ಗಚ್ಛ ರಕ್ಷಸ್ವ ಹೈಡಿಮ್ಬಂ ಶಂಶಯಂ ಪರಮಂ ಗತಮ್ । ಭ್ರಾತುರ್ವಚನಮಾಜ್ಞಾಯ ತ್ವರಮಾಣೋ ವೃಕೋದರಃ
ಹೈಡಿಂಬನ ಮಗನು ಭಯಾನಕ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಸಹೋದರನ ಮಾತು ಕೇಳಿ, ಭೀಮನಾದ ವೃಕೋದರನು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೊರಟನು.
ಪ್ರಯಯೌ ಸಿಂಹನಾದೇನ ತ್ರಾಸಯನ್ಸರ್ವಪಾರ್ಥಿವಾನ್ । ವೇಗೇನ ಮಹತಾ ರಾಜನ್ಪರ್ವಕಾಲೇ ಯಥೋದಧಿಃಕ
ಅವನು ಸಿಂಹದ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಕೂಗಿ, ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿ, ಮಹಾ ವೇಗದಿಂದ, ಸಮುದ್ರವು ಅಲೆಗಳೊಡನೆ ಹರಿಯುವಂತೆ ಹೊರಟನು.
ತಮನ್ವಗಾತ್ಸತ್ಯಧೃತಿಃ ಸೌಚಿತ್ತಿರ್ಯುದ್ಧದುರ್ಮದಃ । ಶ್ರೇಣಿಮಾನ್ವಸುದಾನಶ್ಚ ಪುತ್ರಃ ಕಾಶ್ಯಸ್ಯ ಚಾಭಿಭೂಃ
ಅವನ ಹಿಂದೆ ಸತ್ಯಧೃತಿಯೂ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರನಾದ ಸೌಚಿತ್ತಿಯೂ, ಶ್ರೇಣಿಮಾನ್, ವಸುಧಾನ ಹಾಗೂ ಕಾಶಿರಾಜನ ಮಗ ಅಭಿಭೂ ಕೂಡ ಹೋದರು.
ಅಭಿಮನ್ಯುಮುಖಾಶ್ಚೈವ ದ್ರೌಪದೇಯಾ ಮಹಾರಥಾಃ । ಕ್ಷತ್ರದೇವಶ್ಚ ವಿಕ್ರನ್ತಃ ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮಾ ತಥೈವ ಚ
ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರು, ಮಹಾರಥಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಶೂರನಾದ ಕ್ಷತ್ರದೇವ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಧರ್ಮ ಕೂಡ ಹೋದರು.
ಅನೂಪಾಧಿಪತಿಶ್ಚೈವ ನೀಲಃ ಸ್ವಬಲಮಾಸ್ಥಿತಃ । ಮಹತಾ ರಥವಂಶೇನ ಹೈಡಿಮ್ಬಂ ಪರ್ಯವಾರಯನ್
ಅನುಪ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜನಾದ ನೀಲನೂ ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ, ದೊಡ್ಡ ರಥಗಳ ಬಳಗದಿಂದ ಹೈಡಿಂಬನ ಮಗನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದನು.
ಕುಞ್ಚರೈಶ್ಚ ಸದಾ ಮತ್ತೈಃ ಷಟ್ಸಹಸ್ರೈಃ ಪ್ರಹಾರಿಭಿಃಕ । ಅಭ್ಯರಕ್ಷನ್ತ ಸಹಿತಾ ರಾಕ್ಷಸೇನ್ದ್ರಂ ಘಟೋತ್ಕಚಮ್
ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸದಾ ತಯಾರಾದ, ಆರು ಸಾವಿರ ಮದಮಸ್ತ ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ರಾಕ್ಷಸರಾಧಿಪತಿ ಘಟೋಟ್ಕಚನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.
ಸಿಂಹನಾದೇನ ಮಹತಾ ನೇಮಿಘೋಷೇಣ ಚೈವ ಹ। ಖುರಶಬ್ದನಿಪಾತೈಶ್ಚ ಕಮ್ಪಯನ್ತೋ ವಸುಂಧರಾಮ್
ಮಹಾ ಸಿಂಹನಾದ, ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗದ್ದುಸ, ಕುದುರೆಗಳ ಕಿವಿಕುರುಡು ಶಬ್ದಗಳಿಂದ, ಅವರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಂಪಿಸಿದರು.
ತೇಷಾಮಾಪತತಾಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಶಬ್ದಂ ತಂ ತಾವಕಂ ಬಲಮ್ । ಭೀಮಸೇನಭಯೋದ್ವಿಗ್ನಂ ವಿವರ್ಣವದನಂ ತಥಾ
ನಿಮ್ಮ ಸೇನೆಯ ಆ ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭೀಮಸೇನನ ಬಳಗ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ, ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವೇ ಇಳಿದುಹೋಯಿತು.
ಪರಿವೃತ್ಯ ಮಹಾರಾಜ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಘಟೋತ್ಕಚಮ್ । ತತಃ ಪ್ರವವೃತೇ ಯುದ್ಧಂಕ ತತ್ರ ತೇಷಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಅವರು ಘಟೋಟ್ಕಚನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗಿ, ನಂತರ ಆ ಮಹಾತ್ಮರುಗಳ ನಡುವೆ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
ತಾವಕಾನಾಂ ಪರೇಷಾಂ ಚ ಸಂಗ್ರಾಮೇಷ್ವನಿವರ್ತಿನಾಮ್ । ನಾನಾರೂಪಾಣಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿಸೃಜನ್ತೋ ಮಹಾರಥಾಃ
ನಿಮ್ಮವರೂ, ಶತ್ರುಗಳೂ, ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ಮಹಾರಥಿಗಳು,色色ವಾದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಧಾವನ್ತಃ ಸಂಪ್ರಹಾರಂ ಪ್ರಚಕ್ರಿರೇ । ವ್ಯತಿಷ್ಯಕ್ತಂ ಮಹಾರೌದ್ರಂ ಯುದ್ಧಂ ಭೀರುಭಯಾವಹಮ್
ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಒಬ್ಬರು ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ಭಯಂಕರವಾದ, ಗೊಂದಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಭಯಪಡುವವರಿಗೆ ಹೃದಯಹಿಡಿಯುವಂತಹ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.
ಹಯಾ ಹಯೈಃ ಸಮಾಜಗ್ಮುಃ ಪಾದಾತಾಶ್ಚ ಪದಾತಿಭಿಃ । `ರಥಾ ರಥೈಃ ಸಮಾಗಚ್ಛನ್ನಾಗಾ ನಾಗೈಶ್ಚ ಸಂಯುಗೇ' ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸಮರೇ ರಾಜನ್ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನಾಃ ಸಮಭ್ಯಯುಃ
ಕುದುರೆಗಳು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕಾಲಾಳುಗಳು ಕಾಲಾಳುಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಥಗಳು ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ, ಆನೆಗಳು ಆನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದವು. ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹುಡುಕಿ, ರಾಜನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ ಹೋದರು.
ಸಹಸಾ ಚಾಭವತ್ತೀವ್ರಂ ಸನ್ನಿಪಾತನ್ಮಹದ್ರಜಃ। ಗಜಾಶ್ವರಥಪತ್ತೀನಾಂ ಪಾದನೇಮಿಸಮುದ್ಧತಮ್
ಅचानक ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳುಗಳ ಕಾಲು ಹಾಗೂ ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಭಾರೀ ಧೂಳಿನ ಮೋಡ ಏಳಿತು.
ಧೂಮ್ರಾರುಣಂ ರಜಸ್ತೀವ್ರಂ ರಣಭೂಮಿಂ ಸಮಾವೃಣೋತ್। ನೈವ ಸ್ವೇ ನ ಪರೇ ರಾಜನ್ಸಮಜಾನನ್ಪರಸ್ಪರಮ್
ಆ ದಟ್ಟವಾದ, ಧೂಮದಂತೆ ಕೆಂಪು ಧೂಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ರಾಜನೇ, ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮವರನ್ನೂ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನೂ ಯಾರೂ ಗುರುತಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು.
ಪಿತಾ ಪುತ್ರಂ ನ ಜಾನೀತೇ ಪುತ್ರೋ ವಾ ಪಿತರಂ ತಥಾ । ನಿರ್ಮರ್ಯಾದೇ ತಥಾಭೂತೇ ವೈಶಸೇ ರೋಮಹರ್ಷಣೇ
ತಂದೆ ಮಗನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ, ಮಗನೂ ತಂದೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆ ನಿಯಮವಿಲ್ಲದ, ಭಯಾನಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಗೊಂದಲವಾಯಿತು.
ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಚ ರ್ಜತಾಮ್ । ಸುಮಹಾನಭವಚ್ಛಬ್ದಃ ಪ್ರೇತಾನಾಮಿವ ಭಾರತ
ಆಯುಧಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯೂ, ಮನುಷ್ಯರ ಕೂಗುಗಳೂ ಸೇರಿ, ಭಾರತಕುಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮೃತರ ಕೂಗುಗಳಂತೆ ಭಯಾನಕ ಶಬ್ದವು ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿತು.
ಗಜವಾಜಿಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಶೋಣಿತಾನ್ರತರಙ್ಗಿಣೀ । ಪ್ರಾವವರ್ತತ ನದೀ ತತ್ರ ಕೇಶಶೈವಲಶಾದ್ವಲಾ
ಅಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ರಕ್ತದಿಂದ ಅಲೆಗಳು ಉಬ್ಬಿದ ನದಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು; ಅದರ ಹುಲ್ಲು, ಕಳೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂದಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು.
ನರಾಣಾಂ ಚೈವ ಕಾಯೇಭ್ಯಃ ಶಿರಸಾಂ ಪತತಾಂ ರಣೇ। ಶುಶ್ರುವೇ ಸುಮಹಾಞ್ಛಬ್ದಃ ಪತತಾಮಶ್ಮನಾಮಿವ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ದೇಹಗಳಿಂದ ತಲೆಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಂಡೆಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಭಾರೀ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ವಿಶಿರಸ್ಕೈರ್ಮನುಷ್ಯೈಶ್ಚ ಛಿನ್ನಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ವಾರಣೈಃ । ಅಶ್ವೈಃ ಸಂಭಿನ್ನದೇಹೈಶ್ಚ ಸಂಕೀರ್ಣಾಽಭೂದ್ವಸುಂಧರಾ
ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ತಲೆಕಡಿದ ಮನುಷ್ಯರು, ಅಂಗಭಂಗವಾದ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುರಿದ ದೇಹದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು.
ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ವಿಸೃಜನ್ತೋ ಮಹಾರಥಾಃ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಧಾವನ್ತಃ ಸಂಪ್ರಹಾರಾರ್ಥಮುದ್ಯತಾಃ
ಮಹಾ ಯೋಧರು ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎಸೆದು, ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿ ಎದುರಿಗೆ ಓಡಿಬಂದರು.
ಹಯಾ ಹಯಾನ್ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರೇಷಿತಾ ಹಯಸಾದಿಭಿಃ । ಸಮಾಹತ್ಯ ರಣೇಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ನಿಪೇತುರ್ಗತಜೀವಿತಾಃ
ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿನ ಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಓಡಿಸಿದರು; ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು, ಪ್ರಾಣವಿಟ್ಟು ಬಿದ್ದವು.
ನರಾ ನರಾನ್ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಕ್ರೋಧರಕ್ತೇಕ್ಷಣಾ ಭೃಶಮ್ । ಉರಾಂಸ್ಯುರೋಭಿರನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸಮಾಶ್ಲಿಷ್ಯ ನಿಜಘ್ನಿರೇ
ಮನುಷ್ಯರು ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರದ ಎದೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತಾ ಹೊಡೆದರು.
ಪ್ರೇಷಿತಾಶ್ಚ ಮಹಾಮಾತ್ರೈರ್ವಾರಣಾಃ ಪರವಾರಣೈಃ । ಅಭ್ಯಘ್ನನ್ತ ವಿಷಣಾಗ್ರೈರ್ವಾರಣಾನೇವ ಸಂಯುಗೇ
ಬಲಿಷ್ಠ ಮಹಾವತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಆನೆಗಳು, ಎದುರಿನ ಆನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ದಂತಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದವು.
ತೇ ಜಾತರುಧಿರೋತ್ಪೀಡಾಃ ಪತಾಕಾಭಿರಲಙ್ಕೃತಾಃ । ಸಂಸಕ್ತಾಃ ಪ್ರತ್ಯದೃಶ್ಯನ್ತ ಮೇಘಾ ಇವ ಸವಿದ್ಯುತಃ
ಗಾಯಗೊಂಡು ರಕ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆನೆಗಳು, ಧ್ವಜಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡು, ಮಿಂಚಿನೊಂದಿಗೆ ಮೋಡಗಳು ಸೇರಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
ಕೇಚಿದ್ಭಿನ್ನಾ ವಿಷಾಣಾಗ್ರೈರ್ಭಿನ್ನಕುಮ್ಭಾಶ್ಚ ತೋಮರೈಃ । ವಿನದನ್ತೋಽಭ್ಯಧಾವನ್ತ ಗರ್ಜಮಾನಾ ಧನಾ ಇವ
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ದಂತಗಳಿಂದ ಒಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು, ಕೆಲವುವು ಭಾಲಗಳಿಂದ ತಲೆ ಒಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಅವು ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘಗಳಂತೆ ಕೂಗಿ ಮುಂದೆ ಓಡಿದವು.
ಕೇಚಿದ್ಧಸ್ತೈರ್ದ್ವಿಧಾಚ್ಛಿನ್ನೈಶ್ಛಿನ್ನಗಾತ್ರಾಸ್ತಥಾಽಪರೇ । ನಿಪೇತುಸ್ತುಮುಲೇ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಛಿನ್ನಪಕ್ಷಾ ಇವಾದ್ರಯಃ
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಸೊಂಡಿಲುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಅಂಗಗಳು ಕಡಿದು ಬಿದ್ದಿದ್ದವು; ಅವು ಆ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ, ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಮುರಿದ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು.
ಪಾರ್ಶ್ವೈಸ್ತು ದಾರಿತೈರನ್ಯೇ ವಾರಣೈರ್ವರವಾರಣಾಃ । ಮುಮುಚುಃ ಶೋಣಿತಂ ಭೂರಿ ಧಾತೂನಿವ ಮಹೀಧರಾಃ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು, ಎದುರಿನ ಆನೆಗಳಿಂದ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಹರಿದು, ಭೂಮಿಗೆ ತುಂಬ ರಕ್ತ ಹರಿಸಿದರು; ಅವು ಪರ್ವತಗಳು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದಂತೆ ಕಂಡವು.
ನಾರಾಚನಿಹತಾಸ್ತ್ವನ್ಯೇ ತಥಾ ವಿದ್ಧಾಶ್ಚ ತೋಮರೈಃ । ವಿನದನ್ತೋಽಭ್ಯಧಾವನ್ತ ವಿಶೃಙ್ಗಾ ಇವ ಪರ್ವತಾಃ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು, ಕೆಲವುವು ಭಾಲಗಳಿಂದ ತಿವಿದಿದ್ದವು; ಅವು ಶೃಂಗವಿಲ್ಲದ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಓಡಿದವು.
ಕೇಚಿತ್ಕ್ರೋಧಸಮಾವಿಷ್ಟಾ ಮದಾನ್ಧಾ ನಿರವಗ್ರಹಾಃ । ರಥಾನ್ಹಯಾನ್ಪದಾತೀಂಶ್ಚ ಮಮೃದುಃ ಶತಶೋ ರಣೇ
ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಕೋಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಮದದಿಂದ ಅಂಧರಾಗಿ, ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ, ನೂರಾರು ರಥ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳುಗಳನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತುಳಿದುಹಾಕಿದವು.
ತಥಾ ಹಯಾ ಹಯಾರೋಹೈಸ್ತಾಡಿತಾಃ ಪ್ರಾಸತೋಮರೈಃ । ತೇನ ತೇನಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಕುರ್ವನ್ತೋ ವ್ಯಾಕುಲಾ ದಿಶಃ
ಹಾಗೆ, ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ಭಾಲ ಮತ್ತು ತೊಮರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದ ಕುದುರೆಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಿ, ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡಿದವು.