ಕೈಲಾಸಾರೋಹಣಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಯತ್ರ ಯಕ್ಷೈರ್ಬಲೋತ್ಕಟೈಃ। ಯುದ್ಧಮಾಸೀನ್ಮಹಾಘೋರಂ ಮಣಿಮತ್ಪ್ರಮುಖೈಃ ಸಹ
ಕೈಲಾಸವನ್ನು ಏರುವ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮನಿಮಾನ್ ಮುಂತಾದ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು.
ಸಮಾಗಮಶ್ಚ ಪಾಣ್ಡೂನಾಂ ಯತ್ರ ವೈಶ್ರವಣೇನ ಚ। ಸಮಾಗಮಶ್ಚಾರ್ಜುನಸ್ಯ ತತ್ರೈವ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹ
ಅಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವೈಶ್ರವಣನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಸೇರುವ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ.
ಅವಾಪ್ಯ ದಿವ್ಯಾನ್ಯಸ್ತ್ರಾಣಿ ಗುರ್ವರ್ಥಂ ಸವ್ಯಸಾಚಿನಾ। ನಿವಾತಕವಚೈರ್ಯುದ್ಧಂ ಹಿರಣ್ಯಪುರವಾಸಿಭಿಃ
ಗುರುವಿಗಾಗಿ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಸವ್ಯಾಸಾಚಿ ಅರ್ಜುನನು ನಿವಾತಕವಚರು ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಪುರದ ನಿವಾಸಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನಾಡಿದನು.
ನಿವಾತಕವಚೈರ್ಘೋರೈರ್ದಾನವೈಃ ಸುರಶತ್ರುಭಿಃ। ಪೌಲೋಮೈಃ ಕಾಲಕೇಯೈಶ್ಚ ಯತ್ರ ಯುದ್ಧಂ ಕಿರೀಟಿನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಕಿರೀಟಧಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ಭಯಾನಕ ನಿವಾತಕವಚ ದಾನವರೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಪೌಲೋಮರು ಮತ್ತು ಕಾಲಕೇಯರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನಾಡಿದನು.
ವಧಶ್ಚೈಷಾಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತೋ ರಾಜ್ಞಸ್ತೇನೈವ ಧೀಮತಾ। ಅಸ್ತ್ರಸಂದರ್ಶನಾರಮ್ಭೋ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಸನ್ನಿಧೌ
ಅವರ ವಧೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಆ ಧೀಮಂತ ರಾಜನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಅಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮರಾಜನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆರಂಭವಾದುದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಪಾರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಛ ನಾರದೇನ ಸುರರ್ಷಿಣಾ। ಅವರೋಹಣಂ ಪುನಶ್ಚೈವ ಪಾಣ್ಡೂನಾಂ ಗನ್ಧಮಾದನಾತ್
ಅರ್ಜುನನನ್ನು ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದನು ತಡೆಯಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ; ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತೆ ಗಂಧಮಾದನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದುದೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭೀಮಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಚಾತ್ರ ಪರ್ವತಾಭೋಗವರ್ಷ್ಮಣಾ। ಭುಜಗೇನ್ದ್ರೇಣ ಬಲಿನಾ ತಸ್ಮಿನ್ಸುಗಹನೇ ವನೇ
ಇಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತದಂತೆ ದೇಹವಿದ್ದ ಭೀಮನನ್ನು ಆ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ನಾಗರಾಜನು ಹಿಡಿದದ್ದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಮೋಕ್ಷಯದ್ಯತ್ರ ಚೈನಂ ಪ್ರಶ್ನಾನುಕ್ತ್ವಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಕಾಮ್ಯಕಾಗಮನಂ ಚೈವ ಪುನಸ್ತೇಷಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಭೀಮನನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತೆ ಕಾಮ್ಯಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತತ್ರಸ್ಥಾಂಶ್ಚ ಪುನರ್ದ್ರಷ್ಟುಂ ಪಾಣ್ಡವಾನ್ಪರುಷರ್ಷಭಾನ್। ವಾಸುದೇವಸ್ಯಾಗಮನಮತ್ರೈವ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್
ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಪಾಂಡವರು, ಭರತವಂಶದ ಶೂರರು, ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ನೋಡಲು ವಾಸುದೇವನು ಬಂದಿದ್ದನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಸಮಾಸ್ಯಾಯಾಮುಪಾಖ್ಯಾನಾನಿ ಸರ್ವಶಃ। ಪೃಥೋರ್ವೈನ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ರೋಕ್ತಮಾಖ್ಯಾನಂ ಪರಮರ್ಷಿಣಾ
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲ ಕಥೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ; ವೇನನ ಮಗ ಪೃಥುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರಮ ಋಷಿಯು ಹೇಳಿರುವುದು ಕೂಡ ಇದೆ.
ಸಂವಾದಶ್ಚ ಸರಸ್ವತ್ಯಾಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯರ್ಷೇಃ ಸುಮಹಾತ್ಮನಃ। ಮತ್ಸ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ತದನನ್ತರಮ್
ಇಲ್ಲೇ ಸರಸ್ವತಿಯೂ ಮಹಾತ್ಮರಾದ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯ ಋಷಿಯವರ ಸಂವಾದವೂ ಇದೆ; ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ಸ್ಯೋಪಾಖ್ಯಾನವೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯಸಮಾಸ್ಯಾ ಚ ಪುರಾಣಂ ಪರಿಕೀರ್ತ್ಯತೇ। ಐನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನಾಮುಪಾಖ್ಯಾನಂ ತಥೈವಾಙ್ಗಿರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದ ಪುರಾಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಕಥೆಯೂ, ಅಂಗಿರಸನ ಕಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಪತಿವ್ರತಾಯಾಶ್ಚಾಖ್ಯಾನಂ ತಥೈವಾಙ್ಗಿರಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್। ದ್ರೌಪದ್ಯಾಃ ಕೀರ್ತಿತಶ್ಚಾತ್ರ ಸಂವಾದಃ ಸತ್ಯಭಾಮಯಾ
ಪತಿವ್ರತೆ ಹೆಂಗಸಿನ ಕಥೆಯೂ ಅಂಗಿರಸನ ಕಥೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ದ್ರೌಪದಿಯು ಸತ್ಯಭಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಸಂವಾದವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಪುನರ್ದ್ವೈತವನಂ ಚೈವ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸಮುಪಾಗತಾಃ। ಘೋಷಯಾತ್ರಾ ಚ ಗನ್ಧರ್ವೈರ್ಯತ್ರ ಬದ್ಧಃ ಸುಯೋಧನಃ
ಪಾಂಡವರು ಮತ್ತೆ ದ್ವೈತಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲೇ ಗಂಧರ್ವರು ನಡೆಸಿದ ಗೋಯಾತ್ರೆಯ ಕಥೆ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸುಯೋಧನನು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.
ಹ್ರಿಯಮಾಣಸ್ತು ಮನ್ದಾತ್ಮಾ ಮೋಕ್ಷಿತೋಽಸೌ ಕಿರೀಟಿನಾ। ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಚಾತ್ರೈವ ಮೃಗಸ್ವಪ್ನನಿದರ್ಶನಾತ್
ಆ ಅಜ್ಞಾನಿ ಸುಯೋಧನನು ಎಳೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಅವನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು; ಧರ್ಮರಾಜನಿಗೆ ಹರಣೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ ಮೃಗದ ಕಥೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಕಾಮ್ಯಕೇ ಕಾನನಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಪುನರ್ಗಮನಮುಚ್ಯತೇ। ವ್ರೀಹಿದ್ರೌಣಿಕಮಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಬಹುವಿಸ್ತರಮ್
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಾಂಡವರು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಾಮ್ಯಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದರು; ಅಲ್ಲೇ ವ್ರೀಹಿದ್ರೌಣಿಕನ ಕಥೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದುರ್ವಾಸಸೋಽಪ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್। ಜಯದ್ರಥೇನಾಪಹಾರೋ ದ್ರೌಪದ್ಯಾಶ್ಚಾಶ್ರಮಾನ್ತರಾತ್
ಇಲ್ಲೇ ದುರ್ವಾಸನ ಕಥೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಯದ್ರಥನು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರೈನಮನ್ವಯಾದ್ಭೀಮೋ ವಾಯುವೇಗಸಮೋ ಜವೇ। ಚಕ್ರೇ ಚೈನಂ ಪಞ್ಚಶಿಖಂ ಯತ್ರ ಭೀಮೋ ಮಹಾಬಲಃ
ಅಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಂತಹ ಭೀಮನು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ, ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಭೀಮನು ಜಯದ್ರಥನ ತಲೆಗೆ ಐದು ಜಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು.
ರಾಮಾಯಣಮುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಬಹುವಿಸ್ತರಮ್। ಯತ್ರ ರಾಮೇಣ ವಿಕ್ರಮ್ಯ ನಿಹತೋ ರಾವಣೋ ಯುಧಿ
ಇಲ್ಲೇ ರಾಮಾಯಣದ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ; ರಾಮನು ತನ್ನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದುದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಶ್ಚಾಪ್ಯುಪಾಖ್ಯಾನಮತ್ರೈವ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್। ಕರ್ಣಸ್ಯ ಪರಿಮೋಕ್ಷೋಽತ್ರ ಕುಣ್ಡಲಾಭ್ಯಾಂ ಪುರಂದರಾತ್
ಇಲ್ಲೇ ಸಾವಿತ್ರಿಯ ಕಥೆಯೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಂದ್ರನು ಕರ್ಣನ ಕುಂಡಲಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ ಘಟನೆಯೂ ಇದೆ.
ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಶಕ್ತಿಂ ತುಷ್ಟೋಽಸಾವದಾದೇಕವಧಾಯ ಚ। ಆರಣೇಯಮುಪಾಖ್ಯಾನಂ ಯತ್ರ ಧರ್ಮೋಽನ್ವಶಾತ್ಸುತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಇಂದ್ರನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು; ಅಲ್ಲೇ ಧರ್ಮನು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಹುಡುಕಿದ ಆರಣ್ಯಕ ಕಥೆಯೂ ಇದೆ.
ಜಗ್ಮುರ್ಲಬ್ಧವರಾ ಯತ್ರ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಪಶ್ಚಿಮಾಂ ದಿಶಮ್। ಏತದಾರಣ್ಯಕಂ ಪರ್ವ ತೃತೀಯಂ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಮ್
ಅಲ್ಲಿ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾಂಡವರು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದರು; ಇದನ್ನು ಆರಣ್ಯಕ ಪರ್ವ, ಅಂದರೆ ಮೂರನೇ ಪರ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅತ್ರಾಧ್ಯಾಯಶತೇ ದ್ವೇ ತು ಸಂಖ್ಯಯಾ ಪರಿಕೀರ್ತಿತೇ। ಏಕೋನಸಪ್ತತಿಶ್ಚೈವ ತಥಾಽಧ್ಯಾಯಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಏಕಾದಶ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶ್ಲೋಕಾನಾಂ ಷಟ್ ಶತಾನಿ ಚ। ಚತುಃಷಷ್ಟಿಸ್ತಥಾ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಪರ್ವಣ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ
ಈ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದುವೇ ಸಾವಿರ ಆರು ನೂರು ಅರವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅತಃ ಪರಂ ನಿಬೋಧೇದಂ ವೈರಾಟಂ ಪರ್ವ ವಿಸ್ತರಮ್। ವಿರಾಟನಗರೇ ಗತ್ವಾ ಶ್ಮಶಾನೇ ವಿಪುಲಾಂ ಶಮೀಮ್
ಈಗ ವೈರಾಗ್ಯ ಪರ್ವದ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳಿ. ಪಾಂಡವರು ವಿರಾಟನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಶಮೀ ಮರದೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಮಹಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಂನಿದಧುಸ್ತತ್ರ ಪಾಣ್ಡವಾ ಹ್ಯಾಯುಧಾನ್ಯುತ। ಯತ್ರ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ನಗರಂ ಛದ್ಮನಾ ನ್ಯವಸಂಸ್ತು ತೇ
ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದರು. ನಂತರ, ವೇಷಧಾರಿಗಳಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು.
ಪಾಞ್ಚಾಲೀಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನಸ್ಯ ಕಾಮೋಪಹತಚೇತಸಃ। ದುಷ್ಟಾತ್ಮನೋ ವಧೋ ಯತ್ರ ಕೀಚಕಸ್ಯ ವೃಕೋದರಾತ್
ಅಲ್ಲಿ ಕಾಮಭಾವನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ದುಷ್ಟ ಮನಸ್ಸಿನ ಕೀಚಕನು ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭೀಮನು ಆ ದುಷ್ಟ ಕೀಚಕನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
ಪಾಣ್ಡವಾನ್ವೇಷಣಾರ್ಥಂ ಚ ರಾಜ್ಞೋ ದುರ್ಯೋಧನಸ್ಯ ಚ। ಚಾರಾಃ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿತಾಶ್ಚಾತ್ರ ನಿಪುಣಾಃ ಸರ್ವತೋದಿಶಂ
ಪಾಂಡವರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ರಾಜ ದುರ್ಯೋಧನನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಪುಣರಾದ ಚಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು.
ನ ಚ ಪ್ರವೃತ್ತಿಸ್ತೈರ್ಲಬ್ಧಾ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್। ಗೋಗ್ರಹಶ್ಚ ವಿರಾಟಸ್ಯ ತ್ರಿಗರ್ತೈಃ ಪ್ರಥಮಂ ಕೃತಃ
ಆ ಚಾರರು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತ್ರಿಗರ್ತರು ವಿರಾಟನ ಮೇವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯಲು ಬಂದರು.
ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಯುದ್ಧಂ ಸುಮಹತ್ತೈರಾಸೀಲ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್। ಹ್ರಿಯಮಾಣಶ್ಚ ಯತ್ರಾಸೌ ಭೀಮಸೇನೇನ ಮೋಕ್ಷಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಮಹಾ ಯುದ್ಧವಾಯಿತು. ಮೇವುಗಳನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಭೀಮಸೇನನು ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.