ಕಾರ್ಯಮಿತ್ಯೇವ ಯತ್ಕರ್ಮ ನಿಯತಂ ಕ್ರಿಯತೇಽರ್ಜುನ । ಸಙ್ಗಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಫಲಂ ಚೈವ ಸ ತ್ಯಾಗಃ ಸಾತ್ವಿಕೋ ಮತಃ
ಈ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲೇಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಫಲದ ಬಯಕೆಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ನಿಯತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ತ್ಯಾಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನ ದ್ವೇಷ್ಟ್ಯಕುಶಲಂ ಕರ್ಮ ಕುಶಲೇ ನಾನುಷಜ್ಜತೇ । ತ್ಯಾಗೀ ಸತ್ತ್ವಸಮಾವಿಷ್ಟೋ ಮೇಧಾವೀ ಛಿನ್ನಸಂಶಯಃ
ಯಾರು ಶುದ್ಧತೆ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಶಯರಹಿತನಾಗಿ ದುಷ್ಟ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಶುಭ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಸಾತ್ವಿಕ ತ್ಯಾಗಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.
ನ ಹಿ ದೇಹಭೃತಾ ಶಕ್ಯಂ ತ್ಯಕ್ತುಂ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಶೇಷತಃ । ಯಸ್ತು ಕರ್ಮಫಲತ್ಯಾಗೀ ಸ ತ್ಯಾಗೀತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ
ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಫಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುವವನು ನಿಜವಾದ ತ್ಯಾಗಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
ಅನಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಂ ಮಿಶ್ರಂ ಚ ತ್ರಿವಿಧಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಮ್ । ಭವತ್ಯತ್ಯಾಗಿನೀಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ನ ತು ಸಂನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಕ್ವಚಿತ್
ಅನುಕೂಲ, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ—ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಫಲಗಳು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪಞ್ಚೈತಾನಿ ಮಹಾಬಾಹೋ ಕಾರಣಾನಿ ನಿಬೋಧ ಮೇ। ಸಾಙ್ಖ್ಯೇ ಕೃತಾನ್ತೇ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ಸಿದ್ಧಯೇ ಸರ್ವಕರ್ಮಣಾಂ
ಮಹಾಬಾಹು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ನನಗಿಂದ ಕೇಳು.
ಅಧಿಷ್ಠಾನಂ ತಥಾ ಕರ್ತಾ ಕರಣಂ ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧಮ್। ವಿವಿಧಾಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ಕೇಷ್ಟಾ ದೈವಂ ಚೈವಾತ್ರ ಪಞ್ಚಮಮ್
ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ದೇಹವೆಂಬ ಆಧಾರ, ಕರ್ತೃ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಧನಗಳು, ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ದೈವ.
ಶರೀರವಾಙ್ಭನೋಭಿರ್ಯತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಾರಭತೇ ನರಃ। ನ್ಯಾಯ್ಯಂ ವಾ ವಿಪರೀತಂ ವಾ ಪಞ್ಚೈತೇ ತಸ್ಯ ಹೇತವಃ
ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಒಬ್ಬನು ದೇಹದಿಂದ, ಮಾತಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅದು ನ್ಯಾಯವಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅನ್ಯಾಯವಾದರೂ ಆಗಿರಬಹುದು—ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಐದು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.
ತತ್ರೈವಂ ಸತಿ ಕರ್ತಾರಮಾತ್ಮಾನಂ ಕೇವಲಂ ತು ಯಃ । ಪಶ್ಯತ್ಯಕೃತಬುದ್ಧಿತ್ವಾನ್ನ ಸ ಪಶ್ಯತಿ ದುರ್ಮತಿಃ
ಆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ನಾನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವವನು, ಯೋಗ್ಯವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದವನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ನಿಜವಾದುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ.
ಯಸ್ಯ ನಾಹಂಕೃತೋ ಭವೋ ಬುದ್ಧಿರ್ಯಸ್ಯ ನ ಲಿಪ್ಯತೇ । ಹತ್ವಾಽಪಿ ಸ ಇಮಾಁಲ್ಲೋಕಾನ್ನ ಹನ್ತಿ ನ ನಿಬಧ್ಯತೇ
ಯಾರಲ್ಲಿ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ, ಯಾರ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಯಾವ ದೋಷವೂ ತಗುಲಿಲ್ಲ, ಅವನು ಈ ಲೋಕಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಂದರೂ, ಅವನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನಿಗೆ ಬಂಧನವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಪರಿಜ್ಞಾತಾ ತ್ರಿವಿಧಾ ಕರ್ಮಚೋದನಾ । ಕರಣಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ತೇತಿ ತ್ರಿವಿಧಃ ಕರ್ಮಸಂಗ್ರಹಃ
ಜ್ಞಾನ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು ಮತ್ತು ತಿಳಿಯುವವನು—ಇವು ಮೂರು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುವವುಗಳು; ಸಾಧನ, ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಡುವವನು—ಇವು ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂರು ಭಾಗಗಳು.
ಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮ ಚ ಕರ್ತಾ ಚ ತ್ರಿಧೈವ ಗುಣಭೇದತಃ । ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಗುಣಸಂಖ್ಯಾನೇ ಯಥಾವಚ್ಛೃಣು ತಾನ್ಯಪಿ
ಜ್ಞಾನ, ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಡುವವನು—ಇವು ಗುಣಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ವಿವರವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನೀನು ಕೇಳು.
ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಯೇನೈಕಂ ಭಾವಮವ್ಯಯಮೀಕ್ಷತೇ । ಅವಿಭಕ್ತಂ ವಿಭಕ್ತೇಷು ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಿದ್ಧಿ ಸಾತ್ವಿಕಂ
ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ changeless tattva ಇರುವುದನ್ನು, ವಿಭಜನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀನು ಸಾತ್ವಿಕ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿ.
ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ತು ಯಜ್ಜ್ಞಾನಂ ನಾನಾಭಾವಾನ್ಪೃಥಗ್ವಿಧಾನ್ । ವೇತ್ತಿ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ವಿದ್ಧಿ ರಾಜಸಮ್
ಆದರೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ, ಬೇರೆಬೇರೆ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀನು ರಾಜಸ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿ.
ಯತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನವದೇಕಸ್ಮಿನ್ಕಾರ್ಯೇ ಸಕ್ತಮಹೈತುಕಮ್ । ಅತತ್ತ್ವಾರ್ಥವದಲ್ಪಂ ಚ ತತ್ತಾಸಮಮುದಾಹೃತಮ್
ಒಂದು ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಯುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಸತ್ಯವಲ್ಲದ, ಸೀಮಿತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಾಮಸ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನಿಯತಂ ಸಙ್ಗರಹಿತಮರಾಗದ್ವೇಷತಃ ಕೃತಮ್ । ಅಫಲಪ್ರೇಪ್ಸುನಾ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ಸಾತ್ವಿಕಮುಚ್ಯತೇ
ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರ, ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ರಾಗ-ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ, ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯತ್ತು ಕಾಮೇಪ್ಸುನಾ ಕರ್ಮ ತಾಹಙ್ಕಾರೇಣ ವಾ ಪುನಃ। ಕ್ರಿಯತೇ ಬಹುಲಾಯಾಸಂ ತದ್ರಾಜಸಮುದಾಹೃತಮ್
ಆದರೆ, ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅಥವಾ ಬಹಳ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ರಾಜಸ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅನುಬನ್ಧಂ ಕ್ಷಯಂ ಹಿಂಸಾಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ ಚ ಪೌರುಷಮ್ । ಮೋಹಾದಾರಭ್ಯತೇ ಕರ್ಮ ಯತ್ತತ್ತಾಮಸಮುಚ್ಯತೇ
ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮ, ನಷ್ಟ, ಹಾನಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ತಾಮಸ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮುಕ್ತಸಙ್ಗೋನಹಂವಾದೀ ಧೃತ್ಯುತ್ಸಾಹಸಮನ್ವಿತಃ । ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋರ್ನಿರ್ವಿಕಾರಃ ಕರ್ತಾ ಸಾತ್ವಿಕ ಉಚ್ಯತೇ
ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾನೆ, ಯಶಸ್ಸು-ಅಪಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕ ಕರ್ತಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ರಾಗೀ ಕರ್ಮಫಲಪ್ರೇಪ್ಸುರ್ಲುಬ್ಧೋ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕೋಽಶುಚಿಃ । ಹರ್ಷಶೋಕಾನ್ವಿತಃ ಕರ್ತಾ ರಾಜಸಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ
ಯಾರು ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಕಾರ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಲೋಭಿ, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ಅಶುದ್ಧ, ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವವನು, ಅವನನ್ನು ರಾಜಸ ಕರ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಯುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಸ್ತಬ್ಧಃ ಶಠೋ ನೈಕೃತಿಕೋಽಲಸಃ । ವಿಷಾದೀ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರೀ ಚ ಕರ್ತಾ ತಾಮಸ ಉಚ್ಯತೇ
ಯಾರು ಅಯೋಗ್ಯ, ಅಸಭ್ಯ, ಗರ್ವಿ, ವಂಚಕ, ದುಷ್ಟ, ಸೋಮಾರಿ, ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಯಾವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮುಂದೂಡುತ್ತಾ ಇರುವವನು, ಅವನನ್ನು ತಾಮಸ ಕರ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬುದ್ಧೇರ್ಭೇದಂ ಧೃತೇಶ್ಚೈವ ಗುಣತಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಶ್ರೃಣು । ಪ್ರೋಚ್ಯಮಾನಮಶೇಷೇಣ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಧನಂಜಯ
ಧನಂಜಯ, ಬುದ್ಧಿಯು ಮತ್ತು ಸ್ಥೈರ್ಯವು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು.
ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ನಿವೃತ್ತಿಂ ಚ ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯೇ ಭಯಾಭಯೇ । ಬನ್ಧಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಚ ಯಾ ವೇತ್ತಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ಸಾತ್ವಿಕೀ
ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ಯಾವುದು ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾವುದು ಮಾಡಬಾರದು, ಭಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯತೆ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಾರ್ಥ, ಸಾತ್ವಿಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯಯಾ ಧರ್ಮಮಧರ್ಮಂ ಚ ಕಾರ್ಯಂ ಚಾಕಾರ್ಯಮೇವ ಚ । ಅಯಥಾವತ್ಪ್ರಜಾನಾತಿ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ರಾಜಸೀ
ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ, ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದ್ದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸದೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ಪಾರ್ಥ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ರಾಜಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಧರ್ಮಂ ಧರ್ಮಮಿತಿ ಯಾ ಮನ್ಯತೇ ತಮಸಾಽಽವೃತಾ। ಸರ್ವಾರ್ಥಾನ್ವಿಪರೀತಾಂಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ತಾಮಸೀ
ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಧರ್ಮವನ್ನೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಪಾರ್ಥ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಾಮಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಧೃತ್ಯಾ ಯಯಾ ಧಾರಯತೇ ಮನಃಪ್ರಣೇನ್ದ್ರಿಯಕ್ರಿಯಾಃ । ಯೋಗೇನಾವ್ಯಭಿಚಾರಿಣ್ಯಾ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ಸಾತ್ವಿಕೀ
ಪಾರ್ಥನೇ, ಮನಸ್ಸಿನ, ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಚಲವಾದ ಯೋಗದಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥೈರ್ಯವೇ ಸಾತ್ವಿಕ ಧೈರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಯಯಾ ತು ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಧಾನ್ಧೃತ್ಯಾ ಧಾರಯತೇಽರ್ಜುನ । ಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಫಲಾಕಾಙ್ಕ್ಷೀ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ರಾಜಸೀ
ಅರ್ಜುನನೇ, ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯವೇ ರಾಜಸ ಧೈರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಯಥಾ ಸ್ವಪ್ನಂ ಭಯಂ ಶೋಕಂ ವಿಷಾದಂ ಭದೇಮೇವ ಚ । ನ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ದುರ್ಮೇಧಾ ಧೃತಿಃ ಸಾ ಪಾರ್ಥ ತಾಮಸೀ
ಪಾರ್ಥನೇ, ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯು ನಿದ್ರೆ, ಭಯ, ದುಃಖ, ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಧೈರ್ಯವೇ ತಾಮಸ ಧೈರ್ಯ.
ಸುಖಂ ತ್ವಿದಾನೀಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ಶ್ರುಣು ಮೇ ಭಾರತರ್ಷಭ । ಅಭ್ಯಾಸಾದ್ರಮತೇ ಯತ್ರ ದುಃಖಾನ್ತಂ ಚ ನಿಗಚ್ಛತಿ
ಭಾರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಈಗ ಮೂರು ವಿಧದ ಸುಖವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು. ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯವನ್ನೂ ತರುತ್ತದೆ.
ಯತ್ತದಗ್ರೇ ವಿಷಮಿವ ಪರಿಣಾಮೇಽಮೃತೋಪಮಮ್। ತತ್ಸುಖಂ ಸಾತ್ವಿಕಂ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಜಮ್
ಯಾವದು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಷದಂತಿದ್ದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆ ಸುಖವೇ ಸಾತ್ವಿಕ ಸುಖ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ವಿಷಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಂಯೋಗಾದ್ಯತ್ತದಗ್ರೇಽಮೃತೋಪಭಮ್ । ಪರಿಣಾಮೇ ವಿಷಮಿವ ತತ್ಸುಖಂ ರಾಜಸಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಅಮೃತದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸುಖವೇ ರಾಜಸ ಸುಖ.