ಭೂತಸ್ಥಾನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರಹಸ್ಯಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಚ ಯತ್। ವೇದಾ ಯೋಗಃ ಸವಿಜ್ಞಾನೋ ಧರ್ಮೋಽರ್ಥಃ ಕಾಮ ಏವ ಚ
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳು, ಮೂರು ವಿಧದ ರಹಸ್ಯಗಳು, ವೇದಗಳು, ಜ್ಞಾನಸಹಿತ ಯೋಗ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಧರ್ಮಾರ್ಥಕಾಮಯುಕ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ। ಲೋಕಯಾತ್ರಾವಿಧಾನ ಚ ಸರ್ವ ತದ್ದೃಷ್ಟವಾನೃಷಿಃ
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಲೋಕದ ನಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಋಷಿಯವರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ನೀತಿರ್ಭರತವಂಶಸ್ಯ ವಿಸ್ತಾರಶ್ಚೈವ ಸರ್ವಶಃ।' ಇತಿಹಾಸಾಃ ಸಹವ್ಯಾಖ್ಯಾ ವಿವಿಧಾಶ್ರುತಯೋಽಪಿ ಚ
ಭಾರತ ವಂಶದ ನೀತಿ, ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತಾರ, ಇತಿಹಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು, ವಿವಿಧ ಪರಂಪರೆಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇಹ ಸರ್ವಮನುಕ್ರಾನ್ತಮುಕ್ತಂ ಗ್ರನ್ಥಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್। `ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣೇತಿಹಾಸಸ್ಯ ತತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ವಿಸ್ತರಮ್
ಈ ಗ್ರಂಥದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು, ನಂತರ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದು.
ವಿಸ್ತೀರ್ಯೈತನ್ಮಹಜ್ಜ್ಞಾನಮೃಷಿಃ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚಾಬ್ರವೀತ್। ಇಷ್ಟಂ ಹಿ ವಿದುಷಾಂ ಲೋಕೇ ಸಮಾಸವ್ಯಾಸಧಾರಣಮ್
ಮಹಾ ಋಷಿಯವರು ಈ ಮಹಾ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವೂ, ವಿವರವೂ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.
ಮನ್ವಾದಿ ಭಾರತಂ ಕೇಚಿದಾಸ್ತೀಕಾದಿ ತಥಾಽಪರೇ। ತಥೋಪರಿಚರಾದ್ಯನ್ಯೇ ವಿಪ್ರಾಃ ಸಮ್ಯಗಧೀಯಿರೇ
ಕೆಲವರು ಮನುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಆಸ್ತಿಕನಿಂದ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಉಪರಿಚರನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ವಿವಿಧಂ ಸಂಹಿತಾಜ್ಞಾನಂ ದೀಪಯನ್ತಿ ಮನೀಷಿಣಃ। ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಕುಶಲಾಃ ಕೇಚಿದ್ಗ್ರನ್ಥಾನ್ಧಾರಯಿತುಂ ಪರೇ
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವಿಧ ಸಂಹಿತೆಗಳ ಅರಿವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ವಿವರಣೆ ಮಾಡಲು ನಿಪುಣರು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ವ್ಯಸ್ಯ ವೇದಂ ಸನಾತನಮ್। ಇತಿಹಾಸಮಿಮಂ ಚಕ್ರೇ ಪುಣ್ಯಂ ಸತ್ಯವತೀತ್ಸುತಃ
ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ, ವ್ಯಾಸರು ಶಾಶ್ವತ ವೇದವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಪರಾಶರಾತ್ಮಜೋ ವಿದ್ವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಃ ಸಂಶಿತವ್ರತಃ। ಮಾತುರ್ನಿಯೋಗಾದ್ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಗಾಙ್ಗೇಯಸ್ಯ ಚ ಧೀಮತಃ
ಪರಾಶರನ ಮಗನಾದ ಜ್ಞಾನಿ, ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ, ದೃಢವ್ರತ, ತಾಯಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಂಗೆಯನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ—
ಕ್ಷೇತ್ರೇ ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪುರಾ। ತ್ರೀನಗ್ನೀನಿವ ಕೌರವ್ಯಾಞ್ಜನಯಾಮಾಸ ವೀರ್ಯವಾನ್
ವಿಚಿತ್ರವೀರ್ಯನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಕೃಷ್ಣದ್ವೈಪಾಯನನು, ಮೂರು ಕುರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದನು; ಅವು ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳಂತೆ.
ಉತ್ಪಾದ್ಯ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ ಪಾಣ್ಡುಂ ವಿದುರಮೇವ ಚ। ಜಗಾಮ ತಪಸೇ ಧೀಮಾನ್ಪುನರೇವಾಶ್ರಮಂ ಪ್ರತಿ
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ, ಪಾಂಡು ಮತ್ತು ವಿದುರರನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ಜ್ಞಾನಿ ಪುನಃ ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.
ತೇಷು ಜಾತೇಷು ವೃದ್ಧೇಷು ಗತೇಷು ಪರಮಾಂ ಗತಿಮ್। ಅಬ್ರವೀದ್ಭಾರತಂ ಲೋಕೇ ಮಾನುಷೇಽಸ್ಮಿನ್ಮಹಾನೃಷಿಃ
ಅವರು ಹುಟ್ಟಿ, ಬೆಳೆದು, ಪರಮ ಗತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದಾಗ, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಯವರು ಈ ಮಾನವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ಜನಮೇಜಯೇನ ಪೃಷ್ಟಃ ಸನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ। ಶಶಾಸ ಶಿಷ್ಯಮಾಸೀನಂ ವೈಶಂಪಾಯನಮನ್ತಿಕೇ
ಜನಮೇಜಯನು ಸಾವಿರಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವೈಶಂಪಾಯನ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು.
ಸ ಸದಸ್ಯೈಃ ಸಹಾಸೀನಂ ಶ್ರಾವಯಾಮಾಸ ಭಾರತಮ್। ಕರ್ಮಾನ್ತರೇಷು ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಚೋದ್ಯಮಾನಃ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಅವನ ನಂತರ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವೈಶಂಪಾಯನನಿಂದ, ಯಜ್ಞದ ಮಧ್ಯೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಕೇಳಿಸಿದರು.
ವಿಸ್ತಾರಂ ಕುರುವಂಶಸ್ಯ ಗಾನ್ಧಾರ್ಯಾ ಧರ್ಮಶೀಲತಾಮ್। ಕ್ಷತ್ತುಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಧೃತಿಂ ಕುನ್ತ್ಯಾಃ ಸಮ್ಯಗ್ದ್ವೈಪಾಯನೋಬ್ರವೀತ್
ವ್ಯಾಸರು ಕುರು ವಂಶದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು, ಗಾಂಧಾರಿಯ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು, ವಿದ್ಯುರನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು, ಕುಂತಿಯ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.
ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಚ ಸತ್ಯತಾಮ್। ದುರ್ವೃತ್ತಂ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಮುಕ್ತವಾನ್ಭಗವಾನೃಷಿಃ
ದೈವಿಕ ಋಷಿಯಾದ ಭಗವಂತನು ವಾಸುದೇವನ ಮಹಿಮೆ, ಪಾಂಡವರ ಸತ್ಯವಂತಿಕೆ, ಮತ್ತು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಪುತ್ರರ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು.
ಇದಂ ಶತಸಹಸ್ರಂ ತು ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಣಾಮ್। ಉಪಾಖ್ಯಾನೈಃ ಸಹ ಜ್ಞೇಯಂ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಭಾರತಮುತ್ತಮಮ್
ಈ ಭಾರತವು ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳೊಡನೆ, ಲಕ್ಷ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪುಣ್ಯಕಥೆಗಳಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಭಾರತವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೇಳಬೇಕು.
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಸಾಹಸ್ರೀಂ ಚಕ್ರೇ ಭಾರತಸಂಹಿತಾಮ್। ಉಪಾಖ್ಯಾನೈರ್ವಿನಾ ತಾವದ್ಭಾರತಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಬುಧೈಃ
ಅವನು ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು; ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಭಾರತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತತೋಽಧ್ಯರ್ಧಶತಂ ಭೂಯಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಂ ಕೃತವಾನೃಷಿಃ। ಅನುಕ್ರಮಣಿಕಾಧ್ಯಾಯಂ ವೃತ್ತಾನ್ತಂ ಸರ್ವಪರ್ವಣಾಮ್
ಆಮೇಲೆ, ಋಷಿಯು ಇನ್ನೂ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವಗಳ ಕಥಾವಳಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯಾಖ್ಯಾನವರಿಷ್ಠಸ್ಯ ಕೃತ್ವಾ ದ್ವೈಪಾಯನಃ ಪ್ರಭುಃ। ಕಥಮಧ್ಯಾಪಯಾನೀಹ ಶಿಷ್ಯಾನಿತ್ಯನ್ವಚಿನ್ತಯತ್
ಈ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದ್ವೈಪಾಯನ ಮಹರ್ಷಿಯು, ಇದನ್ನು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು.
ತಸ್ಯ ತಚ್ಚಿನ್ತಿತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಋಷೇರ್ದ್ವೈಪಾಯನಸ್ಯ ಚ। ತತ್ರಾಜಗಾಮ ಭಗವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಕಗುರುಃ ಸ್ವಯಮ್
ಆ ಋಷಿಯಾದ ದ್ವೈಪಾಯನನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು, ಲೋಕಗುರು ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವರು ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷರಾದನು.
ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಂ ತಸ್ಯ ಚೈವರ್ಷೇರ್ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿತಕಾಮ್ಯಯಾ। ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿಸ್ಮಿತೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಃ ಪ್ರಣತಃ ಸ್ಥಿತಃ
ಆ ಋಷಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಲೆಂದು ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತನು.
ಆಸನಂ ಕಲ್ಪಯಾಮಾಸ ಸರ್ವೈರ್ಮುನಿಗಣೈರ್ವೃತಃ
ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಅವನು ಆಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದನು.
ಹಿರಣ್ಯಮರ್ಭಮಾಸೀನಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತು ಪರಮಾಸನೇ। ಪರಿವೃತ್ಯಾಸನಭ್ಯಾಶೇ ವಾಸವೇಯಃ ಸ್ಥಿತೋಽಭವತ್
ಆ ಪರಮ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಹಿರಣ್ಯಮಯವಾದ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕುಳಿತನು; ಆ ಆಸನದ ಹತ್ತಿರ ವಸು ಪುತ್ರನು ಕೂಡ ನಿಂತನು.
ಅನುಜ್ಞಾತೋಽಥ ಕೃಷ್ಣಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಾ। ನಿಷಸಾದಾಸನಾಭ್ಯಾಶೇ ಪ್ರೀಯಮಾಣಃ ಶುಚಿಸ್ಮಿತಃ
ನಂತರ ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಕೃಷ್ಣನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಸ್ಮಿತದಿಂದ ಆಸನದ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತನು.
ಉವಾಚ ಸ ಮಹಾತೇಜಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಮ್। ಕೃತಂ ಮಯೇದಂ ಭಗವನ್ಕಾವ್ಯಂ ಪರಮಪೂಜಿತಮ್
ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದನು ಪರಮೇಶ್ವರನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು: 'ಭಗವಂತನೆ, ನಾನು ಈ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯವಾದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದೇನೆ.'
ಬ್ರಹ್ಮನ್ವೇದರಹಸ್ಯ ಚ ಯಚ್ಚಾನ್ಯತ್ಸ್ಥಾಪಿತಂ ಮಯಾ। ಸಾಙ್ಗೋಪನಿಷದಾಂ ಚೈವ ವೇದಾನಾಂ ವಿಸ್ತರಕ್ರಿಯಾ
ಬ್ರಹ್ಮನೇ, ವೇದಗಳ ರಹಸ್ಯವೂ, ನಾನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇತರ ವಿಷಯಗಳೂ, ವೇದಗಳ ಅಂಗಗಳೊಡನೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಹಿತವಾದ ವಿವರವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಇತಿಹಾಸಪುರಾಪಾನಾಮುನ್ಮೇಷಂ ನಿಮಿಷಂ ಚ ಯತ್। ಭೂತಂ ಭವ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕಾಲಸಂಜ್ಞಿತಮ್
ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ಲಯ, ಹಾಗೂ ಭೂತ, ಭವ್ಯ, ಭವಿಷ್ಯ ಎಂಬ ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ವಿಷಯವೂ ಇದೆ.
ಜರಾಮೃತ್ಯುಭಯವ್ಯಾಧಿಭಾವಾಭಾವವಿನಿಶ್ಚಯಃ। ವಿವಿಧಸ್ಯ ಚ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಹ್ಯಾಶ್ರಮಾಣಾಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಮ್
ಹುಳಿವು, ಮರಣ, ಭಯ, ರೋಗ, ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇರದಿಕೆ, ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳೂ, ಆಶ್ರಮಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಾತುರ್ವರ್ಣ್ಯವಿಧಾನಂ ಚ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ। ತಪಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯಾಶ್ಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಯೋಃ
ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ, ತಪಸ್ಸು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಇವುಗಳ ವಿಷಯಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.