ಮಹಾವ್ಯೂಹಃ ಕಲಿಙ್ಗಾನಾಮೇಕೇನ ಮೃದಿತಸ್ತ್ವಯಾ । ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಶಿನೇರ್ನಪ್ತಾ ದೀರ್ಘಬಾಹುರರಿನ್ದಮ। ರಥಾದ್ರಥಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪರ್ಯಷ್ವಜತ ಪಾಣ್ಡವಮ್
ಕಾಲಿಂಗರ ಮಹಾ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಚೂರ್ನ ಮಾಡಿದೆಯೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ದೀರ್ಘಬಾಹು, ಶತ್ರುಗಳ ಭಯವಾಗಿದ್ದ ಸಾತ್ಯಕಿ ತನ್ನ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಪಾಂಡವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.
ತತಃ ಸ್ವರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ಪುನರೇವ ಮಹಾರಥಃ । ತಾವಕಾನವಧೀತ್ಕ್ರುದ್ಧೋ ಭೀಮಸ್ಯ ಬಲಮಾದಧತ್
ಆಮೇಲೆ, ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಹತ್ತಿಕೊಂಡ ಮಹಾರಥಿ ಸಾತ್ಯಕಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಭೀಮನಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ನಿನ್ನವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.
ತತೋಽಪರಾಹ್ಣಭೂಯಿಷ್ಠೇ ತಸ್ಮಿನ್ನಹನಿ ಭಾರತ। ರಥನಾಗಾಶ್ವಪತ್ತೀನಾಂ ಸಾದಿನಾಂ ಚ ಮಹಾಕ್ಷಯೇ
ಆ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ನಂತರ, ಭಾರತ, ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳು ಸೈನ್ಯಗಳ ಮಹಾ ನಾಶ ಸಂಭವಿಸಿತು.
ದ್ರೋಣಪುತ್ರೇಣ ಶಲ್ಯೇನ ಕೃಪೇಣ ಚ ಮಹಾತ್ಮನಾ । ಸಮಸಜ್ಜತ ಪಾಞ್ಚಾಲ್ಯಸ್ತ್ರಿಭಿರೈತೈರ್ಮಹಾರಥೈಃ
ದ್ರೋಣಪುತ್ರನು, ಶಲ್ಯನು ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮ ಕೃಷ್ಪನು—ಈ ಮೂವರು ಮಹಾರಥಿಗಳು ಪಾಂಚಾಲನನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾದರು.
ಸ ಲೋಕವಿದಿತಾನಶ್ವಾನ್ನಿಜಘಾನ ಮಹಾಬಲಃ । ದ್ರೌಣೇಃ ಪಾಞ್ಚಾಲದಾಯಾದಃ ಶಿತೈರ್ದಶಭಿರಾಶುಗೈಃ
ಆ ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಪಾಂಚಾಲ ವಂಶದ ವಾರಸನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ದ್ರೌಣಿಯ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ತತಃ ಶಲ್ಯರಥಂ ತೂರ್ಣಮಾಸ್ಥಾಯ ಹತವಾಹನಃ । ದ್ರೌಣಿಃ ಪಾಞ್ಚಾಲದಾಯಾದಮಭ್ಯವರ್ಷದಥೇಷುಭಿಃ
ಆಮೇಲೆ, ತನ್ನ ಕುದುರೆಗಳು ಹತರಾದ ಮೇಲೆ, ದ್ರೌಣಿ ಶಲ್ಯನ ರಥವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಹತ್ತಿ, ಪಾಂಚಾಲ ವಾರಸನ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ ಸುರಿಸಿದನು.
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಂ ತು ಸಂಯುಕ್ತಂ ದ್ರೌಣಿನಾ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಭಾರತ। ಸೌಭದ್ರೋಽಭ್ಯಪತತ್ತೂರ್ಣಂ ವಿಕಿರನ್ನಿಶಿತಾಞ್ಶರಾನ್
ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ದ್ರೌಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಾರತ, ಸೌಭದ್ರನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು.
ಸ ಶಲ್ಯಂ ಪ़ಞ್ಚವಿಂಶತ್ಯಾ ಕೃಪಂ ಚ ನವಭಿಃ ಶರೈಃ । ಅಶ್ವತ್ಥಾಮಾನಮಷ್ಟಾಭಿರ್ವಿವ್ಯಾಧ ಪುರುಷರ್ಷಭಃ
ಆ ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕೃಷ್ಪನನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನನ್ನು ಎಂಟು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ಆರ್ಜುನಿಂ ತು ತತಸ್ತೂರ್ಣಂ ದ್ರೌಣಿರ್ವಿವ್ಯಾಧ ಪತ್ರಿಣಾ। ಶಲ್ಯೋಽಥ ದಶಭಿಶ್ಚೈವ ಕೃಪಶ್ಚ ನಿಶಿತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ
ಆಮೇಲೆ ದ್ರೌಣಿ ಅರ್ಜುನನ ಮಗನನ್ನು ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದನು; ಶಲ್ಯನು ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ, ಕೃಷ್ಪನು ಮೂರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು.
ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ತವ ಪೌತ್ರಸ್ತು ಸೌಭದ್ರಂ ಸಮವಸ್ಥಿತಮ್ । ಅಭ್ಯವರ್ತತ ಸಂಹೃಷ್ಟಸ್ತತೋ ಯುದ್ಧಮವರ್ತತ
ನಿನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಸೌಭದ್ರನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾಗ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಆಗ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ದೌರ್ಯೋಧನಿಃ ಸುಸಂಕ್ರುದ್ಧಃ ಸೌಭದ್ರಂ ಪರವೀರಹಾ । ವಿವ್ಯಾಧ ಸಮರೇ ರಾಜಂಸ್ತದದ್ಭುತಮಿವಾಭವತ್
ದುರ್ಯೋಧನನ ಮಗನು ಬಹಳ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಸೌಭದ್ರನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಅದು ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿತ್ತು.
ಅಭಿಮನ್ಯುಃ ಸುಸಂಕ್ರುದ್ಧೋ ಭ್ರಾತರಂ ಭರತರ್ಷಭ । ಶರೈಃ ಪಞ್ಚಾಶತೈ ರಾಜನ್ಕ್ಷಿಪ್ರಹಸ್ತೋಽಭ್ಯವಿಧ್ಯತ
ಅಭಿಮನ್ಯು ಕೂಡ ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ತನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಐವತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಪಿ ಪುನಸ್ತಸ್ಯ ಧನುಶ್ಚಿಚ್ಛೇದ ಪತ್ರಿಣಾ। ಮುಷ್ಟಿದೇಶೇ ಮಹಾರಾಜ ತತಸ್ತೇ ಚುಕ್ರುಶುರ್ಜನಾಃ
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೂಡ ಮತ್ತೆ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಆಗ ಜನರು ಕೂಗಿದರು.
ತದ್ವಿಹಾಯ ಧನುಶ್ಛಿನ್ನಂ ಸೌಭದ್ರಂ ಪರವೀರಹಾ। ಅನ್ಯದಾದತ್ತವಾಂಶ್ಚಿತ್ರಂ ಕಾರ್ಮುಕಂ ವೇಗವತ್ತರಮ್
ಅಭಿಮನ್ಯು ತನ್ನ ಮುರಿದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಸೌಭದ್ರನು ಮತ್ತೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ, ವೇಗವಾದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
ತೌ ತತ್ರ ಸಮರೇ ಯುಕ್ತೌ ಕೃತಪ್ರತಿಕೃತೈಷಿಣೌ । ಅನ್ಯೋನ್ಯಂ ವಿಶಿಸ್ವೈಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಜಘ್ನತುಃ ಪುರುಷರ್ಷಭೌ
ಆ ಸಮರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾಪುರುಷರು, ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೊಡೆದರು.
ತತೋ ದುರ್ಯೋಧನೋ ರಾಜ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುತ್ರಂ ಮಹಾರಥಮ್। ಪೀಡಿತಂ ತವ ಪೌತ್ರೇಣ ಪ್ರಾಯಾತ್ತತ್ರ ಪ್ರಜೇಶ್ವರಃ
ಅಯ್ಯಾ ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗನಿಂದ ತನ್ನ ಮಗ ಮಹಾರಥಿಯನ್ನು ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ದುರ್ಯೋಧನನು, ಜನಾಧಿಪತಿಯಾದ ನೀನೋಡುತ್ತಾ, ಅತ್ತ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದೆ ಬಂದನು.
ಸನ್ನಿವೃತ್ತೇ ತವ ಸುತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಜನಾಧಿಪಾಃ । ಆರ್ಜುನಿಂ ರಥವಂಶೇನ ಸಮನ್ತಾತ್ಪರ್ಯವಾರಯನ್
ನಿನ್ನ ಮಗನು ಹಿಂತಿರುಗಿದಾಗ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ಸೇರಿ, ರಥಗಳ ಸಮೇತ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದರು.
ಸ ತೈಃ ಪರಿವೃತಃ ಶೂರೈಃ ಶೂರೋ ಯುಧಿ ಸುದುರ್ಜಯೈಃ । ನ ಸ್ಮ ಪ್ರವ್ಯಥತೇ ರಾಜನ್ಕೃಷ್ಣತುಲ್ಯಪರಾಕ್ರಮಃ
ಅರ್ಜುನನು, ಕೃಷ್ಣನಂತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ವೀರನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆ ಅಪಾರ ಶೂರರು ಸುತ್ತುವರೆದರೂ, ذೆನ್ದೆಗಲದೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು.
ಸೌಭದ್ರಮಥ ಸಂಸಕ್ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರ ಧನಂಜಯಃ । ಅಭಿದುದ್ರಾವ ವೇಗೇನ ತ್ರಾತುಕಾಮಃ ಸ್ವಮಾತ್ಮಜಮ್
ಅಲ್ಲಿ ಸೌಭದ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಧನಂಜಯನು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವೇಗವಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು.
ತತಃ ಸರಥನಾಗಾಶ್ವಾ ಭೀಷ್ಮದ್ರೋಣಪುರೋಗಮಾಃ । ಅಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ರಾಜಾನಃ ಸಹಿತಾಃ ಸವ್ಯಸಾಚಿನಮ್
ಆಗ ಭೀಷ್ಮ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರು ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸವ್ಯಾಸಾಚಿಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು.
ಉದ್ವೂತಂ ಸಹಸಾ ಭೌಮಂ ನಾಗಾಶ್ವರಥಪತ್ತಿಭಿಃ । ದಿವಾಕರರಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಜಸ್ತೀವ್ರಮದೃಶ್ಯತ
ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳು ಸೈನಿಕರಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಏಕಿ ಎದ್ದ ಧೂಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಅರ್ಜುನನ ರಥದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.
ತಾನಿ ನಾಗಸಹಸ್ರಾಣಿ ಭೂಮಿಪಾಲಶತಾನಿ ಚ। ತಸ್ಯ ಬಾಣಪಥಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಾಭ್ಯವರ್ತನ್ತ ಸರ್ವಶಃ
ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಬಂದ ಸಾವಿರಾರು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ರಾಜರು, ಮುಂದೆ ಸಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತರು.
ಪ್ರಣೇದುಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ಬಭೂವುಸ್ತಿಮಿರಾ ದಿಶಃ। ಕುರೂಣಾಂ ಚಾನಯಸ್ತೀವ್ರಃ ಸಮದೃಶ್ಯತ ದಾರುಣಃ
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಳಲು ಕೂಗಿದವು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಕತ್ತಲಾಯಿತು, ಕುರುಗಳ ನಡುವೆ ಭಯಾನಕವಾದ ಅನರ್ಥವು ಉಂಟಾಯಿತು.
ನಾಪ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ನ ದಿಶೋ ನ ಭೂಮಿರ್ನ ಚ ಭಾಸ್ಕರಃ । ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಸ್ತ್ರಸಙ್ಘೈಃ ಕಿರೀಟಿನಃ
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕಿರೀಟಧಾರಿಯ ಆಯುಧಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಆಕಾಶ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಭೂಮಿ, ಭಾಸ್ಕರನು ಯಾರೂ ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋದವು.
ಸಾದಿತಾ ರಥನಾಗಾಶ್ಚ ಹತಾಶ್ವಾ ರಥಿನೋ ರಣೇ। ವಿಪ್ರದ್ರುತರಥಾಃ ಕೇಚಿದ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ರಥಯೂಥಪಾಃ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಥಗಳು, ಆನೆಗಳು ಬಿದ್ದವು, ಕುದುರೆಗಳು ಸತ್ತವು, ರಥಸಾರಥಿಗಳು ಹತರಾದರು; ಕೆಲವರು ರಥಗಳು ಮುರಿದು ಓಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.
ವಿರಥಾ ರಥಿನಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಧಾವಮಾನಾಃ ಸಮನ್ತತಃ । ತತ್ರತತ್ರೈವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಸಾಯುಧಾಃ ಸಾಙ್ಗದೈರ್ಭುಜೈಃ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ರಥವಿಲ್ಲದೆ, ಆಯುಧಗಳೂ ಅಂಗದಗಳೂ ಧರಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.
ಹಯಾರೋಹಾ ಹಯಾಂಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಗಜಾರೋಹಾಶ್ಚ ದನ್ತಿನಃ । ಅರ್ಜುನಸ್ಯ ಭಯಾದ್ರಾಜನ್ಸಮನ್ತಾದ್ವಿಪ್ರದುದ್ರುವುಃ
ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು, ಆನೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅರ್ಜುನನ ಭಯದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಓಡಿದರು.
ರಥೇಭ್ಯಶ್ಚ ಗಜೇಭ್ಯಶ್ಚ ಹಯೇಭ್ಯಶ್ಚ ನರಾಧಿಪಾಃ । ಪತಿತಾಃ ಪಾತ್ಯಮಾನಾಶ್ಚ ದೃಶ್ಯನ್ತೇಽರ್ಜುನಸಾಯಕೈಃ
ರಥ, ಆನೆ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ರಾಜರು ಅರ್ಜುನನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಬಿದ್ದು, ಬಿದ್ದವರನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು.
ಸಗದಾನುದ್ಯತಾನ್ಬಾಹೂನ್ಸಖಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ । ಸಪ್ರಾಸಾಂಶ್ಚ ಸತೂಣೀರಾನ್ಸಶರಾನ್ಸಶರಾಸನಾನ್
ವಿಶಾಂಪತೇ, ಗದೆಯನ್ನು, ಖಡ್ಗವನ್ನು, ಭಾಲವನ್ನು, ತೂಣಿಯನ್ನು, ಬಾಣಗಳನ್ನು, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎತ್ತಿದ ಯೋಧರ ಕೈಗಳನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ತನ್ನ ಭಯಾನಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಡಿದನು.
ಸಾಙ್ಕುಶಾಕನ್ಸಪತಾಕಾಂಶ್ಚ ತತ್ರತತ್ರಾರ್ಜುನೋ ನೃಣಾಮ್ । ನಿಚಕರ್ತ ಶರೈರುಗ್ರೈ ರೌದ್ರಂ ವಪುರಧಾರಯತ್
ಅರ್ಜುನನು ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಂಕುಶ, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಮನುಷ್ಯರ ಕೈಗಳನ್ನು ಭಯಾನಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕಡಿದು, ಭಯಾನಕ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.