ಉದ್ವೂತಂ ಸಹಸಾ ಭೌಮಂ ನಾಗಾಶ್ವರಥಪತ್ತಿಭಿಃ । ದಿವಾಕರರಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಜಸ್ತೀವ್ರಮದೃಶ್ಯತ
ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳು ಸೈನಿಕರಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಎದ್ದ ಧೂಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.
ತಾನಿ ನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಭೂಮಿಪಾಲಶತಾನಿ ಚ। ತಸ್ಯ ಬಾಣಪಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಸರ್ವಶಃ
ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಾವಿರಾರು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ರಾಜರು, ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತರು.
ಪ್ರಣೇದುಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಬಭೂವುಸ್ತಿಮಿರಾ ದಿಶಃ। ಕುರೂಣಾಂ ಚಾನಯಸ್ತೀವ್ರಃ ಸಮದೃಶ್ಯತ ದಾರುಣಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಲು ಕೂಗಿದವು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕತ್ತಲಾಯಿತು, ಕುರುಗಳ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಅನರ್ಥವು ಉಂಟಾಯಿತು.
ನಾಪ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ನ ದಿಶೋ ನ ಭೂಮಿರ್ನ ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ । ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಸ್ತ್ರಸಙ್ಘೈಃ ಕಿರೀಟಿನಃ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕಿರೀಟಧಾರಿಯ ಆಯುಧಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆಕಾಶ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಭೂಮಿ, ಭಾಸ್ಕರನು ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋದವು.
ಸಾದಿತಾ ರಥನಾಗಾಶ್ಚ ಹತಾಶ್ವಾ ರಥಿನೋ ರಣೇ। ವಿಪ್ರದ್ರುತರಥಾಃ ಕೇಚಿದ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರಥಯೂಥಪಾಃ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು ಬಿದ್ದವು, ಕುದುರೆಗಳು ಸತ್ತವು, ರಥಸಾರಥಿಗಳು ಹತರಾದರು; ಕೆಲವರು ರಥಗಳು ಮುರಿದು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ವಿರಥಾ ರಥಿನಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಧಾವಮಾನಾಃ ಸಮನ್ತತಃ । ತತ್ರತತ್ರೈವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸಾಯುಧಾಃ ಸಾಙ್ಗದೈರ್ಭುಜೈಃ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಥವಿಲ್ಲದೆ, ಆಯುಧಗಳೂ ಅಂಗದಗಳೂ ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಹಯಾರೋಹಾ ಹಯಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗಜಾರೋಹಾಶ್ಚ ದನ್ತಿನಃ । ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಭಯಾದ್ರಾಜನ್ಸಮನ್ತಾದ್ವಿಪ್ರದುದ್ರುವುಃ
ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ಆನೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅರ್ಜುನನ ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿದರು.
ರಥೇಭ್ಯಶ್ಚ ಗಜೇಭ್ಯಶ್ಚ ಹಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ನರಾಧಿಪಾಃ । ಪತಿತಾಃ ಪಾತ್ಯಮಾನಾಶ್ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇಽರ್ಜುನಸಾಯಕೈಃ
ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ರಾಜರು ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಬಿದ್ದವರನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು.
ಸಗದಾನುದ್ಯತಾನ್ಬಾಹೂನ್ಸಖಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ । ಸಪ್ರಾಸಾಂಶ್ಚ ಸತೂಣೀರಾನ್ಸಶರಾನ್ಸಶರಾಸನಾನ್
ವಿಶಾಂಪತೇ, ಗದೆಯನ್ನು, ಖಡ್ಗವನ್ನು, ಭಾಲವನ್ನು, ತೂಣಿಯನ್ನು, ಬಾಣಗಳನ್ನು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎತ್ತಿದ ಯೋಧರ ಕೈಗಳನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಭಯಾನಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಡಿದನು.
ಸಾಙ್ಕುಶಾಕನ್ಸಪತಾಕಾಂಶ್ಚ ತತ್ರತತ್ರಾರ್ಜುನೋ ನೃಣಾಮ್ । ನಿಚಕರ್ತ ಶರೈರುಗ್ರೈ ರೌದ್ರಂ ವಪುರಧಾರಯತ್
ಅರ್ಜುನನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಂಕುಶ, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯರ ಕೈಗಳನ್ನು ಭಯಾನಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಡಿದು, ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.
ಪರಿಘಾಣಾಂ ಪ್ರದೀಪ್ತಾನಾಂ ಮುದ್ಗರಾಣಾಂ ಚ ಮಾರಿಷ । ಪ್ರಾಸಾನಾಂ ಭಿನ್ದಿಪಾಲಾನಾಂ ನಿಸ್ತ್ರಿಶಾನಾಂ ಚ ಸಂಯುಗೇ
ಮಾರಿಷ, ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹೊತ್ತಿರುವ ಗದೆಗಳು, ಮುಂಗಡಗಳು, ಭಾಲಗಳು, ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳು ಕಾಣುತ್ತಾ ಇದ್ದವು.
ಪರಶ್ವಥಾನಾಂ ಪೀಕ್ಷ್ಣಾನಾಂ ತೋಮರಾಣಾಂ ಚ ಭಾರತ। ವರ್ಮಣಾಂ ಚಾಪವಿದ್ಧಾನಾಂ ಕಾಞ್ಚನಾನಾಂ ಚ ಭೂಮಿಪ
ಭಾರತ, ಅಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪರಶುಗಳು, ಟೋಮರಗಳು, ಚಿನ್ನದ ಕವಚಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದವು, ರಾಜನೇ.
ಧ್ವಜಾನಾಂ ಚರ್ಮಣಾಂ ಚೈವ ವ್ಯಜನಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವಶಃ । ಛತ್ರಾಣಾಂ ಹೇಮದಣ್ಡಾನಾಂ ತೋಮರಾಣಾಂ ಚ ಭಾರತ
ಭಾರತ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಧ್ವಜಗಳು, ಚರ್ಮಗಳು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾಳೆಗಳು, ಬಂಗಾರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಳ್ಳಿರುವ ಹತ್ತಿರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಟೋಮರಗಳು ಚದುರಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಪ್ರತೋದಾನಾಂ ಚ ಯೋಕ್ರಾಣಾಂ ಕಶಾನಾಂ ಚೈವ ಮಾರಿಷ । ರಾಶಯಃ ಸ್ಮಾತ್ರ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಿನಿಕೀರ್ಣಾ ರಣಕ್ಷಿತೌ
ಮಾರಿಷ, ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಬಳಸುವ ಕೋಲುಗಳು, ಜೋಡಣೆಯ ಯೊಕ್ಗಳು, ಚಮಟೆ ಚುಟುಕುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ನಾಸೀತ್ತತ್ರ ಪುಮಾನ್ಕಶ್ಚಿತ್ತವ ಸೈನ್ಯಸ್ಯ ಭಾರತ । ಯೋಽರ್ಜುನಂ ಸಮರೇ ಶೂರಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಯಾತ್ಕಥಂಚನ
ಭಾರತ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಕೂಡ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಅರ್ಜುನನ ಎದುರು ಹೋಗುವವರಿರಲಿಲ್ಲ.
ಯೋ ಯೋ ಹಿ ಸಮರೇ ಪಾರ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾತಿ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಸ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ವಿಶಿಖೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಪರಲೋಕಾಯ ನೀಯತೇ
ರಾಜಾಧಿರಾಜ, ಯಾರು ಯಾರು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥನ ಎದುರಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅವನ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಇಹಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷು ವಿದ್ರವಮಾಣೇಷು ತವ ಯೋಧೇಷು ಸರ್ವಶಃ। ಅರ್ಜುನೋ ವಾಸುದೇವಶ್ಚ ದಧ್ಮತುರ್ವಾರಿಜೋತ್ತಮೌ
ನಿನ್ನ ಯೋಧರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು.
ತತ್ಪಭಗ್ನಂ ಬಲಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಿತಾ ದೇವವ್ರತಸ್ತವ। ಅಬ್ರವೀತ್ಸಮರೇ ಶೂರಂ ಭಾರದ್ವಾಜಂ ಸ್ಮಯನ್ನಿವ
ನಿನ್ನ ಸೇನೆ ಹೀಗಾಗಿ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ತಂದೆ ದೇವವ್ರತನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸವಿಟ್ಟು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು.
ಏಷ ಪಾಣ್ಡುಸುತೋ ವೀರ ಕೃಷ್ಣೇನ ಸಹಿತೋ ಬಲೀ । ತಥಾ ಕರೋತಿ ಸೈನ್ಯಾನಿ ಯಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಧನ಼ಞ್ಜಯಃ
ಇಗೋ, ಪಾಂಡುಪುತ್ರನು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಧನಂಜಯನು ಹೇಗೆ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
ನ ಹ್ಯೇಷ ಸಮರೇ ಶಕ್ಯೋ ವಿಜೇತುಂ ಹಿ ಕಥಂಚನ । ಯಥಾಸ್ಯ ದೃಶ್ಯತೇ ರೂಪ ಕಾಲಾನ್ತಕಯಮೋಪಮಮ್
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ರೂಪವು ಕಾಲಾಂತಕ ಯಮನಂತೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿದೆ.
ನ ನಿವರ್ತಯಿತುಂ ಚಾಪಿ ಶಕ್ಯೇಯಂ ಮಹತೀ ಚಮೂಃ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಪ್ರೇಯಾ ಪಶ್ಯ ದ್ರವತೀಯಂ ವರೂಥಿನೀ
ಈ ಮಹಾಸೇನೆಗೆ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ನೋಡು, ಈ ಪಡೆಗಳು ಪರಸ್ಪರದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ.
ಏಷ ಚಾಸ್ತಂ ಗಿರಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭಾನುಮಾನ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ। ಚಕ್ಷೂಂಷಿ ಸರ್ವಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಹರನ್ನಿವ ಸರ್ವಥಾ
ಈಗ ಭಾನುಮಂತನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ತತ್ರಾವಹಾರಂ ಸಂಪ್ರಾಪ್ತಂ ಮನ್ಯೇಽಹಂ ಪುರುಷರ್ಷಭ । ಶ್ರಾನ್ತಾ ಭೀತಾಶ್ಚ ನೋ ಯೋಧಾ ನ ಯೋತ್ಸ್ಯನ್ತಿ ಕಥಂಚನ
ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈಗ ಸೇನೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಮ್ಮ ಯೋಧರು ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಭಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ತತೋ ಭೀಷ್ಮೋ ದ್ರೋಣಮಾಚಾರ್ಯಸತ್ತಮಮ್ । ಅವಹಾರಮಥೋ ಚಕ್ರೇ ತಾವಕಾನಾಂ ಮಹಾರಥಃ
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಭೀಷ್ಮನು ಮಹಾನ್ ರಥಸಾರಥಿ, ಗುರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ದ್ರೋಣನಿಗೆ ಹೇಳಿ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ತತಃ ಸರಥನಾಗಾಶ್ವಾ ಜಂಯ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮೋಪಕಾಃ। ಪಾಞ್ಚಾಲಾಃ ಪಾಣ್ಡವಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಣೇದುಶ್ಚ ಪುನಃ ಪುನಃ
ಅನಂತರ, ಪಾಂಚಾಲರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಶಂಖಗಳನ್ನು ಊದಿದರು.
ಪ್ರಯಯುಃ ಶಿಬಿರಾಯೈವ ಧನಞ್ಜಯಪುರಸ್ಕೃತಾಃ। ವಾದಿತ್ರಘೋಷೈಃ ಸಂಹೃಷ್ಟಾ ಪ್ರಣದ್ಯನ್ತೋ ಮಹಾರಥಾಃ
ಧನಂಜಯನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗಿ, ವಾದ್ಯಗಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಿಬಿರದತ್ತ ಸಾಗಿದರು.
ತತೋಽವಹಾರಃ ಸೈನ್ಯಾನಾಂ ತವ ತೇಷಾಂ ಚ ಭಾರತ। ಅಸ್ತಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸೂರ್ಯೇಽಭೂತ್ಸನ್ಧ್ಯಾಕಾಲೇ ಚ ವರ್ತತಿ
ಭಾರತ, ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತಮಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ನಿನ್ನ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇನೆ ಎರಡೂ ಹಿಂತಿರುಗಿದವು.
ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ಚ ಶರ್ವರ್ಯಾಂ ಭೀಷ್ಮಃ ಶಾನ್ತನಸ್ತದಾ। ಅನೀಕಾನ್ಯನುಸಂಯಾನೇ ವ್ಯಾದಿದೇಶಾಯ ಭಾರತ
ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬಂದಾಗ, ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನು, ಭಾರತ, ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಲು ಆದೇಶಿಸಿದನು.
ಗಾರುಡಂ ಚ ಮಹಾವ್ಯೂಹಂ ಚಕ್ರೇ ಶಾನ್ತನವಸ್ತದಾ। ಪುತ್ರಾಣಾಂ ತೇ ಜಯಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಭೀಷ್ಮಃ ಕುರುಪಿತಾಮಹಃ
ಅನಂತರ, ಶಾಂತನುವಿನ ಪುತ್ರ ಭೀಷ್ಮನು, ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯದಿಂದ, ಮಹಾ ಗರುಡವ್ಯೂಹವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು.
ಗರುಡಸ್ಯ ಸ್ವಯಂ ತುಣ್ಡೇ ಪಿತಾ ದೇವವ್ರತಸ್ತವ। ಚಕ್ಷುಷೀ ಚ ಭರಜ್ವಾಜಃ ಕೃತವರ್ಮಾ ಚ ಸಾತ್ವತಃ
ಆ ಗರುಡವ್ಯೂಹದ ತುಂಡಿನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆ ದೇವವ್ರತನು ನಿಂತಿದ್ದನು; ಕಣ್ಣುಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವತ ಕುಲದ ಕೃತವರ್ಮಾ ಇದ್ದರು.