ಆದಿತ್ಯಪಥಗಃ ಕೇತುಸ್ತಸ್ಯಾದ್ಭುತಮನೋರಮಃ । ಶಾಸನಾತ್ಪುರುಹೂತಸ್ಯ ನಿರ್ಮಿತೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ
ಆ ವ್ಯೂಹದ ಧ್ವಜವು ಸೂರ್ಯನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಪುರೂಹುತನ ಆದೇಶದಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು.
ಇನ್ದ್ರಾಯುಧಸವರ್ಣಾಭಿಃ ಪತಾಕಾಭಿರಲಙ್ಕೃತಃ । ಆಕಾಶಗ ಇವಾಕಾಶೇ ಗನ್ಧರ್ವನಗರೋಪಮಃ
ಇಂದ್ರಾಯುಧದಂತೆ ಕಾಣುವ ಧ್ವಜಪಟಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆ ಧ್ವಜವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವನಗರದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.
ನೃತ್ಯಮಾನ ಇವಾಭಾತಿ ರಥಚರ್ಯಾಸು ಮಾರಿಷ । ತೇನ ರತ್ನವತಾ ಪಾರ್ಥಃ ಸ ಚ ಗಾಣ್ಡೀವಧನ್ವನಾ
ಆ ರತ್ನಭರಿತ ಧ್ವಜವು ರಥಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುವಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಮಾರಿಷ. ಆ ಧ್ವಜದೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಡೀವಧಾರಿ ಪಾರ್ಥನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು.
ಬಭೂವ ಪರಮೋಪೇತಃ ಸುಮೇರುರಿವ ಭಾನುನಾ । ಶಿರೋಭೂದ್ದ್ರುಪದೋ ರಾಜಾ ಮಹತ್ಯಾ ಸೇನಯಾ ವೃತಃ
ಅವನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುವ ಸುಮೇರುಪರ್ವತದಂತೆ ಪರಮದೀಪ್ತನಾದನು. ಮುಂದೆ ದ್ರುಪದ ಮಹಾರಾಜನು ಮಹಾಸೈನ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು.
ಕುನ್ತಿಭೋಜಶ್ಚ ಚೈದ್ಯಶ್ಚ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಾಂ ತೌ ಜನೇಶ್ವರೌ । ದಾಶಾರ್ಣಕಾಃ ಪ್ರಭದ್ರಾಶ್ಚ ದಾಶೇರಕಗಣೈಃ ಸಹ
ಕುಂತಿಭೋಜನು ಮತ್ತು ಚೇದಿರಾಜನು, ಆ ಇಬ್ಬರು ಜನಾಧಿಪತಿಗಳು, ವ್ಯೂಹದ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ದಾಶಾರ್ಣರು, ಪ್ರಭದ್ರರು ಮತ್ತು ದಾಶೇರ್ಕರ ಬಳಗವೂ ಅವರೊಡನೆ ಇದ್ದರು.
ಅನೂಪಕಾಃ ಕಿರಾತಾಶ್ಚ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಭರತರ್ಷಭ । ಪಟಚ್ಚರೈಶ್ಚ ಪೌಣ್ಡ್ರೈಶ್ಚ ರಾಜನ್ಪೌರವಕೈಸ್ತಥಾ
ಅನುಪಕರು, ಕಿರಾತರು ವ್ಯೂಹದ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು, ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠ. ಪಟಚ್ಚರರು, ಪೌಂಡ್ರರು ಮತ್ತು ಪೌರವರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜನೇ.
ನಿಷಾದೈಃ ಸಹಿತಶ್ಚಾಪಿ ಪೃಷ್ಠಮಾಸೀದ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ। ಪಕ್ಷೌ ತು ಭೀಮಸೇನಶ್ಚ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನಶ್ಚ ಪಾರ್ಷತಃ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ನಿಷಾದರೊಡಗೂಡಿ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಪೃಶತಪುತ್ರ ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನನು ಇಬ್ಬರೂ ಎರಡು ಬದಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ದ್ರೌಪದೇಯಾಭಿಮನ್ಯುಶ್ಚ ಸಾತ್ಯಕಿಶ್ಚ ಮಹಾರಥಃ । ಪಿಶಾಚಾ ದಾರದಾಶ್ಚೈವ ಪುಣ್ಡ್ರಾಃ ಕುಣ್ಡೀವಿಷೈಃ ಸಹ
ದ್ರೌಪದಿಯ ಪುತ್ರರು, ಅಭಿಮನ್ಯು ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲಶಾಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ, ಜೊತೆಗೆ ಪಿಶಾಚರು, ದಾರದರು, ಪುಂಡ್ರರು ಮತ್ತು ಕುಂಡೀವಿಷದವರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಮಾರುತಾ ಧೇನುಕಾಶ್ಚೈವ ತಂಗಮಾಃ ಪರತಂಗಣಾಃ । ಬಾಹ್ಲಿಕಾಸ್ತಿತ್ತಿರಾಶ್ಚೈವ ಚೋಲಾಃ ಪಾಣ್ಡ್ಯಾಶ್ಚ ಭಾರತ
ಮಾರುತರು, ಧೇನುಕರು, ತಂಗಮರು, ಪರತಂಗಣರು, ಬಾಹ್ಲಿಕರು, ತಿತ್ತಿರರು, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು, ಭಾರತ.
ಏತೇ ಜನಪದಾ ರಾಜನ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಕ್ಷಮಾಶ್ರಿತಾಃ । ಅಗ್ನಿವೇಶಾಸ್ತುದ್ದುಣ್ಡಾಶ್ಚ ಮಾಲವಾ ದಾನಭಾರಯಃ
ಈ ಜನಪದಗಳು, ರಾಜನೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಗ್ನಿವೇಶ್ಯರು, ದುಡ್ಡುಣರು, ಮಾಲವರು ಮತ್ತು ದಾನಭಾರಯರು ಕೂಡ ಇದ್ದರು.
ಶಬರಾ ಉದ್ಭಸಾಶ್ಚೈವ ವತ್ಸಾಶ್ಚ ಸಹ ನಾಕುಲೈಃ । ನಕುಲಃ ಸಹದೇವಶ್ಚ ವಾಮಂ ಪಕ್ಷಂ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ
ಶಬರರು, ಉದ್ಭಸರು ಮತ್ತು ವತ್ಸರು, ಜೊತೆಗೆ ನಕುಲರೊಡನೆ ಇದ್ದರು. ನಕುಲ ಮತ್ತು ಸಹದೇವನು ಎಡಬದಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
ರಥಾನಾಮಯುತಂ ಪಕ್ಷೌ ಶಿರಸ್ತು ನಿಯುತಂ ತಥಾ। ಪೃಷ್ಠಮರ್ಬುದಮೇವಾಸೀತ್ಸಹಸ್ರಾಮಿ ಚ ವಿಂಶತಿಃ
ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ರಥಗಳು ಇದ್ದವು, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ ರಥಗಳು, ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತಾಯಿರದಷ್ಟು ಇದ್ದವು.
ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ನಿಯುತಂ ಚಾಪಿ ಸಹಸ್ರಾಮಿ ಚ ಸಪ್ತತಿಃ । ಪಕ್ಷಕೋಟಿಪ್ರಪಕ್ಷೇಷು ಪಕ್ಷಾನ್ತೇಷು ಚ ವಾರಣಾಃ
ಕಂಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎಪ್ಪತ್ತಾಯಿರದಷ್ಟು ಇದ್ದವು. ಬದಿಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಜಗ್ಮುಃ ಪರಿವೃತಾ ರಾಜಂಶ್ಚಲನ್ತ ಇವ ಪರ್ವತಾಃ । ಜಘನಂ ಪಾಲಯಾಮಾಸ ವಿರಾಟಃ ಸಹ ಕೇಕಯೈಃ
ಅವರು ಸುತ್ತುವಂತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು, ರಾಜನೇ, ಚಲಿಸುವ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿರಾಟನು ಕೇಕಯರೊಡನೆ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದನು.
ಕಾಶಿರಾಜಶ್ಚ ಶೈಬ್ಯಶ್ಚ ರಥಾನಾಮಯುತೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ । ಏವಮೇನಂ ಮಹಾವ್ಯೂಹಂ ವ್ಯೂಹ್ಯ ಭಾರತ ಪಾಣ್ಡವಾಃ
ಕಾಶಿರಾಜನು ಮತ್ತು ಶೈಬ್ಯನು ಮೂವತ್ತಾಯಿರ ರಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ, ಭಾರತ, ಪಾಂಡವರು ಆ ಮಹಾ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಸೂರ್ಯೋಧಯಂ ತ ಇಚ್ಛತಃ ಸ್ಥಿತಾ ಯುದ್ಧಾಯ ದಂಶಿತಾಃ । ತೇಷಾಮಾದಿತ್ಯವರ್ಮಾನಿ ವಿಮಲಾನಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ । ಶ್ವೇತಚ್ಛತ್ರಾಣ್ಯಶೋಭನ್ತ ವಾರಣೇಷು ರಥೇಷು ಚ
ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕವಚಗಳು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಮಲಿನವಿಲ್ಲದವು. ಆನೆಗಳ ಮೇಲೂ ರಥಗಳ ಮೇಲೂ ಬಿಳಿ ಛತ್ರಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ಕ್ರೌಞ್ಚಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತೋ ವ್ಯೂಹಮಭೇದ್ಯಂ ತನಯಸ್ತವ । ರಕ್ಷಮಾಣಂ ಮಹಾಘೋರಂ ಪಾರ್ಥೇನಾಮಿತತೇಜಸಾ
ಅಜೇಯವಾದ ಕ್ರೌಂಚ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಿನ್ನ ಮಗನು—
ಆಚಾರ್ಯಮುಪಸಂಗಮ್ಯ ಕೃಪಂ ಶಲ್ಯಂ ಚ ಪಾರ್ಥಿವ । ಸೌಮದತ್ತಿಂ ವಿಕರ್ಣಂ ಚ ಸೋಽಶ್ವತ್ಥಾಮಾನಮೇವ ಚ
ಆಚಾರ್ಯನು, ಕೃಪನು, ಶಲ್ಯನು, ರಾಜನು, ಸೋಮದತ್ತನು, ವಿಕರ್ಣನು ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಇವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ದುಃಶಾಕಸನಾದೀನ್ಭ್ರಾತೄಂಶ್ಚ ಸರ್ವನೇವ ಚ ಭಾರತ । ಅನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಸುಬಹೂಞ್ಶೂರಾನ್ಯುದ್ಧಾಯ ಸಮುಪಾಗತಾನ್
ದುಃಶಾಸನ ಮತ್ತು ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸಹೋದರರು, ಭಾರತ, ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಶೂರವೀರರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಪ್ರಾಹೇದಂ ವಚನಂ ಕಾಲೇ ಹರ್ಷಯಂಸ್ತನಯಸ್ತವ । ನಾನಾಶಸ್ತ್ರಪ್ರಹರಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಯುದ್ಧವಿಶಾರದಾಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಮಗನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಅನೇಕ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದೀರಿ.'
ಏಕೈಕಶಃ ಸಮರ್ಥಾ ಹಿ ಯೂಯಂ ಸರ್ವೇ ಮಹಾರಥಾಃ । ಪಾಣ್ಡುಪುತ್ರಾನ್ರಣೇ ಹನ್ತುಂ ಸಸೈನ್ಯಾನ್ಕಿಮು ಸಂಹತಾಃ
'ನೀವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯೂ ಪಾಂಡುಪುತ್ರರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಮಹಾರಥರು. ಒಟ್ಟಾಗಿ ಇದ್ದಾಗ ಎಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ!
ಅಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತದಸ್ಮಾಕಂ ಬಲಂ ಭೀಷ್ಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್ । ಪರ್ಯಾಪ್ತಮಿದಮೇತೇಷಾಂ ಬಲಂ ಭೀಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್
'ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ; ಅವರದು ಭೀಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.'
ಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಶೂರಸೇನಾಶ್ಚ ವೇತ್ರಿಕಾಃ ಕುಕುರಾಸ್ತಥಾ । ಆರೋಚಕಾಸ್ತ್ರಿಗರ್ತಾಶ್ಚ ಮದ್ರಕಾ ಯವನಾಸ್ತಥಾ
'ಸಂಸ್ಥಾನರು, ಶೂರಸೇನರು, ವೇತ್ರಿಕರು, ಕುಕುರುಗಳು, ಆರೋಚಕರು, ತ್ರಿಗರ್ತರು, ಮದ್ರಕರು ಮತ್ತು ಯವನರು—'
ಶತ್ರುಂಜಯೇನ ಸಹಿತಾಸ್ತಥಾ ದುಃಶಾಸನೇನ ಚ । ವಿಕರ್ಣೇನ ಚ ವೀರೇಣ ತಥಾ ನನ್ದೋಪನನ್ದಕೈಃ
'ಶತ್ರುಂಜಯನೊಡನೆ, ದುಃಶಾಸನನೊಡನೆ, ವೀರ ವಿಕರ್ಣನೊಡನೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಂದ ಮತ್ತು ಉಪನಂದಕರೊಡನೆ—'
ಚಿತ್ರಸೇನೇನ ಸಹಿತಾಃ ಸಹಿತಾಃ ಪಾರಿಭದ್ರಕೈಃ । ಭೀಷ್ಮಮೇವಾಭಿರಕ್ಷನ್ತು ಸಹ ಸೈನ್ಯಪುರಸ್ಕೃತಾಃ
ಚಿತ್ರಸೇನನ ಜೊತೆ ಹಾಗೂ ಪಾರಿಭದ್ರಕರೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಸೇನೆಗಳನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು, ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುಂದೆ ಬಂದರು.
ತತೋ ಭೀಷ್ಮಶ್ಚ ದ್ರೋಣಶ್ಚ ತವ ಪುತ್ರಾಶ್ಚ ಮಾರಿಷ । ಅವ್ಯೂಹನ್ತ ಮಹಾವ್ಯೂಹಂ ಪಾಣ್ಡೂನಾಂ ಪ್ರತಿಬಾಧಕಮ್
ಆಮೇಲೆ ಭೀಷ್ಮರು, ದ್ರೋಣರು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರರು, ಮಹರ್ಷೇ, ಪಾಂಡವರು ಎದುರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಯುದ್ಧವ್ಯೂಹವನ್ನು ಹೂಡಿದರು.
ಭೀಷ್ಮಃ ಸೈನ್ಯೇನ ಮಹತಾ ಸಮನನ್ತಾತ್ಪರಿವಾರಿತಃ । ಯಯೌ ಪ್ರಕರ್ಷನ್ಮಹತೀಂ ವಾಹಿನೀಂ ಸರರಾಡಿವ
ಭೀಷ್ಮರು ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಭಾರಿ ಸೇನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಮಹಾ ಸೇನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೊತೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ರಾಜನಂತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು.
ತಮನ್ವಾಯಾನ್ಮಹೇಷ್ವಾಸೋ ಭಾರದ್ವಾಜಃ ಪ್ರತಾಪವಾನ್ । ಕುನ್ತಲೈಶ್ಚ ದಶಾರ್ಣೈಶ್ಚ ಮಾಗಧೈಶ್ಚ ವಿಶಾಂಪತೇ
ಮಹಾ ಧನುರ್ಧಾರಿ ಭಾರದ್ವಾಜ ಪುತ್ರ ದ್ರೋಣರು, ಕುಂತಲ, ದಶಾರ್ಣ, ಮಾಗಧರೊಂದಿಗೆ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ರಾಜಾಧಿರಾಜ.
ವಿದಮರ್ಭೈರ್ಮೇಕಲೈಶ್ಚೈವ ಕರ್ಣಪ್ರಾವರಣೈರಪಿ । ಸಹಿತಾಃ ಸರ್ವಸೈನ್ಯೇನ ಭೀಷ್ಮಮಹಾವಶೋಭಿನಮ್
ವಿದರ್ಭ, ಮೇಕಲ, ಕರ್ಣನ ರಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸೇನೆಗೂ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.
ಗಾನ್ಧಾರಾಃ ಸಿನ್ಧುಸೌವೀರಾಃ ಶಿಬಯೋಽಥ ವಸಾತಯಃ। ಶಕುನಿಶ್ಚ ಸ್ವಸೈನ್ಯೇನ ಭೀಷ್ಮಮಾಹವಶೋಭಿನಮ್
ಗಾಂಧಾರ, ಸಿಂಧು, ಸೌವೀರ, ಶಿಬಿ, ವಸಾತ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಕುನಿ ಕೂಡ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯುತನಾದ ಭೀಷ್ಮರ ಬಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು.