ಶಿಖಣ್ಡಿನಂ ಸಮಾಸಾದ್ಯ ಭರತಾನಾಂ ಪಿತಾಮಹಃ । ಅವರ್ಜಯತ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಸ್ತ್ರೀತ್ವಂ ತಸ್ಯಾನುಸಂಸ್ಮರನ್
ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಭಾರತವಂಶದ ಪಿತಾಮಹನು ಅವನ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದನು.
ತತೋ ದ್ರೋಣೋ ಮಹಾರಾಜ ಅಭ್ಯದ್ರವತ ತಂ ರಣೇ। ರಕ್ಷಮಾಣಸ್ತದಾ ಭೀಷ್ಮಂ ತವ ಪುತ್ರೇಣ ಚೋದಿತಃ
ಆಮೇಲೆ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತ ದ್ರೋಣನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ದೌಡಾಯಿಸಿದನು.
ಶಿಖಣ್ಡೀ ತು ಸಮಾಸಾದ್ಯ ದ್ರೋಣಂ ಶಸ್ತ್ರಭೃತಾಂ ವರಮ್। ಅವರ್ಜಯತ ಸಂತ್ರಸ್ತೋ ಯುಗಾನ್ತಾಗ್ನಿಮಿವೋಲ್ಬಣಮ್
ಶಿಖಂಡಿ ದ್ರೋಣನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ, ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನನ್ನು ಭಯದಿಂದ ಯುಗಾಂತದ ಭಯಾನಕ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು.
ತತೋ ಬಲೇನ ಮಹತಾ ಪುತ್ರಸ್ತವ ವಿಶಾಂಪತೇ । ಜುಗೋಪ ಭೀಷ್ಮಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಾರ್ಥಯಾನೋ ಮಹದ್ಯಶಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹಾಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಮಹಾ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಆಶಯದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ತಥೈವ ಪಾಣ್ಡವಾ ರಾಜನ್ಪುರುಸ್ಕೃತ್ಯ ಧನಞ್ಜಯಮ್। ಭೀಷ್ಮಮೇವಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಜಯೇ ಕೃತ್ವಾ ದೃಢಾಂ ಮತಿಮ್
ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನೇ, ಪಾಂಡವರು ಧನಂಜಯನನ್ನು ಮುಂಚಿಟ್ಟು ಭೀಷ್ಮನ ವಿರುದ್ಧ ಜಯದ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದರು.
ತದ್ಯುದ್ಧಮಭವದ್ಧೋರಂ ದೇವಾನಾಂ ದಾನವೈರಿವ। ಜಯಮಾಕಾಙ್ಕ್ಷತಾಂ ಸಙ್ಕ್ಷ್ಯೇ ಯಶಶ್ಚ ಸುಮಹಾದ್ಭುತಮ್
ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಜಯ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚರಿಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಆ ಯುದ್ಧವು ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಹೋರಾಡಿದಂತೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿತ್ತು.
ಅಕರೋತ್ತುಮುಲಂ ಯುದ್ಧಂ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನವಸ್ತದಾ। ಭೀಮಸೇನಭಯಾದಿಚ್ಛನ್ಪುತ್ರಾಂಸ್ತಾರಯಿತುಂ ತವ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನು, ಭೀಮಸೇನನ ಭಯದಿಂದ ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ತನ್ಮಹಾರೌದ್ರಂ ರಾಜ್ಞಾಂ ಯುದ್ಧಮವರ್ತತ । ಕುರೂಣಾಂ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಚ ಮುಖ್ಯಶೂರವಿನಾಶನಮ್
ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಮೊದಲು, ಆ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಪ್ರಮುಖ ವೀರರು ನಾಶವಾದರು.
ತಸ್ಮಿನ್ನಾಕುಲಸಂಗ್ರಾಮೇ ವರ್ತಮಾನೇ ಮಹಾಭಯೇ । ಅಭವತ್ತುಮುಲಃ ಶಬ್ದಃ ಸಂಸ್ಪೃಶನ್ಗಗನಂ ಮಹತ್
ಆ ಗೊಂದಲಭರಿತ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗದ್ದಲದ ಶಬ್ದವು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ತಲುಪಿದಂತೆ ಕೇಳಿಬಂತು.
ನದದ್ಭಿಶ್ಚ ಮಹಾನಾಗೈರ್ಹೇಷಮಾಣೈಶ್ಚ ವಾಜಿಭಿಃ । ಭೇರೀಶಙ್ಖನಿನಾದೈಶ್ಚ ತುಮುಲಂ ಸಮಪದ್ಯತ
ಅಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಕುದುರೆಗಳು ಹಿಂಹಿಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಬೇರಿ ಮತ್ತು ಶಂಖಗಳ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಆ ಗದ್ದಲವು ತುಂಬಾ ಭಾರೀ ಆಗಿತ್ತು.
ಯುಯುತ್ಸವಸ್ತೇ ವಿಕ್ರಾನ್ತಾ ವಿಜಯಾಯ ಮಹಾಬಲಾಃಕ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಮಭಿಗರ್ಜನ್ತೋ ಗೋಷ್ಠಿಷ್ವಿವ ಮಹರ್ಷಭಾಃ
ಆ ಮಹಾ ಬಲಶಾಲಿಗಳು ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತ, ಪರಸ್ಪರ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ, ಹಿಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶಿರಾಸಂ ಪಾತ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಸಮರೇ ನಿಶಿತೈಃ ಶರೈಃ। ಅಶ್ಯವೃಷ್ಟಿರಿವಾಕಾಶೇ ಬಭೂವ ಭರತರ್ಷಭ
ಭಾರತವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಲೆಗಳು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮಳೆ ಬೀಳುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.
ಕುಣ್ಡಲೋಷ್ಣೀಷಧಾರೀಣಿ ಜಾತರೂಪೋಜ್ಜ್ವಲಾನಿ ಚ। ಪತಿತಾನಿ ಸ್ಮ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಶಿರಾಂಸಿ ಭರತರ್ಷಭ
ಭಾರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಚಿನ್ನದ ಕಿರೀಟ ಮತ್ತು ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ ಆ ಮಸ್ತಕಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.
ವಿಶಿಖೋನ್ಮಥಿತೈರ್ಗಾತ್ರೈರ್ಬಾಹುಭಿಶ್ಚ ಸಕಾರ್ಮುಕೈಃ । ಸಹಸ್ತಾಭರಣೈಶ್ಚಾನ್ಯೈರಭವಚ್ಛಾದಿತಾ ಮಹೀ
ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಿವಿದ ದೇಹಗಳು, ಧನುಷ್ಯ ಹಿಡಿದ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ವಜ್ರಗಳಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಗಳೆಲ್ಲಾ ನೆಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದವು.
ಕವಚೋಪಹಿತೈರ್ಗಾತ್ರೈರ್ಹಸ್ತೈಶ್ಚ ಸಮಲಙ್ಕೃತೈಃ । ಮುಖೈಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಸಂಕಾಶೈ ರಕ್ತಾನ್ತನಯನೈಃ ಶುಭೈಃ
ಕವಚ ಧರಿಸಿದ ದೇಹಗಳು, ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕೈಗಳು, ಚಂದ್ರನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮುಖಗಳು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು.
ಗಜವಾಜಿಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರೈಶ್ಚ ಭೂಪತೇ । ಆಸೀತ್ಸರ್ವಾ ಸಮಾಸ್ತೀರ್ಣಾ ಮುಹೂರ್ತೇನ ವಸುಂಧರಾಃ
ರಾಜನೇ, ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲೇ ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಅಂಗಾಂಗಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
ರಜೋಮೇಘೈಶ್ಚ ತುಮುಲೈಃ ಶಸ್ತ್ರವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಕಾಶಿಭಿಃ । ಆಯುಧಾನಾಂ ಚ ನಿರ್ಘೋಷಃ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಸಮೋಽಭವತ್
ಮಣ್ಣು ಎಬ್ಬಿದ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೆರುಗು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಆಯುಧಗಳ ಗದ್ದಲ ಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು.
ಸ ಸಂಪ್ರಹಾರಸ್ತುಮುಲಃಕ ಕಟುಕಃ ಶೋಣಿತೋದಕಃ। ಪ್ರಾವರ್ತತ ಕುರೂಣಾಂ ಚ ಪಾಣ್ಡವಾನಾಂ ಚ ಭಾರತ
ಭಾರತ, ಕುರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾದ, ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಯಿತು.
ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾಭಯೇ ಘೋರೇ ತುಮುಲೇ ರೋಮಹರ್ಷಣೇ। ವವೃಷುಃ ಶರವರ್ಷಾಣಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಯುದ್ಧದುರ್ಮದಾಃ
ಆ ಭಯಾನಕ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಉನ್ಮಾದದಿಂದ ಕಷ್ತ್ರೀಯರು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದರು.
ಆಕ್ರೋಶನ್ಕುಞ್ಜರಾಸ್ತತ್ರ ಶರವರ್ಷಪ್ರತಾಪಿತಾಃ । ತಾವಕಾನಾಂ ಪರೇಷಾಂ ಚ ಸಂಯುಗೇ ಭರತರ್ಷಭ
ಭಾರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿಮ್ಮವರ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಆನೆಗಳು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.
ಸಂರಬ್ಧಾನಾಂ ಚ ವೀರಾಣಾಂ ಧೀರಾಣಾಮಮಿತೌಜಸಾಮ್ । ಧನುರ್ಜ್ಯಾತಲಶಬ್ದೇನ ನ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ಕಿಂಚನ
ಅತೀವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ, ಧೈರ್ಯವಂತರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಧನುಷ್ಯದ ತಂತಿಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಉತ್ಥಿತೇಷು ಕಬನ್ಧೇಷು ಸರ್ವತಃ ಶೋಮಿತೋದಕೇ। ಸಮರೇ ಪರ್ಯಧಾವನ್ತ ನೃಪಾ ರಿಪುವಧೋದ್ಯತಾಃ
ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಕ್ತದಿಂದ ನೆನೆಸಿದ ತಲೆಕಟ್ಟಿದ ದೇಹಗಳು ಎದ್ದು ನಿಂತಾಗ, ರಾಜರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಶರಶಕ್ತಿಗದಾಭಿಸ್ತೇ ಖಙ್ಗೈಶ್ಚಾಮಿತತೇಜಸಃ । ನಿಜಘ್ನುಃ ಸಮರೇಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ಶೂರಾಃ ಪರಿಘಬಾಹವಃ
ಬಾಣ, ಭಾಲ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಲವಂತರು ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಬಭ್ರಮುಃ ಕುಞ್ಜರಾಶ್ಚಾತ್ರ ಶರೈರ್ವಿದ್ಧಾ ನಿರಙ್ಕುಶಾಃ । ಅಶ್ವಾಶ್ಚ ಪರ್ಯಧಾವನ್ತ ಹತಾರೋಹಾ ದಿಶೋ ದಶ
ಇಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು ಅಂಕುಶವಿಲ್ಲದೆ ಆನೆಗಳು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದವು; ಕುದುರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸವಾರರು ಸತ್ತಮೇಲೆ ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.
ಉತ್ಪತ್ಯ ನಿಪತನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಶರಘಾತಪ್ರಪೀಡಿತಾಃ। ತಾವಕಾನಾಂ ಪರೇಷಾಂ ಚ ಯೋಧಾ ಭರತಸತ್ತಮ
ಭಾರತ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಿಮ್ಮವರ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ಯೋಧರು ಬಾಣಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕೆಲವು ಎದ್ದು ಬಿದ್ದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.
ವಾಹಾನಾಮುತ್ತಮಾಙ್ಗಾನಾಂ ಕಾರ್ಮುಕಾಣಾಂ ಚ ಭಾರತ। ಗದಾನಾಂ ಪರಿಘಾಣಾಂ ಚ ಹಸ್ತಾನಾಂ ಚೋರುಭಿಃ ಸಹ
ಭಾರತ, ಕುದುರೆಗಳ ತಲೆಗಳು, ಧನುಷ್ಯಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಒಂದಾಗಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.
ಪಾದಾನಾಂ ಭೂಷಣಾನಾಂ ಚ ಕೇಯೂರಾಣಾಂ ಚ ಸಙ್ಘಶಃ। ರಾಶಯಸ್ತತ್ರ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಭೀಷ್ಮಭೀಮಸಮಾಗಮೇ
ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ಭೀಮನುಗಳ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೆ, ಕಾಲುಗಳು, ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಬಲಯಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
ಅಶ್ವಾನಾಂ ಕುಞ್ಜರಾಣಾಂ ಚ ರಥಾನಾಂ ಚಾನಿವರ್ತಿನಾಮ್ । ಸಙ್ಘಾತಾಃ ಸ್ಮ ಪ್ರದೃಶ್ಯನ್ತೇ ತತ್ರತತ್ರ ವಿಶಾಂಪತೇ
ಜನಾಧಿಪತೀ, ಹಿಂತಿರುಗದ ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.
ಗದಾಭಿರಸಿಭಿಃ ಪ್ರಾಸೈರ್ಬಾಣೈಶ್ಚ ನತಪರ್ವಭಿಃ । ಜಘ್ನುಃ ಪರಸ್ಪರ ತತ್ರ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಕಾಲ ಆಗತೇ
ಮರಣದ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ, ಗದೆ, ಕತ್ತಿ, ಭಾಲ ಮತ್ತು ವಕ್ರ ತುದಿಯ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಷ್ತ್ರೀಯರು ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅಪರೇ ಬಾಹುಭಿರ್ವೀರಾ ನಿಯುದ್ಧಕುಶಲಾ ಯುಧಿ। ಬಹುಧಾ ಸಮಸಞ್ಜನ್ತ ಆಯಸೈಃ ಪರಿಘೈರಿವ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಬ್ಬ ವೀರರು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪಟುಗಳು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಹೌದು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಗಳಿಂದ ಹೋರಡುವಂತೆ.