ನಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ರಾಜಾನಃ ಸಹಿತಾ ವಾನರಧ್ವಜಮ್ । ಸಧ್ವಜಾ ರಥಿನಃ ಪೇತುರ್ಹಯಾರೋಹಾ ಹಯೈಃ ಸಹ
ವಾನರಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದವರೊಡನೆ ಕೂಡ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದ ರಾಜರು ಅರ್ಜುನನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಧ್ವಜಗಳಿರುವ ರಥಸಾರಥಿಗಳು, ಕುದುರೆಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳೊಡನೆ ಬಿದ್ದರು.
ಸಗಜಾಶ್ಚ ಗಜಾರೋಹಾಃ ಕಿರೀಟಿಶರತಾಡಿತಾಃ । ತತೋಽರ್ಜುನಭುಜೋತ್ಸೃಷ್ಟೈರಾವೃತಾಽಽಸೀದ್ವಸುಂಧರಾ
ಅರ್ಜುನನ ಕಿರೀಟದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸವಾರರೂ ಬಿದ್ದುಹೋದರು; ಅರ್ಜುನನ ಕೈಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಮುಚ್ಚಿಹೋಯಿತು.
ವಿದ್ರುತಂ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಶರೈರ್ಬಲಮದೃಶ್ಯತ । ಅಥ ಪಾರ್ಥೋ ಮಹಾರಾಜ ದ್ರಾವಯಿತ್ವಾ ವರೂಥಿನೀಮ್
ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೇನೆ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಓಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಆಗ ಪಾರ್ಥನು, ರಾಜನೆ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಯೋಧರನ್ನು ಓಡಿಸಿ ಹಾಕಿದನು.
ದುಃಶಾಸನಾಯ ಸುಬಹೂನ್ಪ್ರೇಷಯಾಮಾಸ ಸಾಯಕಾನ್ । ತೇ ತು ಭಿತ್ತ್ವಾ ತವ ಸುತಂ ದುಃಶಾಸನಮಯೋಮುಖಾಃ
ಅವನು ದುಃಶಾಸನನ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು; ಆ ಉಕ್ಕಿನ ತುದಿಯ ಬಾಣಗಳು ನಿನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಭೇದಿಸಿ—
ಧರಣೀಂ ವಿವಿಶುಃ ಸರ್ವೇ ವಲ್ಮೀಕಮಿವ ಪನ್ನಗಾಃ । ಹಯಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯ ತತೋ ಜಘ್ನೇ ಸಾರಥಿಂ ಚ ನ್ಯಪಾತಯತ್
—ಅವನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಬಾಣಗಳು ವಾಲ್ಮೀಕದಲ್ಲಿ ಹೋದ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಒಳಗೆ ಹೋದವು; ನಂತರ ಅವನು ಅವನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೆಳಗೆ ಬಿಸಾಡಿದನು.
ವಿವಿಂಶತಿಂ ಚ ವಿಂಶತ್ಯಾ ವಿರಥೀಕೃತವಾನ್ಪ್ರಭುಃ । ಆಜಘಾನ ಭೃಶಂ ಚೈವ ಪಞ್ಚಭಿರ್ನತಪರ್ವಭಿಃ
ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಅರ್ಜುನನು ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿವಿಂಶತಿಯನ್ನು ರಥವಿಲ್ಲದವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು; ಐದು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭಾರಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆದನು—
ಕೃಪಂ ವಿಕರ್ಣಂ ಶಲ್ಯಂ ಚ ವಿದ್ಧ್ವಾ ಬಹುಭಿರಾಯಸೈಃ । ಚಕಾರ ವಿರಥಾಂಶ್ಚೈವ ಕೌನ್ತೇಯಃ ಶ್ವೇತವಾಹನಃ
—ಕೃಪ, ವಿಕರ್ಣ, ಶಲ್ಯರನ್ನು ಅನೇಕ ಉಕ್ಕಿನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು; ಕುಂತೀಪುತ್ರನಾದ ಶ್ವೇತಾಶ್ವಯುಕ್ತ ಅರ್ಜುನನು ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ರಥವಿಲ್ಲದವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.
ಏವಂ ತೇ ವಿರಥಾಃ ಸರ್ವೇ ಕೃಪಃ ಶಲ್ಯಶ್ಚ ಮಾರಿಷ । ದುಃಶಾಸನೋ ವಿಕರ್ಣಶ್ಚ ತಥೈವ ಚ ವಿವಿಂಶತಿಃ
ಹೀಗೆ, ಕೃಪ, ಶಲ್ಯ, ದುಃಶಾಸನ, ವಿಕರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಂಶತಿ ಎಲ್ಲರೂ ರಥವಿಲ್ಲದವರಾಗಿ ಉಳಿದರು.
ಸಂಪ್ರಾದ್ರವನ್ತ ಸಮರೇ ನಿರ್ಜಿತಾಃ ಸವ್ಯಸಾಚಿನಾ । ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಾಜಿತ್ಯ ಮಹಾರಥಾನ್
ಸವ್ಯಾಸಾಚಿಯಿಂದ ಸೋತು, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಓಡಿಹೋದರು; ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ರಾಜಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೆ, ಮಹಾರಥರನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು.
ಪ್ರಜಜ್ವಾಲ ರಣೇ ಪಾರ್ಥೋ ವಿಧೂಮ ಇವ ಪಾವಕಃ । ತಥೈವ ಶರವರ್ಷೇಣ ಭಾಸ್ಕರೋ ರಶ್ಮಿವಾನಿವ
ಪಾರ್ಥನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಧೂಮವಿಲ್ಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿದನು; ಅವನ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು.
ಅನ್ಯಾನಪಿ ಮಹಾರಾಜ ತಾಪಯಾಮಾಸ ಪಾರ್ಥಿವಾನ್ । ಪರಾಙ್ಮುಖೀಕೃತ್ಯ ತಥಾ ಶರವರ್ಷೈರ್ಮಹಾರಥಾನ್
ಅವನು ಇನ್ನಿತರ ರಾಜರನ್ನೂ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಡಿದನು, ಮಹಾರಥರನ್ನು ಓಡಿಸಿದನು.
ಪ್ರಾವರ್ತಯತ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಶೋಣಿತೋದಾಂ ಮಹಾನದೀಮ್ । ಮಧ್ಯೇನ ಕುರುಸೈನ್ಯಾನಾಂ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಚ ಭಾರತ
ಕುರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅವನು ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಹಾ ನದಿಯನ್ನು ಹರಿಯಲು ಕಾರಣನಾದನು.
ತಸ್ಮಿನ್ನತಿಮಹಾಭೀಮೇ ರಾಜನ್ವೀರವರಕ್ಷಯೇ । ಭೀಷ್ಮಂ ಪ್ರತಿ ಪರಾಕ್ರಾನ್ತಾಃ ಪಾಣ್ಡವಾಃ ಸಹ ಸೃಞ್ಜಯೈಃ
ಆ ಭಯಾನಕವಾದ ವೀರರ ಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ, ರಾಜನೆ, ಪಾಂಡವರು ಶ್ರೀಂಜಯರೊಡನೆ ಭೀಷ್ಮನ ಎದುರಿಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮುಂದಾದರು.
ತೇ ಪರಾಕ್ರಾನ್ತಮಾಲೋಕ್ಯ ಯುಧಿ ರಾಜನ್ಪಿತಾಮಹಮ್ । ನ ನ್ಯವರ್ತನ್ತ ತೇ ಪುತ್ರಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪುರಸ್ಕೃತಾಃ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಿತಾಮಹನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನೆ, ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದವರಂತೆ ಹಿಂದಿರುಗಲಿಲ್ಲ.
ಇಚ್ಛನ್ತೋ ನಿಧನಂ ಯುದ್ಧೇ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಪರಾಯಣಾಃ । ಪಾಣ್ಡವಾನಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ತಾವಕಾ ಯುದ್ಧದುರ್ಮದಾಃ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಯುದ್ಧದ ಉಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಪಾಂಡವರ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆದರು.
ಪಾಣ್ಡವಾಶ್ಚ ಮಹಾರಾಜ ಸ್ಮರನ್ತೋ ವಿವಿಧಾನ್ಬಹೂನ್ । ಕ್ಲೇಶಾನ್ಕೃತಾನ್ಸಪುತ್ರೇಣ ತ್ವಯಾ ಪೂರ್ವಂ ನರಾಧಿಪ
ಪಾಂಡವರು, ರಾಜನೆ, ನೀನು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಗನು ಹಿಂದೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡರು.
ಭಯಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ರಣೇ ಶೂರಾಃ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಪುರಸ್ಕೃತಾಃ। ತಾವಕಾಂಸ್ತವ ಪುತ್ರಾಂಶ್ಚ ಯೋಧಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಹೃಷ್ಟವತ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪಡೆದಿದ್ದ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಯೋಧರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಗಜಾಶ್ಚ ರಥಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಬಹುಧಾ ರಥಿಭಿರ್ಹತಾಃ । ರಥಾಶ್ಚ ನಿಹತಾ ನಾಗೈರ್ಹಯಾಶ್ಚೈವ ಪದಾತಿಭಿಃ
ಅನೇಕ ರೀತಿ ರಥಸಾರಥಿಗಳಿಂದ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹೊಡೆದು ಬಿದ್ದವು; ಆನೆಗಳಿಂದ ರಥಗಳು, ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು ನಾಶವಾದವು.
ಅನ್ತರಾ ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನಾನಿ ಶರೀರಾಣಿ ಶಿರಾಂಸಿ ಚ । ನಿಪೇತುರ್ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಗಜಾಶ್ವರಥಯೋಧಿನಾಮ್
ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ರಥಯೋಧರ ದೇಹಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಗಳು ಕಡಿದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿದ್ದವು.
ಛನ್ನಮಾಯೋಧನಂ ರಾಜನ್ಕುಣ್ಡಲಾಙ್ಗದಧಾರಿಭಿಃ। ಪತಿತೈಃ ಪಾತ್ಯಮಾನೈಶ್ಚ ರಾಜಪುತ್ರೈರ್ಮಹಾರಥೈಃ
ಓ ರಾಜನೇ, ಕುಂಡಲ ಮತ್ತು ಕಂಗಣ ಧರಿಸಿದ್ದ ರಾಜಕುಮಾರರು ಹಾಗೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರು.
ರಥನೇಮಿನಿಕೃತ್ತೈಶ್ಚ ಗಜೈಶ್ಚೈವಾವಪೋಥಿತೈಃ । ಪಾದಾತಶ್ಚಾಪ್ಯಧಾವನ್ತ ಸಾಶ್ವಾಶ್ಚ ಹಯಯೋಧಿನಃ
ರಥಚಕ್ರಗಳನ್ನು ದಂತಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಆನೆಗಳು, ಮತ್ತೂ ಕೆಲವು ತುಳಿದು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು; ಕಾಲಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.
ಗಜಾಶ್ಚ ರಥಯೋಧಾಶ್ಚ ಪರಿಪೇತುಃ ಸಮನ್ತತಃ । ವಿಕೀರ್ಣಾಶ್ಚ ರಥಾ ಭೂಮೌ ಭಗ್ರಚಕ್ರಯುಗಧ್ವಜಾಃ
ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಯೋಧರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು; ರಥಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ, ಜುಗ, ಧ್ವಜಗಳು ಮುರಿದು ಚದುರಿದವು.
ತದ್ಗಜಾಶ್ವರಥೌಘಾನಾಂ ರುಧಿರೇಣ ಸಮುಕ್ಷಿತಮ । ಛನ್ನಮಾಯೋಧನಂ ರೇಜೇ ರಕ್ತಾಭ್ರಮಿವ ಶಾರದಮ್
ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ರಥದ ಯೋಧರ ರಕ್ತದಿಂದ ನೆನೆಸಿದ ಆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ, ಹಂಪಿನ ಕೆಂಪು ಮೋಡದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.
ಶ್ವಾನಃ ಕಾಕಾಶ್ಚ ಗೃಧ್ರಾಶ್ಚ ವೃಕಾ ಗೋಮಾಯುಭಿಃ ಸಹ । ಪ್ರಣೇರ್ದುರ್ಭಕ್ಷ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ವಿಕೃತಾಶ್ಚ ಸಗದ್ವಿಜಾಃ
ನಾಯಿ, ಕಾಗೆ, ಗಿಡುಗು, ತೋಳ, ನರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಸಹ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ವವುರ್ಬಹುವಿಧಶ್ಚೈವ ದಿಕ್ಷು ಸರ್ವಾಸು ಮಾರುತಾಃ। ದೃಶ್ಯಮಾನೇಷು ರಕ್ಷಃಸು ಭೂತೇಷು ಚ ನದತ್ಸು ಚ
ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಗಾಳಿಗಳು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದವು; ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಭೂತಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಕಾಞ್ಚನಾನಿ ಚ ದಾಮಾನಿ ಪತಾಕಾಶ್ಚ ಮಹಾಧನಾಃ । ಧೂಯಮಾನಾ ವ್ಯದೃಶ್ಯನ್ತ ಸಹಸಾ ಮಾರುತೇರಿತಾಃ
ಅಪಾರ ಧನಮೂಲ್ಯದ ಬಂಗಾರದ ಸರಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಏಕಾಏಕಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಕಾಣುತ್ತವೆಯಾಯಿತು.
ಶ್ವೇತಚ್ಛತ್ರಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಧ್ವಜಾಶ್ಚ ಮಹಾರಥಾಃ । ವಿಕೀರ್ಣಾಃ ಸಮದೃಶ್ಯನ್ತ ಶತಶೋಽಥ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಸಾವಿರಾರು ಬಿಳಿ ಛತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳಿರುವ ಮಹಾರಥಿಗಳು ನೂರಾರು, ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಚದುರಿಕೊಂಡು ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.
ಸಪತಾಕಾಶ್ಚ ಮಾತಙ್ಗಾ ದಿಶೋ ಜಗ್ಮುಃ ಶರಾತುರಾಃ। ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯೇನ್ದ್ರ ಗದಾಶಕ್ತಿಧನುರ್ಧರಾಃ
ಧ್ವಜಗಳಿರುವ ಆನೆಗಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹೋದವು; ಓ ಮನವರದ ರಾಜನೇ, ಗದೆಯು, ಶಕ್ತಿಯು, ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರೂ ಹೀಗೆಯೇ ಸಾಗಿದರು.
ಸಮನ್ತತಶ್ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಪತಿತಾ ಧರಣೀತಲೇ । `ಇಷುಭಿಸ್ತಾಡ್ಯಮಾನಾಶ್ಚ ನಾರಾಚೈಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಶಃ।' ಪೇತುರಾರ್ತಸ್ವರಂ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ರತತ್ರ ಮಹಾಗಜಾಃ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರು, ಸಾವಿರಾರು ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದವರು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು; ಮಹಾ ಆನೆಗಳು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವು.
ಸೇನಾಪತಿಸ್ತು ಸಮರೇ ಪ್ರಾಹ ಸೇನಾಂ ಮಹಾರಥಃ । ಅಭ್ಯದ್ರವತ ಗಾಙ್ಗೇಯಂ ಸೈನಿಕಾಃ ಕಿಂ ಕೃತೇನ ವಃ
ಆಗ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಮಹಾರಥಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, 'ಸೈನಿಕರೆ, ಗಂಗೆಯ ಪುತ್ರನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ! ವಿಳಂಬದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.