ಹಯಮೇಧಾಗ್ನಿನಾ ಸರ್ವೇ ಯಾಜಕಾಃ ಸಪುರೋಹಿತಾಃ। ವೇದೋಕ್ತೇನ ವಿಧಾನೇನ ಕ್ರಿಯಾಂಚಕ್ರುಃ ಸಮನ್ತ್ರಕಮ್
ಯಾಜಕರು ಮತ್ತು ಪುರೋಹಿತರು ಎಲ್ಲರೂ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಅಗ್ನಿಗೆ ವೇದಾನುಸಾರವಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಯಾಜಕೈರಭ್ಯನುಜ್ಞಾತೇ ಪ್ರೇತಕರ್ಮಣ್ಯನಿಷ್ಠಿತೇ। ಘೃತಾವಸಿಕ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಸಹ ಮಾದ್ರ್ಯಾ ಸ್ವಲಙ್ಕೃತಮ್
ಯಾಜಕರ ಅನುಮತಿಯಿಂದ, ಅಂತ್ಯಕರ್ಮ ಪೂರ್ಣವಾದಾಗ, ಅಲಂಕೃತನಾದ ರಾಜನನ್ನು ಮಾದ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಹಚ್ಚಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು.
ತುಙ್ಗಪದ್ಮಕಮಿಶ್ರೇಣ ಚನ್ದನೇನ ಸುಗನ್ಧಿನಾ। `ಸರಲಂ ದೇವದಾರುಂ ಚ ಗುಗ್ಗುಲಂ ಲಾಕ್ಷಯಾ ಸಹ
ಸುಗಂಧದ ಚಂದನವನ್ನು ಉನ್ನತ ಕಮಲದೊಂದಿಗೆ, ಸರಳ ಮರ, ದೇವದಾರು, ಗುಗ್ಗುಲು ಮತ್ತು ಲಾಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿದರು.
ಹರಿಚನ್ದನಕಾಷ್ಠೈಶ್ಚ ಹರಿಬೇರೈರುಶೀರಕೈಃ।' ಅನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿವಿಧೈರ್ಗನ್ಧೈರ್ವಿಧಿನಾ ಸಮದಾಹಯನ್
ಹಸಿರು ಚಂದನದ ಕಡ್ಡಿಗಳು, ಹರಿಬೇರ, ಉಶೀರಾ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸುಗಂಧ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ಬಳಸಿ ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ದಹಿಸಿದರು.
ತತಸ್ತಯೋಃ ಶರೀರೇ ದ್ವೇ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಮೋಹವಶಂ ಗತಾ। ಹಾಹಾ ಪುತ್ರೇತಿ ಕೌಸಲ್ಯಾ ಪಪಾತ ಸಹಸಾ ಭುವಿ
ಆ ಎರಡು ದೇಹಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಮೋಹದಿಂದ ಕೌಸಲ್ಯೆ 'ಹಾಯ್ ನನ್ನ ಮಗನೇ!' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಳು.
ತಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಪತಿತಾಮಾರ್ತಾಂ ಪೌರಜಾನಪದೋ ಜನಃ। ರುರೋದ ದುಃಖಸಂತಪ್ತೋ ರಾಜಭಕ್ತ್ಯಾ ಕೃಪಾಽನ್ವಿತಃ
ಅವಳನ್ನು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಟ್ಟಣದವರು ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿ ಜನರು ರಾಜನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳಿದರು.
ಕುನ್ತ್ಯಾಶ್ಚೈವಾರ್ತನಾದೇನ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ವಿಚುಕ್ರುಶುಃ। ಮಾನುಷೈಃ ಸಹ ಭೂತಾನಿ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಗತಾನ್ಯಪಿ
ಕುಂತಿಯ ಆ ದುಃಖಭರಿತ ಕೂಗಿನಿಂದ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು—ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಸಹ—ಅಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ತಥಾ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನವೋ ವಿದುರಶ್ಚ ಮಹಾಮತಿಃ। ಸರ್ವಶಃ ಕೌರವಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಾಣದನ್ಭೃಶದುಃಖಿತಾಃ
ಅದೇ ರೀತಿ ಶಾಂತನುವಿನ ಮಗ ಭೀಷ್ಮನು, ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದುರನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕೌರವರು ತುಂಬಾ ದುಃಖದಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು.
ತತೋ ಭೀಷ್ಮೋಽಥ ವಿದುರೋ ರಾಜಾ ಚ ಸಹ ಪಾಣ್ಡವೈಃ। ಉದಕಂ ಚಕ್ರಿರೇ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಕುರುಯೋಷಿತಃ
ಆಮೇಲೆ ಭೀಷ್ಮನು, ವಿದುರನು, ರಾಜನೂ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಕುರು ವಂಶದ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಅವನಿಗೆ ನೀರಿನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಚುಕ್ರುಶುಃ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸರ್ವೇ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನವಸ್ತಥಾ। ವಿದುರೋ ಜ್ಞಾತಯಶ್ಚೈವ ಚಕ್ರುಶ್ಚಾಪ್ಯುದಕಕ್ರಿಯಾಃ
ಎಲ್ಲಾ ಪಾಂಡವರು, ಶಾಂತನುವಿನ ಮಗ ಭೀಷ್ಮನು, ವಿದುರನು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೂ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟರು; ಅವರೂ ಕೂಡ ನೀರಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಕೃತೋದಕಾಂಸ್ತಾನಾದಾಯ ಪಾಣ್ಡವಾಞ್ಛೋಕಕರ್ಶಿತಾನ್। ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಕೃತಯೋ ರಾಜಞ್ಶೋಚಮಾನಾ ನ್ಯವಾರಯನ್
ನೀರಿನ ವಿಧಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ್ದ ಪಾಂಡವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ಅವರ ದುಃಖವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
ಯಥೈವ ಪಾಣ್ಡವಾ ಭೂಮೌ ಸುಷುಪುಃ ಸಹ ಬಾನ್ಧವೈಃ। ತಥೈವ ನಾಗರಾ ರಾಜಞ್ಶಿಶ್ಯಿರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯಃ
ಹಾಗೆ ಪಾಂಡವರು ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದಂತೆ, ನಗರದ ಜನರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತಿತರರೂ ಕೂಡ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದರು.
ತದ್ಗತಾನನ್ದಮಸ್ವಸ್ಥಮಾಕುಮಾರಮಹೃಷ್ಟವತ್। ಬಭೂವ ಪಾಣ್ಡವೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ನಗರಂ ದ್ವಾದಶ ಕ್ಷಪಾಃ
ಹನ್ನೆರಡು ರಾತ್ರಿ ಪಾಂಡವರೊಂದಿಗೆ ನಗರವು ಸಂತೋಷವಿಲ್ಲದೆ, ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ರಾಜಕುಮಾರನಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ತತಃ ಕ್ಷತ್ತಾ ಚ ಭೀಷ್ಮಶ್ಚ ವ್ಯಾಸೋ ರಾಜಾ ಚ ಬನ್ಧುಭಿಃ। ದದುಃ ಶ್ರಾದ್ಧಂ ತದಾ ಪಾಣ್ಡೋಃ ಸ್ವಧಾಮೃತಮಯಂ ತದಾ
ಆಮೇಲೆ ವಿದುರನು, ಭೀಷ್ಮನು, ವ್ಯಾಸನು, ರಾಜನು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳೆಲ್ಲರೂ ಪಾಂಡುಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅಮೃತದಂತೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು.
ಪುರೋಹಿತಸಹಾಯಾಸ್ತೇ ಯಥಾನ್ಯಾಯಮಕುರ್ವತ।' ಕುರೂಂಶ್ಚ ವಿಪ್ರಮುಖ್ಯಾಂಶ್ಚ ಭೋಜಯಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ರಶಃ। ರತ್ನೌಘಾನ್ದ್ವಿಜಮುಖ್ಯೇಭ್ಯೋ ದತ್ತ್ವಾ ಗ್ರಾಮವರಾಂಸ್ತಥಾ
ಪೂರ್ವಜರ ಸಹಾಯದಿಂದ, ನಿಯಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು; ಸಾವಿರಾರು ಕುರುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಊಟಮಾಡಿಸಿ, ಅಪಾರ ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಕೃತಶೌಚಾಂಸ್ತತಸ್ತಾಂಸ್ತು ಪಾಣ್ಡವಾನ್ಭರತರ್ಷಭಾನ್। ಆದಾಯ ವಿವಿಶುಃ ಸರ್ವೇ ಪುರಂ ವಾರಣಸಾಹ್ವಯಮ್
ಶೌಚ ವಿಧಿಗಳು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಪಾಂಡವರು ಎಂಬ ಭರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ವಾರಣಾವತ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
ಸತತಂ ಸ್ಮಾನುಶೋಚನ್ತಸ್ತಮೇವ ಭರತರ್ಷಭಮ್। ಪೌರಜಾನಪದಾಃ ಸರ್ವೇ ಮೃತಂ ಸ್ವಮಿವ ಬಾನ್ಧವಮ್
ಆ ಭರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠರನ್ನು ಸದಾ ನೆನೆದು, ನಗರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಬಂಧುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಂತೆ ದುಃಖಿಸಿದರು.
ಶ್ರಾದ್ಧಾವಸಾನೇ ತು ತದಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತಂ ದುಃಖಿತಂ ಜನಮ್। ಸಂಮೂಢಾಂ ದುಃಖಶೋಕಾರ್ತಾಂ ವ್ಯಾಸೋ ಮಾತರಮಬ್ರವೀತ್
ಶ್ರಾದ್ಧ ವಿಧಿ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಜನರು ದುಃಖದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟು, ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿ ನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ಯಾಸನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
ಅತಿಕ್ರಾನ್ತಸುಖಾಃ ಕಾಲಾಃ ಪರ್ಯುಪಸ್ಥಿತದಾರುಣಾಃ। ಶ್ವಃಶ್ವಃ ಪಾಪಿಷ್ಠದಿವಸಾಃ ಪೃಥಿವೀ ಗತಯೌವನಾ
ಸಂತೋಷದ ದಿನಗಳು ಹೋದವು; ಈಗ ಕಠಿಣ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನವೂ ದುಷ್ಟ ದಿನಗಳು ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿವೆ; ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಯೌವನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ.
ಬಹುಮಾಯಾಸಮಾಕೀರ್ಣೋ ನಾನಾದೋಷಸಮಾಕುಲಃ। ಲುಪ್ತಧರ್ಮಕ್ರಿಯಾಚಾರೋ ಘೋರಃ ಕಾಲೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಬಹಳ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಅನೇಕ ದೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಧಿಗಳ ಆಚರಣೆ ನಾಶವಾಗುವ ಭಯಾನಕ ಕಾಲ ಬರುತ್ತದೆ.
ಕುರೂಣಾಮನಯಾಚ್ಚಾಪಿ ಪೃಥಿವೀ ನ ಭವಿಷ್ಯತಿ। ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಯೋಗಮಾಸ್ಥಾಯ ಯುಕ್ತಾ ವಸ ತಪೋವನೇ
ಕುರುಗಳ ದುರ್ಬಾಗ್ಯದಿಂದ ಭೂಮಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಯೋಗವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸು.
ಮಾದ್ರಾಕ್ಷೀಸ್ತ್ವಂ ಕುಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ಘೋರಂ ಸಂಕ್ಷಯಮಾತ್ಮನಃ। ತಥೇತಿ ಸಮನುಜ್ಞಾಯ ಸಾ ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಬ್ರವೀತ್ಸ್ನುಷಾಮ್
ಈ ಕುಟುಂಬದ ಭಯಾನಕ ನಾಶವನ್ನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನದು ಕೂಡ ನೀನು ನೋಡಬೇಡ. ಹೌದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಅವಳು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಸೊಸೆಗೂ ಹೇಳಿದಳು.
ಅಮ್ಬಿಕ ತವ ಪೌತ್ರಸ್ಯ ದುರ್ನಯಾತ್ಕಿಲ ಭಾರತಾಃ। ಸಾನುಬನ್ಧಾ ವಿನಙ್ಕ್ಷ್ಯನ್ತಿ ಪೌರಾಶ್ಚೈವೇತಿ ನಃ ಶ್ರುತಮ್
ಅಂಬಿಕೆ, ನಿನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನ ದುಶಾಸನದಿಂದ ಭರತರು ಮತ್ತು ಅವರ ಬಂಧುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ನಗರ ಜನರೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
ತತ್ಕೌಸಲ್ಯಾಮಿಮಾಮಾರ್ತಾಂ ಪುತ್ರಶೋಕಾಭಿಪೀಡಿತಾಮ್। ವನಮಾದಾಯ ಭದ್ರಂ ತೇ ಗಚ್ಛಾವೋ ಯದಿ ಮನ್ಯಸೇ
ಆದುದರಿಂದ, ನೀನು ಒಪ್ಪಿದರೆ, ತನ್ನ ಮಗನ ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾದ ಈ ಕೌಸಲ್ಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ನಾವು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗೋಣ. ನಿನಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ.
ತಥೇತ್ಯುಕ್ತಾ ತ್ವಮ್ಬಿಕಯಾ ಭೀಷ್ಮಮಾಮನ್ತ್ರ್ಯ ಸುವ್ರತಾ। ವನಂ ಯಯೌ ಸತ್ಯವತೀ ಸ್ನುಷಾಭ್ಯಾಂ ಸಹ ಭಾರತ
ಅಂಬಿಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಸತ್ಯವತಿಯವರು ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ತಮ್ಮ ಸೊಸೆಯರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.
ತಾಃ ಸುಘೋರಂ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ ದೇವ್ಯೋ ಭರತಸತ್ತಮ।। ದೇಹಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜ ಗತಿಮಿಷ್ಟಾಂ ಯಯುಸ್ತದಾ
ಅವರು ಭಯಾನಕವಾದ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಚ್ಛಿತ ಗತಿಯನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಓ ಮಹಾರಾಜ.
ಅಥಾಪ್ತವನ್ತೋ ವೇದೋಕ್ತಾನ್ಸಂಸ್ಕಾರಾನ್ಪಾಣ್ಡವಾಸ್ತದಾ। ಸಂವ್ಯವರ್ಧನ್ತ ಭೋಗಾಂಸ್ತೇ ಭುಞ್ಜಾನಾಃ ಪಿತೃವೇಶ್ಮನಿ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸೌಖ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ ಬೆಳೆದರು.
ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರೈಶ್ಚ ಸಹಿತಾಃ ಕ್ರೀಡನ್ತೋ ಮುದಿತಾಃ ಸುಖಮ್। ಬಾಲಕ್ರೀಡಾಸು ಸರ್ವಾಸು ವಿಶಿಷ್ಟಾಸ್ತೇಜಸಾಽಭವನ್
ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಂಡವರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ, ಬಾಲ್ಯ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೆರುಗು ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಜವೇ ಲಕ್ಷ್ಯಾಭಿಹರಣೇ ಭೋಜ್ಯೇ ಪಾಂಸುವಿಕರ್ಷಣೇ। ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾನ್ಭೀಮಸೇನಃ ಸರ್ವಾನ್ಸ ಪರಿಮರ್ದತಿ
ಓಟದಲ್ಲಿ, ಗುರಿ ಹೊಡೆಯುವಲ್ಲಿ, ಊಟದಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಎಳೆಯುವ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಮಸೇನನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಜಯಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಹರ್ಷಾತ್ಪ್ರಕ್ರೀಡಮಾನಾಂಸ್ತಾನ್ ಗೃಹ್ಯ ರಾಜನ್ನಿಲೀಯತೇ। ಶಿರಃಸು ವಿನಿಗೃಹ್ಯೈತಾನ್ಯೋಜಯಾಮಾಸ ಪಾಣ್ಡವೈಃ
ರಾಜನೆ, ಸಂತೋಷದಿಂದ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಭೀಮನು ಹಿಡಿದು, ಅವರ ತಲೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಪಾಂಡವರ ಬಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.