ತತಃ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷೋ ರಾಜಾ ಶರವರ್ಷೇ ನಿವಾರಿತೇ। ಸಂರಕ್ತನಯನೋ ರೋಷಾತ್ಪಾರ್ಥಂ ಪುನರವಾಕಿರತ್
ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಪುರದ ರಾಜನು, ತನ್ನ ಬಾಣಮಳೆ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಕೋಪದಿಂದ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆವೃತಗೊಳಿಸಿದನು.
ಸ ತಥಾ ಶರವರ್ಷೇಣ ಪಾರ್ಥಂ ಸಮಭಿಹತ್ಯ ವೈ। ಚೋದಯಾಮಾಸ ತಂ ನಾಗಂ ವಧಾಯಾಚ್ಯುತಪಾರ್ಥಯೋಃ
ಅವನು ಹೀಗೆ ಪಾರ್ಥನನ್ನು ಬಾಣಮಳೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಅಚ್ಯುತ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ತನ್ನ ಹಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಿದನು.
ತಮಾಪತನ್ತಂ ದ್ವಿರದಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಮಿವಾನ್ತಕಮ್। ಚಕ್ರೇಽಪಸವ್ಯಂ ತ್ವರಿತಃ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಜನಾರ್ದನಃ
ಆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮರಣದೇವನಂತೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಹಸ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಜನಾರ್ದನನು, ತಕ್ಷಣ ರಥವನ್ನು ಎಡಬದಿಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದನು.
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಮಪಿ ನೇಯೇಷ ಪರಾವೃತ್ತಂ ಮಹಾದ್ವಿಪಮ್। ಸಾರೋಹಂ ಮೃತ್ಯುಸಾತ್ಕರ್ತುಂ ಸ್ಮರನ್ಧರ್ಮಂ ಧನಞ್ಜಯಃ
ಆ ಮಹಾ ಹಸ್ತಿ ಹತ್ತಿರ ಬಂದರೂ ಧನಂಜಯನು ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಆ ಹಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಅದರ ಸವಾರನನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಮನಸ್ಸುಮಾಡಲಿಲ್ಲ.
ಸ ತು ನಾಗೋ ದ್ವಿಪರಥಾನ್ಹಯಾಂಶ್ಚಾಮೃದ್ಯ ಮಾರಿಷ। ಪ್ರಾಹಿಣೋನ್ಮೃತ್ಯುಲೋಕಾಯ ತತಃ ಕ್ರುದ್ಧೋ ಧನಞ್ಜಯಃ
ಆ ಹಸ್ತಿ, ಅಯ್ಯಾ, ಇನ್ನಿತರ ಹಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ರಥಗಳನ್ನು, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ಮರಣಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದನು; ಆಗ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕೋಪವಾಯಿತು.
ಸ ಪ್ಲುತಃ ಸ್ಯನ್ದನಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ನೀಲಶ್ಚರ್ಮವರಾಸಿಭೃತ್। ದ್ರೌಣಾಯನೇಃ ಶಿರಃ ಕಾಯಾದ್ಧರ್ತುಮೈಚ್ಛತ್ಪತತ್ತ್ರಿವತ್
ನೀಲನು ನೀಲಿ ಕವಚ ಮತ್ತು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಹಾರಿ, ದ್ರೌಣಿಯ ಶಿರವನ್ನು ಹಕ್ಕಿಯ ರೆಕ್ಕೆಯಂತೆ ಕಡಿದುಹಾಕಲು ಮುಂದಾದನು.
ತಸ್ಯೋದ್ಯತಾಸೇಃ ಸುನಸಂ ಶಿರಃ ಕಾಯಾತ್ಸಕುಣ್ಡಲಮ್। ಭಲ್ಲೇನಾಪಾಹರದ್ದ್ರೌಣಿಃ ಸ್ಮಯಮಾನ ಇವಾನಘ
ಆದರೆ ದ್ರೋಣನ ಮಗನು, ನಗುತ್ತಾ, ಅವನ ಸುಂದರವಾದ ಕುಂಡಲವಿರುವ ತಲೆಯನ್ನು, ಅವನು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಬೀಳಿಸುವ ಮೊದಲು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣದಿಂದ ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.
ಸಮ್ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರಾಭಮುಖಃ ಪದ್ಮಪತ್ರನಿಭೇಕ್ಷಣಃ। ಪ್ರಾಂಶುರುತ್ಪಲಪತ್ರಾಭೋ ನಿಹತೋ ನ್ಯಪತದ್ಭುವಿ
ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪೂರ್ಣಮುಖ, ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ ಕಣ್ಣು, ನೀಲಿ ತಾಳೆಯಂತೆ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದ ಅವನು, ಹತರಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.
ತತಃ ಪ್ರವಿವ್ಯಥೇ ಸೇನಾ ಪಾಣ್ಡವೀ ಭೃಶಮಾಕುಲಾ। ಆಚಾರ್ಯಪುತ್ರೇಣ ಹತೇ ನೀಲೇ ಜ್ವಲಿತತೇಜಸಿ
ಆಗ ಜ್ವಲಂತ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ನೀಲನನ್ನು ಆಚಾರ್ಯ ಪುತ್ರನು ಕೊಂದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆ ತುಂಬಾ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಿ, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿತು.
ಅಚಿನ್ತಯಂಶ್ಚ ತೇ ಸರ್ವೇ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಮಹಾರಥಾಃ। ಕಥಂ ನೋ ವಾಸವಿಸ್ತ್ರಾಯಾಚ್ಛತ್ರುಭ್ಯ ಇತಿ ಮಾರಿಷ
ಅಲ್ಲಿನ ಪಾಂಡವರ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ, 'ಈಗ ವಾಸವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸುವನು?' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದರು.
ದಕ್ಷಿಣೇನ ತು ಸೇನಾಯಾಃ ಕುರುತೇ ಕದನಂ ಬಲೀ। ಸಂಶಪ್ತಕಾವಶೇಷಸ್ಯ ನಾರಾಯಣಬಲಸ್ಯ ಚ
ಅವನಂತೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸಂಶಪ್ತಕರನ್ನೂ ನಾರಾಯಣದಳದವರನ್ನೂ ಬಲದಿಂದ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಪ್ರತಿಘಾತಂ ತು ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ನಾಮೃಷ್ಯತ ವೃಕೋದರಃ। ಸೋಽಭ್ಯಾಹನದ್ಗುರುಂ ಷಷ್ಟ್ಯಾ ಕರ್ಣಂ ಚ ದಶಭಿಃ ಶರೈಃ
ಸೇನೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ವೃಕೋದರನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ, ಅವನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಅರುವತ್ತೂ, ಕರ್ಣನಿಗೆ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ತಸ್ಯ ದ್ರೋಣಃ ಶಿತೈರ್ಬಾಣೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರೈರಜಿಹ್ಮಗೈಃ। ಜೀವಿತಾನ್ತಮಭಿಪ್ರೇಪ್ಸುರ್ಮರ್ಮಣ್ಯಾಶು ಜಘಾನ ಹ
ದ್ರೋಣನು ಅವನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ನೇರ ಹಾರುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಜೀವಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
ಆನನ್ತರ್ಯಮಭಿಪ್ರೇಪ್ಸುಃ ಷಡ್ವಿಂಶತ್ಯಾ ಶಮಾರ್ಪಯತ್। ಕರ್ಣೋ ದ್ವಾದಶಭಿರ್ಬಾಣೈರಶ್ವತ್ಥಾಮಾ ಚ ಸಪ್ತಭಿಃ
ಕರ್ಣನು ಕೂಡ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಏಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಮತ್ತೆ ಕರ್ಣನು ಹನ್ನೆರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ಷಙ್ಭಿರ್ದುರ್ಯೋಧನೋ ರಾಜಾ ತತ ಏನಮಥಾಕಿರತ್। ಭೀಮಸೇನೋಽಪಿ ತಾನ್ಸರ್ವಾನ್ಪ್ರತ್ಯವಿಧ್ಯನ್ಮಹಾಬಲಃ
ದುರ್ಯೋಧನನು ಆತನನ್ನು ಆರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆವೃತಗೊಳಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಭೀಮಸೇನನು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿ ಅವರನ್ನೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
ದ್ರೋಣಂ ಪಞ್ಚಾಶತೇಷೂಣಾಂ ಕರ್ಣಂ ಚ ದಶಭಿಃ ಶರೈಃ। ದರ್ಯೋಧನಂ ದ್ವಾದಶಭಿರ್ದೌಣಿಮಷ್ಟಾಭಿರಾಶುಗೈಃ
ಅವನು ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಐವತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕರ್ಣನಿಗೆ ಹತ್ತು, ದುಶ್ಯಾಸನನಿಗೆ ಹನ್ನೆರಡು, ದ್ರೋಣನ ಮಗನಿಗೆ ಎಂಟು ವೇಗದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ಆರಾವಂ ತುಮುಲಂ ಕುರ್ವನ್ನಭ್ಯವರ್ತತ ತಾನ್ರಣೇ। ತಸ್ಮಿನ್ಸನ್ತ್ಯತಿ ಪ್ರಾಮಾನ್ಮೃತ್ಯುಸಾಧಾರಣೀಕೃತೇ
ಆ ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮರಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಭಾರೀ ಗದ್ದಲ ಮಾಡಿ ಎದುರಾಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
ಅಜಾತಶತ್ರುಸ್ತಾನ್ಯೋಧಾನ್ಭೀಮಂ ತ್ರಾತೇತ್ಯಚೋದಯತ್। ತೇ ಯಯುರ್ಭೀಮಸೇನಸ್ಯ ಸಮೀಪಮಮಿತೌಜಸಃ
ಅಜಾತಶತ್ರು ಅವರು ಯೋಧರಿಗೆ 'ಭೀಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ' ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಆ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯೋಧರು ಭೀಮಸೇನನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ಯುಯುಧಾನಪ್ರಭೃತಯೋ ಮಾದ್ರೀಪುತ್ರೌ ಚ ಪಾಣ್ಡವೌ। ತೇ ಸಮೇತ್ಯ ಸುಸಂರಬ್ಧಾಃ ಸಹಿತಾಃ ಪುರುಷರ್ಷಭಾಃ
ಯುಯುಧಾನ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಮಾದ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರೊಡನೆ, ಆ ಮಹಾಪುರುಷರು ಎಲ್ಲರೂ ಬಹಳ ಕೋಪದಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವರು.
ಮಹೇಷ್ವಾಸವರೈರ್ಗುಪ್ತಾ ದ್ರೋಣಾನೀಕಂ ಬಿಭಿತ್ಸವಃ। ಸಮಾಪೇತುರ್ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ಭೀಮಪ್ರಭೃತಯೋ ರಥಾಃ
ಬಲಿಷ್ಠ ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭೀಮನಂತಹ ಮಹಾವೀರರು, ದ್ರೋಣನ ಬಳಗವನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿ ಹತ್ತಿರ ಹೋದರು.
ತಾನ್ಪ್ರತ್ಯಗೃಹ್ಣಾದವ್ಯಗ್ರೋ ದ್ರೋಣೋಽಪಿ ರಥಿನಾಂ ವರಃ। ಮಹಾರಥಾನತಿಬಲಾನ್ವೀರಾನ್ಸಮರಯೋಧಿನಃ
ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿದನು; ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ವೀರರನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
ಬಾಹ್ಯಂ ಮೃತ್ಯುಭಯಂ ಕೃತ್ವಾ ತಾವಕಾನ್ಪಾಣ್ಡವಾ ಯಯುಃ। ಸಾದಿನಃ ಸಾದಿನೋಽಬ್ಯಘ್ನಂಸ್ತಥೈವ ರಥಿನೋ ರಥಾನ್
ಪಾಂಡವರು ಮರಣಭಯವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ನಿಮ್ಮ ಜನರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು; ಕುದುರೆಸವಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು, ರಥಸವಾರರು ರಥಸವಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಅಸಿಶಕ್ತ್ಯೃಷ್ಟಿಸಙ್ಘಾತೈರ್ಯುದ್ಧಮಾಸೀತ್ಪರಶ್ವಥೈಃ। ಪ್ರಕೃಷ್ಟಮಸಿಯುದ್ಧಂ ಚ ಬಭೂವ ಕಟುಕೋದಯಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಗಳು, ಭಾಲಗಳು, ಜಾವಲಿನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು; ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಹೋರಾಟವು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು.
ಕುಞ್ಜರಾಣಾಂ ಚ ಸಮ್ಪಾತೇ ಯುದ್ಧಮಾಸೀತ್ಸುದಾರುಣಮ್। ಅಪತತ್ಕುಞ್ಜರಾದನ್ಯೋ ಹಯಾದನ್ಯಸ್ತ್ವವಾಕ್ಶಿರಾಃ
ಆನೆಗಳ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ತುಂಬಾ ಭೀಕರವಾಗಿತ್ತು; ಒಬ್ಬನು ಆನೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಕುದುರೆಯಿಂದ ತಲೆಯೂರಿ ಬಿದ್ದನು.
ನರೋ ಬಾಣವಿನಿರ್ಭಿನ್ನೋ ರಥಾದನ್ಯಶ್ಚ ಮಾರಿಷ। ತತ್ರಾನ್ಯಸ್ಯ ಚ ಸಮ್ಪರ್ದೇ ಪತಿತಸ್ಯ ವಿವರ್ಮಣಃ
ಒಬ್ಬನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ರಥದಿಂದ ಬಿದ್ದನು; ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ, ಕವಚವಿಲ್ಲದೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು.
ಶಿರಃ ಪ್ರಧ್ವಂಸಯಾಮಾಸ ವಕ್ಷಸ್ಯಾಕ್ರಮ್ಯ ಕುಞ್ಜರಃ। ಅಪರಾಂಶ್ಚಾಪರೇಽಮೃದ್ರನ್ವಾರಣಾಃ ಪತಿತಾನ್ನರಾನ್
ಒಂದು ಆನೆ, ಮಾನವನ ಎದೆಯನ್ನು ತುಳಿದು, ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ನುಚ್ಚುಹಾಕಿತು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ತುಳಿದು ಹಾಳುಮಾಡಿದವು.
ವಿಷಾಣೈಶ್ಚಾವನಿಂ ಗತ್ವಾ ವ್ಯಭಿನ್ದನ್ರಥಿನೋ ಬಹೂನ್। ನರಾನ್ತ್ರೈಃ ಕೇಚಿದಪರೇ ವಿಷಾಣಾಲಗ್ನಸಂಶ್ರಯೈಃ
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ದಂತಗಳಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅನೇಕ ರಥಸವಾರರನ್ನು ಭೇದಿಸಿದವು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆನೆಗಳ ದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಅಂತರಾಂಗಗಳು ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.
ಬಭ್ರಮುಃ ಸಮರೇ ನಾಗಾ ಮೃದ್ರನ್ತಃ ಶತಶೋ ನರಾನ್। ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸತನುತ್ರಾಣಾನ್ನರಾಶ್ವರಥಕುಞ್ಜರಾನ್
ಆನೆಗಳು ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಶತಾರುಮಾನವರನ್ನು, ಕಪ್ಪು ಉಕ್ಕಿನ ಕವಚ ಧರಿಸಿದವರನ್ನು, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ರಥಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆನೆಗಳನ್ನು ತುಳಿದು ಹೋದವು.
ಪತಿತಾನ್ಪೋಥಯಾಞ್ಚಕ್ರುರ್ದ್ವಿಪಾಃ ಸ್ಥೂಲನಲಾನಿವ। ಗೃಧ್ರಪತ್ರಾಧಿವಾಸಾಂಸಿ ಶಯನಾನಿ ನಾರಧಿಪಾಃ
ಆನೆಗಳು ಬಿದ್ದವರನ್ನು ದಪ್ಪ ಕಬ್ಬಿನಂತೆ ತುಳಿದು ಹಾಳುಮಾಡಿದವು; ಆನೆಗಳ ರಾಜರು ಗಿಡುಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ಹೀಮನ್ತಃ ಕಾಲಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ಸುದುಃಸ್ವಾನ್ಯನುಶೇರತೇ। ಹನ್ತಿ ಸ್ಮಾತ್ರ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಂ ರಥೇನಾಭ್ಯೇತ್ಯ ಸಂಯುಗೇ
ಅಲ್ಲಿ ಕಾಲದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ಶೀತವಾಗಿದ್ದವರು ಭಯಾನಕ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದರು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಂದೆ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಥದಿಂದ ಬಂದು ಕೊಂದನು.