ಸಂವಾದಶ್ಚ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯರ್ಷೇಃ ಸುಮಹಾತ್ಮನಃ। ಮತ್ಸ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ತದನನ್ತರಮ್
ಇಲ್ಲೇ ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಋಷಿಯವರ ಸಂವಾದವೂ ಇದೆ; ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ಸ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಸಮಾಸ್ಯಾ ಚ ಪುರಾಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಐನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನಾಮುಪಾಖ್ಯಾನಂ ತಥೈವಾಙ್ಗಿರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಕಥೆಯೂ, ಅಂಗಿರಸನ ಕಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪತಿವ್ರತಾಯಾಶ್ಚಾಖ್ಯಾನಂ ತಥೈವಾಙ್ಗಿರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ದ್ರೌಪದ್ಯಾಃ ಕೀರ್ತಿತಶ್ಚಾತ್ರ ಸಂವಾದಃ ಸತ್ಯಭಾಮಯಾ
ಪತಿವ್ರತೆ ಹೆಂಗಸಿನ ಕಥೆಯೂ ಅಂಗಿರಸನ ಕಥೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ದ್ರೌಪದಿಯು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂವಾದವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪುನರ್ದ್ವೈತವನಂ ಚೈವ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸಮುಪಾಗತಾಃ। ಘೋಷಯಾತ್ರಾ ಚ ಗನ್ಧರ್ವೈರ್ಯತ್ರ ಬದ್ಧಃ ಸುಯೋಧನಃ
ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತೆ ದ್ವೈತಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲೇ ಗಂಧರ್ವರು ನಡೆಸಿದ ಗೋಯಾತ್ರೆಯ ಕಥೆ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸುಯೋಧನನು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಹ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ಮನ್ದಾತ್ಮಾ ಮೋಕ್ಷಿತೋಽಸೌ ಕಿರೀಟಿನಾ। ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಚಾತ್ರೈವ ಮೃಗಸ್ವಪ್ನನಿದರ್ಶನಾತ್
ಆ ಅಜ್ಞಾನಿ ಸುಯೋಧನನು ಎಳೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಹರಣೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಮೃಗದ ಕಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಕಾಮ್ಯಕೇ ಕಾನನಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಪುನರ್ಗಮನಮುಚ್ಯತೇ। ವ್ರೀಹಿದ್ರೌಣಿಕಮಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಬಹುವಿಸ್ತರಮ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಾಂಡವರು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಾಮ್ಯಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲೇ ವ್ರೀಹಿದ್ರೌಣಿಕನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದುರ್ವಾಸಸೋಽಪ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್। ಜಯದ್ರಥೇನಾಪಹಾರೋ ದ್ರೌಪದ್ಯಾಶ್ಚಾಶ್ರಮಾನ್ತರಾತ್
ಇಲ್ಲೇ ದುರ್ವಾಸನ ಕಥೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಯದ್ರಥನು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರೈನಮನ್ವಯಾದ್ಭೀಮೋ ವಾಯುವೇಗಸಮೋ ಜವೇ। ಚಕ್ರೇ ಚೈನಂ ಪಞ್ಚಶಿಖಂ ಯತ್ರ ಭೀಮೋ ಮಹಾಬಲಃ
ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತಹ ಭೀಮನು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ಜಯದ್ರಥನ ತಲೆಗೆ ಐದು ಜಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ರಾಮಾಯಣಮುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಬಹುವಿಸ್ತರಮ್। ಯತ್ರ ರಾಮೇಣ ವಿಕ್ರಮ್ಯ ನಿಹತೋ ರಾವಣೋ ಯುಧಿ
ಇಲ್ಲೇ ರಾಮಾಯಣದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ; ರಾಮನು ತನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದುದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್। ಕರ್ಣಸ್ಯ ಪರಿಮೋಕ್ಷೋಽತ್ರ ಕುಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾಂ ಪುರಂದರಾತ್
ಇಲ್ಲೇ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಕಥೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂದ್ರನು ಕರ್ಣನ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಂ ತುಷ್ಟೋಽಸಾವದಾದೇಕವಧಾಯ ಚ। ಆರಣೇಯಮುಪಾಖ್ಯಾನಂ ಯತ್ರ ಧರ್ಮೋಽನ್ವಶಾತ್ಸುತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಇಂದ್ರನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಅಲ್ಲೇ ಧರ್ಮನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಆರಣ್ಯಕ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಜಗ್ಮುರ್ಲಬ್ಧವರಾ ಯತ್ರ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ದಿಶಮ್। ಏತದಾರಣ್ಯಕಂ ಪರ್ವ ತೃತೀಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾಂಡವರು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದರು; ಇದನ್ನು ಆರಣ್ಯಕ ಪರ್ವ, ಅಂದರೆ ಮೂರನೇ ಪರ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅತ್ರಾಧ್ಯಾಯಶತೇ ದ್ವೇ ತು ಸಂಖ್ಯಯಾ ಪರಿಕೀರ್ತಿತೇ। ಏಕೋನಸಪ್ತತಿಶ್ಚೈವ ತಥಾಽಧ್ಯಾಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಏಕಾದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ಷಟ್ ಶತಾನಿ ಚ। ಚತುಃಷಷ್ಟಿಸ್ತಥಾ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಪರ್ವಣ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಈ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದುವೇ ಸಾವಿರ ಆರು ನೂರು ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅತಃ ಪರಂ ನಿಬೋಧೇದಂ ವೈರಾಟಂ ಪರ್ವ ವಿಸ್ತರಮ್। ವಿರಾಟನಗರೇ ಗತ್ವಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ವಿಪುಲಾಂ ಶಮೀಮ್
ಈಗ ವೈರಾಗ್ಯ ಪರ್ವದ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳಿ. ಪಾಂಡವರು ವಿರಾಟನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಶಮೀ ಮರದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಮಹಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂನಿದಧುಸ್ತತ್ರ ಪಾಣ್ಡವಾ ಹ್ಯಾಯುಧಾನ್ಯುತ। ಯತ್ರ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ನಗರಂ ಛದ್ಮನಾ ನ್ಯವಸಂಸ್ತು ತೇ
ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದರು. ನಂತರ, ವೇಷಧಾರಿಗಳಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು.
ಪಾಞ್ಚಾಲೀಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನಸ್ಯ ಕಾಮೋಪಹತಚೇತಸಃ। ದುಷ್ಟಾತ್ಮನೋ ವಧೋ ಯತ್ರ ಕೀಚಕಸ್ಯ ವೃಕೋದರಾತ್
ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೀಚಕನು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಆ ದುಷ್ಟ ಕೀಚಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಪಾಣ್ಡವಾನ್ವೇಷಣಾರ್ಥಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋ ದುರ್ಯೋಧನಸ್ಯ ಚ। ಚಾರಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತಾಶ್ಚಾತ್ರ ನಿಪುಣಾಃ ಸರ್ವತೋದಿಶಂ
ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಪುಣರಾದ ಚಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ನ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತೈರ್ಲಬ್ಧಾ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಗೋಗ್ರಹಶ್ಚ ವಿರಾಟಸ್ಯ ತ್ರಿಗರ್ತೈಃ ಪ್ರಥಮಂ ಕೃತಃ
ಆ ಚಾರರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತ್ರಿಗರ್ತರು ವಿರಾಟನ ಮೇವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯಲು ಬಂದರು.
ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ಸುಮಹತ್ತೈರಾಸೀಲ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ಹ್ರಿಯಮಾಣಶ್ಚ ಯತ್ರಾಸೌ ಭೀಮಸೇನೇನ ಮೋಕ್ಷಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಮಹಾ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಮೇವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭೀಮಸೇನನು ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
ಗೋಧನಂ ಚ ವಿರಾಟಸ್ಯ ಮೋಕ್ಷಿತಂ ಯತ್ರ ಪಾಣ್ಡವೈಃ। ಅನನ್ತರಂ ಚ ಕುರುಭಿಸ್ತಸ್ಯ ಗೋಗ್ರಹಣಂ ಕೃತಮ್
ವಿರಾಟನ ಮೇವುಗಳನ್ನು ಪಾಂಡವರು ಹೀಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರವೇ ಕೌರವರು ಕೂಡ ಮೇವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.
ಸಮಸ್ತಾ ಯತ್ರ ಪಾರ್ಥೇನ ನಿರ್ಜಿತಾಃ ಕುರವೋ ಯುಧಿ। ಪ್ರತ್ಯಾಹೃತಂ ಗೋಧನಂ ಚ ವಿಕ್ರಮೇಣ ಕಿರೀಟಿನಾ
ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕೌರವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅವನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮೇವುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದನು.
ವಿರಾಟೇನೋತ್ತರಾ ದತ್ತಾ ಸ್ನುಷಾ ಯತ್ರ ಕಿರೀಟಿನಃ। ಅಭಿಮನ್ಯುಂ ಸಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಸೌಭದ್ರಮರಿಘಾತಿನಮ್
ಆಮೇಲೆ ವಿರಾಟನು ತನ್ನ ಮಗಳು ಉತ್ತರೆಯನ್ನು ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟನು, ಅಂದರೆ ಸುಭದ್ರೆಯ ಪುತ್ರ ಶತ್ರುಹಂತಕ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿಗೆ.
ಚತುರ್ಥಮೇತದ್ವಿಪುಲಂ ವೈರಾಟಂ ಪರ್ವ ವರ್ಣಿತಮ್। ಅತ್ರಾಪಿ ಪರಿಸಂಖ್ಯಾತಾ ಅಧ್ಯಾಯಾಃ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ
ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಹಾ ವೈರಾಗ್ಯ ಪರ್ವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಪ್ತಷಷ್ಟಿರಥೋ ಪೂರ್ಣಾಃ ಶ್ಲೋಕಾನಾಮಪಿ ಮೇ ಶೃಣು। ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ರೇ ತು ಶ್ಲೋಕಾಃ ಪಞ್ಚಾಶದೇವ ತು
ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳೆಂದರೆ, ಎರಡು ಸಾವಿರ ಐವತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.
ಉಕ್ತಾನಿ ವೇದವಿದುಷಾ ಪರ್ವಣ್ಯಸ್ಮಿನ್ಮಹರ್ಷಿಣಾ। ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಶೃಣ್ವತಃ ಪರಮ್
ಈ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ವೇದಜ್ಞ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗ ಐದನೆಯ ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವದ ಕುರಿತು ಕೇಳಿರಿ.
ಉಪಪ್ಲಾವ್ಯೇ ನಿವಿಷ್ಟೇಷು ಪಾಣ್ಡವೇಷು ಜಿಗೀಷಯಾ। ದುರ್ಯೋಧನೋಽರ್ಜುನಶ್ಚೈವ ವಾಸುದೇವಮುಪಸ್ಥಿತೌ
ಪಾಂಡವರು ವಿಜಯದ ಆಶಯದಿಂದ ಉಪಪ್ಲವ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಗ, ದುರ್ಯೋಧನ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಇಬ್ಬರೂ ವಾಸುದೇವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ಸಾಹಾಯ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ಸಮರೇ ಭವಾನ್ನೌ ಕರ್ತುಮರ್ಹತಿ। ಇತ್ಯುಕ್ತೇ ವಚನೇ ಕೃಷ್ಣೋ ಯತ್ರೋವಾಚ ಮಹಾಮತಿಃ
'ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು' ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಹಾಮತಿ ಕೃಷ್ಣನು ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಅಯುಧ್ಯಮಾನಮಾತ್ಮಾನಂ ಮನ್ತ್ರಿಣಂ ಪುರುಷರ್ಷಭೌ। ಅಕ್ಷೌಹಿಣೀಂ ವಾ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯ ಕಿಂ ವಾ ದದಾಮ್ಯಹಮ್
'ಒಂದು ಕಡೆ ನಾನು, ಆಯುಧವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡದೆ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪೂರ್ಣ ಸೇನೆಯಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಬೇಕು?' ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳಿದನು.
ವವ್ರೇ ದುರ್ಯೋಧನಃ ಸೈನ್ಯಂ ಮನ್ದಾತ್ಮಾ ಯತ್ರ ದುರ್ಮತಿಃ। ಅಯುಧ್ಯಭಾನಂ ಸಚಿವಂ ವವ್ರೇ ಕೃಷ್ಮಂ ಧನಂಜಯಃ
ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಹೀನ ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೇನೆಯನ್ನು ಆಯ್ದನು. ಧನಂಜಯನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡದ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆಯ್ದನು.