪ್ರಸನ್ನತ್ವೇನ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಚ ಚನ್ದ್ರರೇಖಾಮಿವಾಮಲಾಮ್
ಆಕೆಯ ರೂಪ ಮತ್ತು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆಯಂತಿದ್ದಳು; ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮಡಿದ ಚಂದ್ರರೇಖೆಯಂತಿದ್ದಳು.
ಗಿರಿಪೃಷ್ಠೇ ತು ಸಾ ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಿತಾ ಸ್ವಸಿತಲೋಚನಾ। ವಿಭ್ರಾಜಮಾನಾ ಶುಶುಭೇ ಪ್ರತಿಮೇವ ಹಿರಣ್ಮಯೀ
ಪರ್ವತದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳ ಯುವತಿ, ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾ, ಬಂಗಾರದ ವಿಗ್ರಹದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು.
ತಸ್ಯಾ ರೂಪೇಣ ಸ ಗಿರಿರ್ವೇಷೇಣ ಚ ವಿಶೇಷತಃ। ಸಸವೃಕ್ಷಕ್ಷುಪಲತೋ ಹಿರಣ್ಮಯ ಇವಾಭವತ್
ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವಳ ಉಡುಗಟ್ಟಿನಿಂದ, ಆ ಪರ್ವತವು ಮರಗಳು, ಬೆಳೆಗಳು, ಕೊಂಬುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂಗಾರದಂತಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಅವಮೇನೇ ಚ ತಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವಲೋಕೇಷು ಯೋಷಿತಃ। ಅವಾಪ್ತಂ ಚಾತ್ಮನೋ ಮೇನೇ ಸ ರಾಜಾ ಚಕ್ಷುಷಃ ಫಲಂ
ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ರಾಜನು ಲೋಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಬಿಡಿದನು; ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳ ಫಲವನ್ನು ತಾನೆ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.
ಜನ್ಮಪ್ರಭೃತಿ ಯತ್ಕಿಚಿಂದ್ದೃಷ್ಟವಾನ್ಸ ಮಹೀಪತಿಃ। ರೂಪಂ ನ ಸದೃಶಂ ತಸ್ಯಾಸ್ತರ್ಕಯಾಮಾಸ ಕಿಂಚನ
ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದ ಈವರೆಗೆ ರಾಜನು ಯಾವ ರೂಪವನ್ನಾದರೂ ಕಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದುದೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದುಕೊಂಡನು.
ತಯಾ ಬದ್ಧಮನಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಪಾಶೈರ್ಗುಣಮಯೈಸ್ತದಾ। ನ ಚಚಾಲ ತತೋ ದೇಶಾದ್ಬುಬುಧೇ ನ ಚ ಕಿಂಚನ
ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಕೆಯ ಗುಣಗಳ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಅವಳಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅವನು ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತೇನೂ ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ.
ಅಸ್ಯಾ ನೂನಂ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ್ಯಾಃ ಸದೇವಾಸುರಮಾನುಷಮ್। ಲೋಕಂ ನಿರ್ಮಥ್ಯ ಧಾತ್ರೇದಂ ರೂಪಮಾವಿಷ್ಕೃತಂ ಕೃತಮ್
ಈ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಗಳ ಯುವತಿಯ ರೂಪವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ದೇವತೆಗಳು, ದೈತ್ಯರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಲೋಕವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕುಡಿದು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿದಂತಿದೆ.
ಏವಂ ಸಂತರ್ಕಯಾಮಾಸ ರೂಪದ್ರವಿಣಸಂಪದಾ। ಕನ್ಯಾಮಸದೃಶೀಂ ಲೋಕೇ ನೃಪಃ ಸಂವರಣಸ್ತದಾ
ಹೀಗೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂವರಣನಾಮಕ ರಾಜನು, ಸೌಂದರ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯಂತೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಯುವತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು.
ತಾಂ ಚ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಕಲ್ಯಾಣಾಭಿಜನೋ ನೃಪಃ। ಜಗಾಮ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಾಂ ಕಾಮಬಾಣೇನ ಪೀಡಿತಃ
ಆ ಶುಭರೂಪವಂತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಶುಭವಂಶದ ರಾಜನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮಬಾಣದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಂಡನು.
ದಹ್ಯಮಾನಃ ಸ ತೀವ್ರೇಣ ನೃಪತಿರ್ಮನ್ಮಥಾಗ್ನಿನಾ। ಅಪ್ರಗಲ್ಭಾಂ ಪ್ರಗಲ್ಭಸ್ತಾಂ ತದೋವಾಚ ಮನೋಹರಾಮ್
ಆ ರಾಜನು ಪ್ರೇಮದ ಭಾರೀ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಾ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದರೂ, ಆ ಮನಮುಟ್ಟುವ ಯುವತಿಗೆ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿ ಮಾತಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಕಾಽಸಿ ಕಸ್ಯಾಸಿ ರಮ್ಭೋರು ಕಿಮರ್ಥಂ ಚೇಹ ತಿಷ್ಠಸಿ। ಕಥಂ ಚ ನಿರ್ಜನೇಽರಣ್ಯೇ ಚರಸ್ಯೇಕಾ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೇ
ನೀನು ಯಾರು? ಯಾರದು? ರಂಭೆಯಂತೆ ಸೊಂಟವಿರುವವಳೇ, ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ನಿಂತಿದ್ದೀಯೆ? ಈ ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬಳೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆಯೇ?
ತ್ವಂ ಹಿ ಸರ್ವಾನವದ್ಯಾಙ್ಗೀ ಸರ್ವಾಭರಣಭೂಷಿತಾ। ವಿಭೂಷಣಮಿವೈತೇಷಾಂ ಭೂಷಣಾನಾಮಭೀಪ್ಸಿತಮ್
ನೀನು ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳಲ್ಲೂ ದೋಷರಹಿತಳಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ, ಈ ಆಭರಣಗಳಿಗೂ ಆಭರಣವಾಗಿರುವವಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯೆ.
ನ ದೇವೀಂ ನಾಸುರೀಂ ಚೈವ ನ ಯಕ್ಷೀಂ ನ ಚ ರಾಕ್ಷಸೀಮ್। ನ ಚ ಭೋಗವತೀಂ ಮನ್ಯೇ ನ ಗನ್ಧವೀಂ ನ ಮಾನುಷೀಮ್
ನೀನು ದೇವತೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ದೈತ್ಯಳೂ ಅಲ್ಲ, ಯಕ್ಷಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ರಾಕ್ಷಸಿಯೂ ಅಲ್ಲ; ನಾಗಕನ್ಯೆಯೂ ಅಲ್ಲ, ಗಂಧರ್ವಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಮಾನವಿಯೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಯಾ ಹಿ ದೃಷ್ಟಾ ಮಯಾ ಕಾಶ್ಚಿಚ್ಛ್ರುತಾ ವಾಽಪಿ ವರಾಙ್ಗನಾಃ। ನ ತಾಸಾಂ ಸದೃಶೀಂ ಮನ್ಯೇ ತ್ವಾಮಹಂ ಮತ್ತಕಾಶಿನಿ
ಓ ಪ್ರಕಾಶಮಯಿಯಾದವಳೇ, ನಾನು ನೋಡಿದ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ತಮ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ನಿನ್ನ ಸಮಾನವಿದ್ದವಳನ್ನು ನಾನು ಯಾರನ್ನೂ ಕಂಡಿಲ್ಲ.
ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಚಾರುವದನೇ ಚನ್ದ್ರಾತ್ಕಾನ್ತತರಂ ತವ। ವದನಂ ಪದ್ಮಪತ್ರಾಕ್ಷಂ ಮಾಂ ಮಥ್ನಾತೀವ ಮನ್ಮಥಃ
ನಿನ್ನ ಸುಂದರವಾದ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ, ಅದು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಯಂತೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿಬಿಡುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ತಾಂ ಸ ಮಹೀಪಾಲೋ ಬಭಾಷೇ ನ ತು ಸಾ ತದಾ। ಕಾಮಾರ್ತಂ ನಿರ್ಜನೇಽರಣ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯಬಾಷಥ ಕಿಂಚನ
ಅಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆ ರಾಜನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದರೂ, ಆ ಅರಣ್ಯದ ನಿಸ್ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದವನಿಗೆ ಅವಳು ಏನೂ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ.
ತತೋ ಲಾಲಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವಸ್ಯಾಯತೇಕ್ಷಣಾ। ಸೌದಾಮಿನೀವ ಚಾಭ್ರೇಷು ತತ್ರೈವಾನ್ತರಧೀಯತ
ಆಗ, ರಾಜನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಅಗಲ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಆಕೆ, ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣೆಯಾಗಿಹೋದಳು.
ತಾಮನ್ವೇಷ್ಟುಂ ಸ ನೃಪತಿಃ ಪರಿಚಕ್ರಾಮ ಸರ್ವತಃ। ವನಂ ವನಜಪತ್ರಾಕ್ಷೀಂ ಭ್ರಮನ್ನುನ್ಮತ್ತವತ್ತದಾ
ರಾಜನು ಆ ಕಮಲದ ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಅಲೆದಾಡಿದನು.
ಅಪಶ್ಯಮಾನಃ ಸ ತು ತಾಂ ಬಹು ತತ್ರ ವಿಲಪ್ಯ ಚ। ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಃ ಪಾರ್ಥಿವಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಮುಹೂರ್ತಂ ಸ ವ್ಯತಿಷ್ಠತ
ಅವನಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಕಾಣಲಾಗದೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಆ ಮಹಾರಾಜನು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತುಕೊಂಡನು.
ಅಥ ತಸ್ಯಾಮದೃಶ್ಯಾಯಾಂ ನೃಪತಿಃ ಕಾಮಮೋಹಿತಃ। ಪಾತನಃ ಶತ್ರುಸಙ್ಘಾನಾಂ ಪಪಾತ ಧರಣೀತಲೇ
ಆಕೆ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕಾಮದಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡ ರಾಜನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.
ತಸ್ಮಿನ್ನಿಪತಿತೇ ಭೂಮಾವಥ ಸಾ ಚಾರುಹಾಸಿನೀ। ಪುನಃ ಪೀನಾಯತಶ್ರೋಣೀ ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ತಂ ನೃಪಮ್
ಆ ರಾಜನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ, ಸುಂದರ ನಗುವುಳ್ಳ, ಅಗಲ ನಿತಂಬಗಳಿದ್ದ ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಳು.
ಅಥಾಬಭಾಷೇ ಕಲ್ಯಾಣೀ ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾ ನೃಪಮ್। ತಂ ಕುರೂಣಾಂ ಕುಲಕರಂ ಕಾಮಾಭಿಹತಚೇತಸಮ್
ಆಗ, ಶುಭವಾಗಿರುವ ಆಕೆ, ಕುರು ವಂಶದ ಮಹಿಮೆಯಾದ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ತಲ್ಲೀನನಾದ ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಉವಾಚ ಮಧುರಂ ವಾಕ್ಯಂ ತಪತೀ ಹಸತೀವ ಸಾ। ಉತ್ತಿಷ್ಠೋತ್ತಿಷ್ಠ ಭದ್ರಂ ತೇ ನ ತ್ವಮರ್ಹಸ್ಯರಿನ್ದಮ
ತಪತಿ, ನಗುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಮಧುರವಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಏಳೋ, ಏಳೋ! ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ನೀನು ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವನು ಅಲ್ಲ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವವನೇ.'
ಮೋಹಂ ನೃಪತಿಶಾರ್ದೂಲ ಗನ್ತುಮಾವಿಷ್ಕೃತಃ ಕ್ಷಿತೌ। ಏವಮುಕ್ತೋಽಥ ನೃಪತಿರ್ವಾಚಾ ಮಧುರಯಾ ತದಾ
ಓ ರಾಜಸಿಂಹ, ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಲು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಕೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಆ ರಾಜನು—
ದದರ್ಶ ವಿಪುಲಶ್ರೋಣೀಂ ತಾಮೇವಾಭಿಮುಖೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್। ಅಥ ತಾಮಸಿತಾಪಾಙ್ಗೀಮಾಬಭಾಷೇ ಸ ಪಾರ್ಥಿವಃ
ಅವನ ಎದುರು ಅಗಲ ನಿತಂಬಗಳಿದ್ದ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಆಗ, ಕಪ್ಪು ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದ ಆಕೆಗೆ ಆ ರಾಜನು ಮಾತನಾಡಿದನು.