ತೇ ಸೇನೇ ಸ್ತಿಮಿತೇ ಸಞ್ಜೇ ವೀಕ್ಷಮಾಣೇ ಪರಸ್ಪರಮ್ । ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋರ್ವೇಗೋ ಯಥೈವೈತ್ಯ ಪರಸ್ಪರಮ್
ಆ ಸೇನೆಗಳು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು; ಗಂಗೆಯೂ ಯಮುನೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಂತೆ ಅವುಗಳು ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದವು.
ಏವಂ ಪ್ರವತ್ತೇ ತೇ ಸೇನೇ ನಿಃಶಬ್ದೇ ಜನಸಂಸದಿ । ಚಿತ್ರೇ ಪಟ ಇವಾಲೇಖ್ಯೇ ದರ್ಶನೀಯತರೇ ಶುಭೇ
ಹೀಗಾಗಿ ಆ ಸೇನೆಗಳು ಜನಸಮೂಹದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದವು; ಸುಂದರವಾದ ಚಿತ್ರಪಟದ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿದ ಚಿತ್ರವನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದವು.
ತತೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಮವಸ್ಥಿತೇ। ತೇ ಸೇನೇ ಸಾಗರಪ್ರಖ್ಯೇ ಮುಹುಃ ಪ್ರಜ್ವಲಿತೇ ನೃಪ
ಆಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು, ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ಸೇನೆಗಳು ಸಾಗರದಂತೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ—
ವಿಮುಚ್ಯ ಕವಚಂ ವೀರೋ ನಿಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚ ವರಾಯುಧಮ್ । ಅವರುಹ್ಯ ರಥಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಪದ್ಮ್ಯಾಮೇವ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ
ಆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯು ತನ್ನ ಕವಚವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ, ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಆಯುಧವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟು, ರಥದಿಂದ ಬೇಗ ಇಳಿದು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.
ಪಿತಾಮಹಮಭಿಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಧರ್ಮರಾಜೋ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ । ವಾಗ್ಯತಃ ಪ್ರಯಯೌ ಧೀರಃ ಪ್ರಾಙ್ಭುಖೋ ರಿಪುವಾಹಿನೀಮ್
ಪಿತಾಮಹನನ್ನು ನೋಡಿದ ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಯೆಡೆಗೆ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ತಂ ಪ್ರಯಾನ್ತಮಭಿಪ್ರೇಭ್ಯ ಕುನ್ತೀಪುತ್ರೋ ಧನಞ್ಜಯಃ । ಅವತೀರ್ಯ ರಥಾತ್ತೂರ್ಣಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಸಹಿತೋಽನ್ವಯಾತ್
ಅವನನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಕುಂತೀಪುತ್ರ ಧನಂಜಯನು, ತನ್ನ ಅಣ್ಣಂದಿರೊಂದಿಗೆ ರಥದಿಂದ ಬೇಗ ಇಳಿದು, ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದನು.
ವಾಸುದೇವಶ್ಚ ಭಗವಾನ್ಪೃಷ್ಠತೋಽನುಜಗಾಮ ತಮ್ । ತಥಾ ಮುಖ್ಯಾಶ್ಚ ರಾಜಾನಸ್ತಚ್ಚಿತ್ತಾ ಜಗ್ಮುರುತ್ಸುಕಾಃ
ಪರಮಪವಿತ್ರ ವಾಸುದೇವನು ಕೂಡ ಅವನ ಹಿಂದೆ ಹೋದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ರಾಜರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೋದರು.
ಕಿಂ ತೇ ವ್ಯವಸಿತಂ ರಾಜನ್ಯದಸ್ಮಾನಪಹಾಯ ವೈ। ಪ್ರದ್ಮ್ಯಾಮೇವ ಪ್ರಯಾತೋಽಸಿ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ರಿಪುವಾಹಿನೀಮ್
ಓ ರಾಜಾ, ನೀನು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಏಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ನೀನು ಏನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೀಯೆ?
ಕ್ವ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ರಾಜೇನ್ದ್ರ ನಿಕ್ಷಿಪ್ತಕವಚಾಯುಧಃ। ದಂಶಿತೇಷ್ವರಿಸೈನ್ಯೇಷು ಭ್ರಾತೄನುತ್ಸೃಜ್ಯ ಪಾರ್ಥಿವ
ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನೀನು ಕವಚ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶತ್ರುಗಳ ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಣ್ಣಂದಿರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಹೊರಟಿದ್ದೀಯೆ?
ಏವಂ ಗತೇ ತ್ವಯಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠೇ ಮಮ ಭ್ರಾತರಿ ಭಾರತ। ಭೀಮೇ ದುನೋತಿ ಹೃದಯಂ ಬ್ರೂಹಿ ಗನ್ತಾ ಭವಾನ್ಕ್ವ ನು
ಓ ಭಾರತ, ನನ್ನ ಹಿರಿಯ ಅಣ್ಣನೇ, ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಭೀಮನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗಿದೆ; ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಮಗೆ ಹೇಳು.
ಅಸ್ಮಿನ್ರಣಸಮೂಹೇ ವೈ ವರ್ತಮಾನೇ ಮಹಾಭಯೇ। ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಕ್ವ ನು ಗನ್ತಾಸಿ ಶತ್ರೂನಭಿಮುಖೋ ನೃಪ
ಈ ಮಹಾ ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧದ ನಡುವೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶತ್ರುಗಳ ಎದುರಿಗೆ ನೀನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಓ ರಾಜಾ?
ಏವಮಾಭಾಷ್ಯಮಾಣೋಽಪಿ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಕುರುನನ್ದನಃ। ನೋವಾಚ ವಾಗ್ಯತಃ ಕಿಂಚಿದ್ಗಚ್ಛತ್ಯೇವ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ
ಅವನ ಅಣ್ಣಂದಿರೆಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರೂ, ಕುರುಕುಲದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಏನೂ ಹೇಳದೆ, ಮೌನವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದನು.
ತಾನುವಾಚ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೋ ವಾಸುದೇವೋ ಮಹಾಮನಾಃ । ಅಭಿಪ್ರಾಯೋಽಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾತೋ ಮಯೇತಿ ಪ್ರಹಸನ್ನಿವ
ಆಗ ಮಹಾಪ್ರಜ್ಞನಾದ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ವಾಸುದೇವನು ಅವರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ,' ಎಂದು ಸ್ಮಿತವನ್ನಿಟ್ಟು ಹೇಳಿದರು.
ಏಷ ಭೀಷ್ಮಂ ತಥಾ ದ್ರೋಣಂ ಗೌತಮಂ ಶಲ್ಯಮೇವ ಚ। ಅನುಮಾನ್ಯ ಗುರೂನ್ಸರ್ವಾನ್ಯೋತ್ಸ್ಯತೇ ಪಾರ್ಥಿವೋಽರಿಭಿಃ
ಅವನು ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ, ಗೌತಮ ಮತ್ತು ಶಲ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಗುರುಗಳ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಹೊರಡುವನು.
ಶ್ರೂಯತೇ ಹಿ ಪುರಾಕಲ್ಪೇ ಗುರೂನನನುಮಾನ್ಯ ಯಃ। ಯುಧ್ಯತೇ ಸ ಭವೇದ್ವ್ಯಕ್ತಮಪಧ್ಯಾತೋ ಮಹತ್ತರೈಃ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಗುರುಗಳ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು ಮಹಾನ್ ಜನರಿಂದ ಖಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಅನುಮಾನ್ಯ ಯಥಾಶಾಸ್ತ್ರಂ ಯಸ್ತು ಯುಧ್ಯೇನ್ಮಹತ್ತರೈಃ । ಧ್ರುವಸ್ತಸ್ಯ ಜಯೋ ಯುದ್ಧೇ ಭವೇದಿತಿ ಮತಿರ್ಮಮ
ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಂತೆ ಹಿರಿಯರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದವನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ.
ಏವಂ ಬ್ರುವತಿ ಕೃಷ್ಣೇಽತ್ರ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಚಮೂಂ ಪ್ರತಿ। ಹಾಹಾಕಾರೋ ಮಹಾನಾಸೀನ್ನಿಃಶಬ್ದಾಸ್ತ್ವಪರೇಽಭವನ್
ಕೃಷ್ಣನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರರ ಸೇನೆಗೆ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಕೆಲವರು ಬಹಳ ಶಬ್ದಮಾಡಿದರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು.
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ ದೂರಾದ್ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಸೈನಿಕಾಃ । ಮಿಥಃ ಸಂಕಥಯಾಂಚಕ್ರುರೇಷೋ ಹಿ ಕುಲಪಾಂಸನಃ
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಸೈನಿಕರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, 'ಇವನು ನಮ್ಮ ಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ತಂದವನು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ವ್ಯಕ್ತಂ ಭೀತ ಇವಾಭ್ಯೇತಿ ರಾಜಾಸೌ ಭೀಷ್ಮಮನ್ತಿಕಮ್ । ಯುಧಿಷ್ಠಿರಃ ಸಸೋದರ್ಯಃ ಶರಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯಾಚಕಃ
ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯವಿರುವಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಭೀಷ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದನು.
ಧನಞ್ಜಯೇ ಕಥಂ ನಾಥೇ ಪಾಣ್ಡವೇ ಚ ವೃಕೋದರೇ । ನಕುಲೇ ಸಹದೇವೇ ಚ ಭೀತಿರಭ್ಯೇತಿ ಪಾಣ್ಡವಮ್
ಧನಂಜಯನು ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೀಮ, ನಕುಲ, ಸಹದೇವರು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಪಾಂಡವನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಭಯ ಬಂತು ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.
ನ ನೂನಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲೇ ಜಾತಃ ಸಂಪ್ರಥಿತೇ ಭುವಿ। ಯಥಾಽಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಭೀತಮಲ್ಪಸತ್ವಸ್ಯ ಸಂಯುಗೇ
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಇವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.
ತತಸ್ತೇ ಸೈನಿಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಸ್ಮ ಕೌರವಾನ್ । ಹೃಷ್ಟಾಃ ಸುಮನಸೋ ಭೂತ್ವಾ ಚೇಲಾನಿ ದುಧುವುಶ್ಚ ಹ
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕುರುವರನ್ನು ಹೊಗಳಿ, ತಮ್ಮ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು.
ವ್ಯನಿನ್ದಂಶ್ಚ ತಥಾ ಸರ್ವೇ ಯೋಧಾಸ್ತವ ವಿಶಾಂಪತೇ। ಯುಧಿಷ್ಠಿರಂ ಸಸೋದರ್ಯಂ ಸಹಿತಂ ಕೇಶವನೇನ ಹಿ
ರಾಜನೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಧರು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮಗಳನ್ನು ಹಾಸ್ಯಮಾಡಿದರು.
ತತಸ್ತತ್ಕೌರವಂ ಸೈನ್ಯಂ ಧಿಕ್ವೃತ್ವಾ ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರಮ್ । ನಿಃಶಬ್ದಮಭವತ್ತೂರ್ಣಂ ಪುನರೇವ ವಿಶಾಂಪತೇ
ಅವರೇನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನನ್ನು ನಿಂದಿಸಿ, ಕುರು ಸೇನೆ ಮತ್ತೆ ತಕ್ಷಣ ಮೌನವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು, ರಾಜನೇ.
ಕಿಂ ನು ವಕ್ಷ್ಯಾತಿ ರಾಜಾಽಸೌ ಕಿಂ ಭೀಷ್ಮಃ ಪ್ರತಿವಕ್ಷ್ಯತಿ। ಕಿಂ ಭೀಮಃ ಸಮರಶ್ಲಾಘೀ ಕಿಂ ನು ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನಾವಿತಿ
ಆ ರಾಜನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ? ಭೀಷ್ಮನು ಏನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಭೀಮನು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ? ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.
ವಿವಕ್ಷಿತಂ ಕಿಮಸ್ಯೇತಿ ಸಂಶಯಃ ಸುಮಹಾನಭೂತ್ । ಉಭಯೋ ಸೇನಯೋ ರಾಜನ್ಯುಧಿಷ್ಠಿರಕೃತೇ ತದಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಏನು ಹೇಳಲು ಹೊರಟಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ಸಂಶಯ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
ಸೋಽವಗಾಹ್ಯ ಚಮೂಂ ಶತ್ರೋಃ ಶರಶಕ್ತಿಸಮಾಕುಲಾಮ್ । ಭೀಷ್ಮಮೇವಾಭ್ಯಾತ್ತೂರ್ಣಂ ಭ್ರಾತೃಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಃ
ಅವನು ತನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರೊಂದಿಗೆ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಭಾಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಶತ್ರು ಸೇನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು.
ತಮುವಾಚ ತತಃ ಪಾದೌ ಕಾರಭ್ಯಾಂ ಪೀಡ್ಯ ಪಾಣ್ಡವಃ । ಭೀಷ್ಮಂ ಶಾನ್ತನವಂ ರಾಜಾ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಮುಪಸ್ಥಿತಮ್
ಆಗ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಭೀಷ್ಮನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಒತ್ತಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಶಾಂತನುವಿನ ಮಗನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.
ಆಮನ್ತ್ರಯೇ ತ್ವಾಂ ದುರ್ಧರ್ಷ ತ್ವಯಾ ಯೋತ್ಸ್ಯಾಮಹೇ ಸಹ। ಅನಜಾನೀಹಿ ಮಾಂ ತಾತ ಆಶಿಷಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜಯ
ಅಜೇಯನಾದ ಭೀಷ್ಮನೆ, ನಾನಿನ್ನು ವಂದಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಾವು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ತಂದೆಯಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೊಡು.
ಯದ್ಯೇವಂ ನಾಭಿಗಚ್ಛೇಥಾ ಯುಧಿ ಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಪತೇ। ಶಪೇಯಂ ತ್ವಾಂ ಮಹಾರಾಜ ಪರೀಭಾವಾಯ ಭಾರತ
ಪೃಥ್ವೀಪತಿಯಾಗಿ ನೀನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಎದುರಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಂದರೆ, ಮಹಾರಾಜನೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅಪಮಾನಗೊಳಿಸಲು ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆನೆ, ಭಾರತ.